Người hoạt động giữa lòng giáo phái

Những năm 1955–1956, Hoàng Minh Đạo được giao nhiệm vụ nghiên cứu và khai thác những mâu thuẫn trong nội bộ các lực lượng giáo phái ly khai chống chính quyền Ngô Đình Diệm, trong đó có Cao Đài, Hòa Hảo và Bình Xuyên. Đây là một nhiệm vụ phức tạp vì tình hình chính trị miền Nam lúc đó có nhiều lực lượng, tổ chức và lợi ích đan xen. Hoàng Minh Đạo không nhìn đối phương như một khối thống nhất mà chú trọng phân tích cấu trúc, quan hệ và những mâu thuẫn bên trong. Từ đó, lực lượng cách mạng tìm cách vận động, phân hóa và xây dựng cơ sở phù hợp. Hoạt động này cho thấy tư duy tình báo có tính hệ thống: trước khi đưa ra nhận định cần hiểu rõ chủ thể, động cơ, quan hệ và môi trường hoạt động của từng lực lượng. Theo tư liệu lịch sử, những hoạt động binh vận và vận động lực lượng dưới sự chỉ đạo của ông đã góp phần đưa một trung đoàn cùng vũ khí về với cách mạng. Thành quả đó có ý nghĩa lớn trong việc xây dựng lực lượng và tạo thế cho phong trào cách mạng miền Nam. Câu chuyện để lại bài học về khả năng phân tích tình hình khách quan, nhận diện mâu thuẫn và sử dụng phương pháp phù hợp với từng đối tượng. Đó cũng là một trong những dấu ấn nổi bật của Hoàng Minh Đạo trong công tác tình báo – binh vận.