NGƯỜI “KHAI SƠN PHÁ THẠCH” MỞ ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN

1. Từ Ba Tơ đến những năm tháng quân ngũ

Võ Bẩm sinh năm 1915 tại Quảng Ngãi. Ông tham gia hoạt động cách mạng từ sớm và là một trong những cán bộ gắn với phong trào vũ trang ở miền Trung trước Cách mạng Tháng Tám. Sau năm 1945, ông tiếp tục công tác trong quân đội và trải qua nhiều nhiệm vụ trong kháng chiến chống Pháp.

Những năm tháng hoạt động ở địa hình rừng núi, tổ chức lực lượng và bảo đảm giao liên giúp Võ Bẩm tích lũy kinh nghiệm đặc biệt quan trọng cho nhiệm vụ mà ông được giao sau này: mở một tuyến chi viện chiến lược xuyên Trường Sơn.

2. Nhiệm vụ đặc biệt năm 1959

Sau Hiệp định Genève, đất nước tạm thời bị chia cắt. Cách mạng miền Nam cần được chi viện người và vật chất từ miền Bắc. Tháng 5/1959, một “đoàn công tác quân sự đặc biệt” được thành lập, sau mang phiên hiệu Đoàn 559. Đại tá Võ Bẩm được giao làm Đoàn trưởng đầu tiên.

Nhiệm vụ nghe ngắn gọn nhưng cực kỳ khó khăn: tìm đường, tổ chức giao liên và vận chuyển qua dãy Trường Sơn trong điều kiện phải giữ bí mật, tránh sự phát hiện của đối phương và vượt qua địa hình gần như chưa có đường.

3. Những bước chân đầu tiên trên Trường Sơn

Võ Bẩm cùng cán bộ khảo sát địa hình ở phía tây Quảng Bình, Vĩnh Linh và Trị - Thiên để chọn hướng tuyến. Những con đường đầu tiên chủ yếu là đường mòn dành cho người đi bộ, gùi thồ và giao liên. Mỗi cung đường đều phải tính đến nguồn nước, nơi trú quân, khả năng giữ bí mật và khả năng tránh máy bay trinh sát.

Trên những tuyến ấy, một chuyến hàng có thể mất nhiều ngày để đi qua rừng núi. Người chiến sĩ phải mang vác nặng, chịu sốt rét, mưa rừng và thiếu thốn lương thực. Tuyến đường chiến lược ban đầu được hình thành từ những điều kiện giản đơn như vậy.

4. Từ đường mòn thành hệ thống chi viện

Khi nhu cầu chiến trường tăng lên, tuyến vận tải Trường Sơn phải mở rộng nhanh chóng. Từ những đường giao liên ban đầu, lực lượng từng bước phát triển thêm trạm, kho, bến bãi và các tuyến liên hoàn. Sau này, xe cơ giới, đường ống xăng dầu và mạng lưới thông tin được xây dựng trên một quy mô rất lớn.

Võ Bẩm không trực tiếp chỉ huy toàn bộ quá trình phát triển về sau, nhưng giai đoạn do ông phụ trách đã đặt nền móng đầu tiên cho hệ thống ấy. Việc tìm được hướng đi và tạo được những chuyến vận chuyển đầu tiên có ý nghĩa như chứng minh một khả năng chiến lược: miền Bắc có thể chi viện lâu dài cho miền Nam bằng đường bộ xuyên Trường Sơn.

5. Giữ bí mật là yêu cầu sống còn

Trong những năm đầu, yêu cầu bí mật được đặt lên hàng đầu. Nhiều đoạn đường chỉ đi ban đêm, dấu vết phải được xóa, bếp nấu hạn chế khói và các trạm giao liên được bố trí sâu trong rừng. Mỗi sơ suất có thể làm lộ cả tuyến.

Công việc của người chỉ huy vì vậy không chỉ là mở đường. Ông phải tổ chức con người, phân chia cung trạm, bảo đảm lương thực, thông tin và xây dựng quy tắc giữ bí mật cho hàng trăm cán bộ, chiến sĩ đang hoạt động trên một địa bàn dài và hiểm trở.

6. Một con đường làm thay đổi cục diện chiến tranh

Qua 16 năm kháng chiến chống Mỹ, đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh trở thành tuyến chi viện chiến lược khổng lồ. Hàng triệu lượt người cùng khối lượng lớn vũ khí, lương thực và trang bị được đưa vào các chiến trường.

Khi nhìn lại quy mô ấy, càng thấy rõ ý nghĩa của giai đoạn khởi đầu. Một hệ thống lớn luôn bắt đầu từ những quyết định ban đầu, những nhóm người đầu tiên và những bước đi thử nghiệm đầy rủi ro.

7. Người mở đường trong ký ức đồng đội

Võ Bẩm sau này tiếp tục công tác trong quân đội và được phong quân hàm Thiếu tướng. Trong hồi ký và các bài viết về ông, hình ảnh được nhắc nhiều nhất vẫn là người Đoàn trưởng đầu tiên của Đoàn 559, trực tiếp cùng đồng đội “xoi đường, mở lối” giữa Trường Sơn.

Ông qua đời năm 2008. Tên tuổi Võ Bẩm trở thành một phần của lịch sử Bộ đội Trường Sơn và tuyến đường Hồ Chí Minh huyền thoại.

8. Bài học từ người mở lối

Câu chuyện Võ Bẩm cho thấy những công trình lớn không xuất hiện ngay trong hình hài hoàn chỉnh. Chúng thường bắt đầu từ một nhóm nhỏ, nguồn lực ít và rất nhiều điều chưa chắc chắn. Điều quyết định là mục tiêu rõ ràng, cách tổ chức hợp lý và sự kiên trì.

Với người trẻ hôm nay, tinh thần “mở đường” có thể được hiểu là dám bắt đầu một việc khó, chấp nhận học từ thực tế và từng bước biến một ý tưởng thành hệ thống có ích cho nhiều người.