NGƯỜI HƯNG YÊN THAM GIA PHÒNG KHÔNG BẢO VỆ MIỀN BẮC 1965–1968
Trong những năm chiến tranh phá hoại miền Bắc, người dân Hưng Yên không chỉ sản xuất và chi viện mà còn trực tiếp cầm súng, tham gia phòng không bảo vệ làng quê, cầu đường, kho tàng. Qua lời kể của ông Vũ Văn Hòa, ký ức về một thời “toàn dân đánh giặc trên bầu trời” được tái hiện sống động.
Những năm 1965–1968, khi không quân Mỹ liên tục đánh phá miền Bắc, Hưng Yên trở thành một phần của trận tuyến phòng không nhân dân. Bầu trời không còn bình yên, nhưng dưới mặt đất, con người vẫn bền bỉ đứng vững.
Ông Vũ Văn Hòa khi ấy mới ngoài hai mươi tuổi, là dân quân phòng không của xã. Ông nói giản dị:
“Lúc đó không nghĩ gì nhiều, chỉ biết là làng mình phải giữ.”
Khi bầu trời trở thành mặt trận
Từ ngày Mỹ leo thang đánh phá, làng quê Hưng Yên nhanh chóng tổ chức lực lượng phòng không. Dân quân được huấn luyện sử dụng súng bộ binh, súng máy phòng không tầm thấp, quan sát máy bay và báo động cho dân sơ tán.
“Nghe tiếng máy bay là ai cũng biết việc của mình,” ông Hòa nhớ lại.
Bầu trời không còn xa xôi, mà là nơi gắn liền với sự sống còn của làng quê.
Trận địa ngay bên bờ ruộng
Trận địa phòng không thường đặt ở bãi sông, bờ đê, gò đất cao – những nơi có tầm quan sát rộng. Công sự được đào thủ công, ngụy trang bằng rơm rạ, cây cối.
“Ban ngày làm ruộng, ban đêm đào hầm,” ông Hòa kể. “Không ai kêu mệt.”
Người dân vừa là nông dân, vừa là chiến sĩ.
Những ca trực không ngủ
Dân quân phòng không trực chiến cả ngày lẫn đêm. Ban đêm, họ thay nhau quan sát bầu trời, lắng nghe tiếng động cơ.
“Có hôm cả đêm không dám chợp mắt,” ông Hòa nói. “Chỉ sợ lơ là là bom xuống làng.”
Sự căng thẳng kéo dài, nhưng không ai bỏ vị trí.
Phòng không là việc của toàn dân
Không chỉ có nam giới. Phụ nữ tham gia quan sát, tải đạn, cứu thương. Người già trông trẻ, giữ trật tự khi báo động. Trẻ em được dạy cách xuống hầm nhanh chóng.
“Cả làng là một đơn vị,” ông Hòa khẳng định.
Phòng không nhân dân không phải của riêng ai, mà là sức mạnh cộng đồng.
Những lần đối mặt với bom đạn
Có những ngày máy bay Mỹ đánh phá dữ dội, bom rơi gần làng. Nhiều công sự bị sập, ruộng đồng bị cày xới.
“Có lúc tưởng không qua nổi,” ông Hòa trầm giọng. “Nhưng rồi vẫn đứng lên.”
Sau mỗi trận bom, dân quân lại củng cố trận địa, sửa lại công sự, tiếp tục trực chiến.
Bắn máy bay – niềm tin hơn là chiến công
Không phải lúc nào phòng không nhân dân cũng bắn rơi được máy bay. Nhưng việc nổ súng, bắn trả mang ý nghĩa tinh thần rất lớn.
“Bắn là để nói rằng mình không sợ,” ông Hòa nói.
Niềm tin ấy giúp người dân không khuất phục trước sức mạnh hủy diệt từ trên không.
Giữ cầu, giữ đường, giữ làng
Nhiệm vụ lớn nhất của phòng không Hưng Yên là bảo vệ cầu đường, kho tàng, và làng mạc – những huyết mạch của hậu phương miền Bắc.
“Nếu cầu hỏng, đường tắc, thì tiền tuyến thiếu,” ông Hòa giải thích.
Ý thức ấy khiến mỗi ca trực đều trở nên thiêng liêng.
Khi tiếng còi báo yên vang lên
Sau mỗi đợt báo động, khi còi báo yên vang lên, người dân lại trở về nhịp sống thường ngày: ra đồng, sửa nhà, chăm sóc gia đình.
“Bom đạn không làm mình bỏ việc,” ông Hòa cười nhẹ. “Chỉ làm mình cẩn thận hơn.”
Cuộc sống và chiến đấu hòa làm một.
Ký ức không phai
Giờ đây, nhiều trận địa phòng không xưa đã thành ruộng vườn, đường làng. Nhưng với những người như ông Vũ Văn Hòa, ký ức về những năm tháng ấy vẫn nguyên vẹn.
“Mỗi lần nghe tiếng máy bay,” ông nói, “tôi lại nhớ đến đồng đội, đến làng.”
Một phần của chiến thắng chung
Sự tham gia của người Hưng Yên trong phòng không bảo vệ miền Bắc giai đoạn 1965–1968 là minh chứng cho chiến tranh nhân dân toàn diện. Không có ranh giới rõ ràng giữa hậu phương và tiền tuyến.
Những ký ức sống ấy góp phần làm nên lịch sử, nhắc nhở thế hệ sau rằng:
hòa bình hôm nay được gìn giữ từ sự kiên cường của từng làng quê, từng con người.
