NGƯỜI HỌC TRÒ TRỞ THÀNH BIỂU TƯỢNG CỦA PHONG TRÀO HỌC SINH, SINH VIÊN

Giữa lòng Sài Gòn những năm 1950, một thế hệ học sinh đã xuống đường đòi quyền học tập và yêu cầu trả tự do cho những người bạn bị bắt giữ. Trong phong trào ấy, Trần Văn Ơn, chàng học sinh Trường Pétrus Ký, đã trở thành một nhân vật được nhắc nhớ trong lịch sử học sinh, sinh viên Việt Nam.

Trần Văn Ơn (1931–1950)

1. Quê hương và gia đình

Trần Văn Ơn sinh ngày 29 tháng 5 năm 1931 tại xã Phước Thạnh, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre. Ông sinh ra trong một gia đình có hoàn cảnh kinh tế khiêm tốn. Cha ông là Trần Văn Nghĩa, mẹ là Huỳnh Thị Tữu. Một số anh chị em trong gia đình cũng tham gia phong trào cách mạng, trong đó có người chị Trần Thị Lễ.

Từ nhỏ, Trần Văn Ơn được gia đình chăm lo việc học. Ông từng học tiểu học ở Mỹ Tho, sau đó cùng gia đình chuyển đến Sài Gòn. Những năm tháng trưởng thành trong bối cảnh xã hội có nhiều biến động đã góp phần hình thành mối quan tâm của ông đối với tình hình đất nước.

2. Người học trò Trường Pétrus Ký

7

Năm 1945, Trần Văn Ơn thi đậu vào Trường Pétrus Ký, một cơ sở giáo dục nổi tiếng ở Sài Gòn thời bấy giờ, nay là Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong. Ông có kết quả học tập tốt, chăm chỉ và được thầy cô, bạn bè quý mến.

Trong năm học 1948–1949, ông hoàn thành chương trình học và thi đỗ bằng tốt nghiệp bậc học tương đương trung học cơ sở thời nay. Đến năm học 1949–1950, ông được đặc cách lên học Ban Tú tài khi tuổi đời còn rất trẻ.

Bên cạnh việc học, Trần Văn Ơn còn tích cực tham gia các hoạt động xã hội và phong trào học sinh. Đối với ông, trường học không chỉ là nơi tiếp thu kiến thức mà còn là môi trường để kết nối với bạn bè, chia sẻ những mối quan tâm chung về xã hội.

3. Tham gia phong trào học sinh yêu nước

Từ năm 1947, Trần Văn Ơn tham gia phong trào học sinh yêu nước tại Trường Pétrus Ký và gia nhập Hội Học sinh, Sinh viên Việt Nam – Nam Bộ. Ông còn tham gia Đoàn học sinh kháng chiến nội thành, đảm nhận việc tuyên truyền, vận động học sinh tham gia các hoạt động của phong trào.

Thời điểm đó, Sài Gòn là nơi diễn ra nhiều hoạt động chính trị và xã hội. Học sinh, sinh viên tổ chức các cuộc họp, bãi khóa và biểu tình để nêu những yêu cầu liên quan đến quyền học tập, an toàn trường học và tình trạng bắt giữ học sinh.

Trần Văn Ơn tham gia vận động bạn bè, góp phần kết nối học sinh trong trường với phong trào chung. Các hoạt động này diễn ra trong điều kiện chính quyền thuộc địa kiểm soát và theo dõi những tổ chức, cá nhân tham gia đấu tranh.

4. Cuộc bãi khóa tháng 11 năm 1949

Tháng 11 năm 1949, một số học sinh Trường Pétrus Ký bị chính quyền bắt giữ. Sự việc gây bất bình trong giới học sinh Sài Gòn và dẫn đến làn sóng bãi khóa tại nhiều trường.

Trần Văn Ơn tham gia cuộc bãi khóa ngày 23 tháng 11 năm 1949, cùng các bạn học sinh lên tiếng yêu cầu trả tự do cho những người bị bắt. Dù đang chuẩn bị cho kỳ thi quan trọng, ông vẫn tham gia các hoạt động của phong trào.

Sự kiện này cho thấy phong trào học sinh ở Sài Gòn đã có sự liên kết giữa nhiều trường, cùng nêu lên những yêu cầu chung về quyền lợi học tập và tình hình xã hội.

