NGƯỜI KÉO NHÁT KÉO CẮT TÓC GỌI MÙA XUÂN

Trong khi Phan Bội Châu chủ trương dùng bạo lực vũ trang và dựa vào Nhật Bản để giành độc lập, thì Phan Châu Trinh lại chọn một con đường hoàn toàn khác, mang tính thời đại: Canh tân đất nước bằng giáo dục và dân chủ. Ông cho rằng, nước ta mất vào tay Pháp là do dân trí quá kém, phong tục hủ lậu, quan lại thối nát. Muốn tự cường, trước hết phải "Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh".

Năm 1906, Phan Châu Trinh cùng các đồng chí phát động phong trào Duy Tân rầm rộ khắp miền Trung. Ông đả kích kịch liệt lối học từ chương sáo rỗng, kêu gọi mở trường dạy chữ Quốc ngữ, dạy toán, khoa học thực nghiệm. Ông khuyến khích người dân lập hội buôn, phát triển công thương nghiệp để tự lực kinh tế. Đặc biệt, ông phát động phong trào "Cắt tóc ngắn, mặc áo ngắn" để xóa bỏ sự ốm yếu, chậm chạp của thói quen cũ.

Hình ảnh cụ Phan Châu Trinh tay cầm chiếc kéo, tự tay cắt đi búi tóc củ hành truyền thống của mình và hô hào đồng bào cắt tóc đã tạo nên một cơn chấn động xã hội lúc bấy giờ. Phong trào cắt tóc diễn ra vô cùng sôi nổi, những câu ca dao: "Tay trái cầm lược, tay phải cầm kéo... Húi ba cái chóp cho sạch gàu..." vang lên khắp đường quê ngõ xóm. Từ sự thay đổi nhỏ về hình thức, Phan Châu Trinh đã đánh thức một sự thay đổi lớn về nhận thức tự do, tự cường trong nhân dân.

Sự bùng nổ của phong trào khiến thực dân Pháp khiếp sợ. Chúng khép ông vào tội xúi giục cuộc nổi dậy chống thuế ở Trung Kỳ năm 1908 và đày ông ra Côn Đảo, sau đó lưu đày sang Pháp. Bất chấp cảnh ngục tù và bệnh tật, tư tưởng dân chủ và lòng yêu nước mãnh liệt của Phan Châu Trinh vẫn không ngừng lan tỏa. Đám tang của ông năm 1926 tại Sài Gòn đã trở thành một cuộc mít tinh chính trị khổng lồ với hơn 6 vạn người tham gia, khẳng định sức mạnh vĩnh cửu của tư tưởng tự do.

III. CẢM NHẬN CỦA TÁC GIẢ

Phan Châu Trinh là một nhà tư tưởng đi trước thời đại, người đã đặt những viên gạch đầu tiên cho nền giáo dục hiện đại và tư tưởng dân chủ tại Việt Nam.

Hành động dũng cảm cắt đi búi tóc truyền thống để hướng tới sự văn minh là bài học lớn về tinh thần đổi mới. Ông dạy chúng ta rằng: Để vươn lên, con người phải dũng cảm vứt bỏ những thói quen lạc hậu, bảo thủ để tiếp thu tri thức mới. Tại trường Ngô Quyền, tôi luôn truyền cho các em tinh thần "Duy Tân" ấy: Hãy học tập chủ động, mạnh dạn thay đổi bản thân mỗi ngày để trở thành những công dân có ích