Người kể chuyện làng
86 tuổi, ông nhận mình đã đi qua hết những nổi nênh của cuộc đời, đã chứng kiến tất thảy những buồn vui của làng quê qua những thăng trầm, biến cố của lịch sử. Suốt cuộc đời chắt lọc tri thức, gom góp kinh nghiệm, khi sắp sửa đến cuối cuộc hành trình đời mình, ông vẫn miệt mài viết, miệt mài chép sử làng như cách để tri ân mảnh đất quê hương.
Ông Võ Thanh Tùng (An Thủy, Lệ Thủy) coi công việc viết sử làng là đam mê, là niềm vui mà “đã vui thì ắt hẳn cũng là niềm hạnh phúc”. Vậy nên dẫu đã ở tuổi “xưa nay hiếm”, sức khỏe, tuổi tác chẳng còn ủng hộ nhưng ông vẫn đều đặn viết sách, làm thơ.
Nhiều người dân quê coi ông lão có mái tóc bạc phơ, hiền lành, phúc hậu ấy như một cuốn sử sống của làng. Muốn tỏ tường về lịch sử làng, cứ đến gặp ông lão. Lão sẽ kể vanh vách từng chiến công, từng trận đánh, từng bước thăng trầm đã dệt nên mỗi tên đất, tên làng. Ông kể bằng một vốn hiểu biết uyên thâm và may mắn thay, trí nhớ của một ông lão 86 tuổi vẫn còn vẹn nguyên như thuở nào.
Ông sinh ra ở mảnh đất phía tả ngạn sông Kiến Giang-làng Mỹ Lộc Thượng (An Thủy, Lệ Thủy), miền quê của trận càn Xuân Lai-Mỹ Lộc vang danh năm nào. Ông lão kể về làng quê mình bằng tất cả tình yêu và sự ngưỡng vọng hiếm có: “Làng quê này hay lắm, ít có làng nào như Mỹ Lộc Thượng, riêng thời phong kiến đã có 3 Thượng Thư và 7 vị Tiến sỹ, còn truyền thống đánh giặc, giữ làng thì cũng đáng tự hào”.
Và chính bởi cái sự ngưỡng vọng ấy mà khiến ông suốt cuộc đời thao thiết muốn tìm hiểu, muốn viết và ghi dấu lại lịch sử quê hương cho con cháu về sau. Để rồi đến ngày về hưu, ông lão bắt tay vào việc chép sử làng như cái cách ông tìm kiếm niềm vui tuổi già nhưng hơn cả là mong muốn để hậu thế không lãng quên lịch sử.
Ông say sưa nghiên cứu, từ “Ô châu cận lục” (Dương Văn An), “Phủ biên tạp lục” (Lê Quý Đôn), “Quốc triều hương khoa lục” (Cao Xuân Dục) đến những tài liệu nghiên cứu lịch sử của nhiều tác giả. Càng đọc càng say, rồi chịu khó liên hệ, đối chứng sách sổ, càng có hứng thú viết. Mà càng viết thì lại càng đam mê như thể nếu không viết ra, lịch sử sẽ trôi tuột, lẹ như một cái chớp mắt, như thể nếu không lưu lại, quá khứ sẽ bị vùi chôn đi giữa bao lớp bụi khắc nghiệt của thời gian.
Với ông, lịch sử là điều thiêng liêng và quý giá lắm nên ông đã từng “cự nự” với những người kể chưa đúng về chuyện xưa, chuyện nay, ví như tên người, tên đất hoặc thuật chuyện về thời chiến thiếu chuẩn xác. Chuyện về quê, ông nhớ rất kỹ, ví như trận đánh Xuân Lai-Mỹ Lộc năm xưa ai còn, ai mất, chuyện ông Phủ Tuấn-người làng Mỹ Lộc, đậu cử nhân dưới thời vua Tự Đức... Ông kể vanh vách cả về truyền thống của quê hương và những kỷ niệm mà ông có thời gắn bó.