5. Ngày 9 tháng 1 năm 1950 – Cuộc biểu tình của học sinh, sinh viên

Ngày 9 tháng 1 năm 1950, hàng nghìn học sinh, sinh viên và giáo viên tại Sài Gòn tổ chức biểu tình, yêu cầu trả tự do cho những học sinh, sinh viên bị bắt giữ, bảo đảm an toàn học tập và mở cửa lại các trường học.

Trần Văn Ơn tham gia đoàn biểu tình cùng các bạn. Khi lực lượng chính quyền tiến hành giải tán đám đông, tình hình trở nên căng thẳng, nhiều người bị bắt giữ hoặc bị thương. Trong lúc hỗ trợ những học sinh khác, Trần Văn Ơn bị trúng đạn và được đưa đến Bệnh viện Chợ Rẫy cấp cứu.

Ông qua đời vào chiều cùng ngày, khi chưa tròn 19 tuổi. Sự kiện này gây chấn động trong giới học sinh, sinh viên và cộng đồng Sài Gòn lúc bấy giờ.

6. Đám tang và sự lan tỏa của phong trào

Ngày 12 tháng 1 năm 1950, đám tang Trần Văn Ơn được tổ chức tại Sài Gòn. Nhiều tài liệu lịch sử ghi nhận đông đảo học sinh, sinh viên và người dân đã tham dự, biến lễ tang thành một sự kiện lớn, thể hiện sự tiếc thương và sự quan tâm của công chúng đối với phong trào học sinh, sinh viên.

Tin tức về sự kiện ngày 9 tháng 1 và đám tang Trần Văn Ơn được lan truyền đến nhiều địa phương. Các hoạt động tưởng niệm, truy điệu và tuần hành được tổ chức ở nhiều nơi, đưa tên tuổi người học trò trẻ trở thành một biểu tượng gắn với phong trào học sinh, sinh viên thời kỳ đó.

7. Ngày truyền thống Học sinh, Sinh viên Việt Nam

Ngày 9 tháng 1 hằng năm được kỷ niệm là Ngày truyền thống Học sinh, Sinh viên Việt Nam.

Tháng 2 năm 1950, Đại hội toàn quốc Liên đoàn Thanh niên Việt Nam lần thứ nhất quyết định lấy ngày 9 tháng 1 hằng năm làm Ngày truyền thống Học sinh, Sinh viên Việt Nam. Quyết định này gắn với phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên Sài Gòn và sự kiện Trần Văn Ơn qua đời.

Ngày truyền thống trở thành dịp để các thế hệ học sinh, sinh viên nhìn lại lịch sử phong trào, tìm hiểu những đóng góp của thanh niên trong các giai đoạn khác nhau và tham gia các hoạt động giáo dục truyền thống.

8. Những ghi nhận và tưởng niệm

Ngày 11 tháng 1 năm 1979, Trần Văn Ơn được công nhận là liệt sĩ. Đến tháng 3 năm 2000, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên Trần Văn Ơn được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và công trình tại các địa phương. Ở quê hương Bến Tre có các địa điểm tưởng niệm gắn với tên tuổi ông, góp phần lưu giữ tư liệu và giới thiệu về cuộc đời của người học sinh đã tham gia phong trào yêu nước.

Các hoạt động kỷ niệm ngày 9 tháng 1 cũng thường nhắc đến Trần Văn Ơn như một nhân vật tiêu biểu trong lịch sử phong trào học sinh, sinh viên Việt Nam.

9. Dấu ấn trong lịch sử học sinh, sinh viên

Câu chuyện về Trần Văn Ơn gắn liền với phong trào học sinh yêu nước ở Sài Gòn cuối thập niên 1940 và đầu thập niên 1950. Ông vừa là một học sinh đang trên con đường học tập, vừa tham gia các hoạt động xã hội trong bối cảnh đất nước có nhiều biến động.

Sự kiện ngày 9 tháng 1 năm 1950 trở thành một dấu mốc trong lịch sử phong trào học sinh, sinh viên. Qua các tài liệu lịch sử, hình ảnh Trần Văn Ơn được lưu giữ cùng ký ức về một thế hệ học trò đã tham gia những hoạt động công khai để bày tỏ nguyện vọng của mình.

Trần Văn Ơn

• Ngày sinh: 29/5/1931