người khai sơn ra phủ Gia Định
Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh sinh ra và lớn lên trong hoàn cảnh nước nhà đang chịu nạn Trịnh - Nguyễn phân tranh. Ông lại thuộc dòng dõi danh tướng nhà chúa Nguyễn nên sớm trở thành người tài giỏi, võ nghệ siêu quần ông từng là sư tổ của môn võ với danh hiệu “Bạch hổ sơn quân phái” được nhiều người kính phục. Được chúa trọng dụng ban tước Lễ Thành Hầu và cử giữ chức Cai Cơ. Năm Nhâm Thân (1692), chúa Nguyễn phái Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh làm Thống Binh an định bờ cõi. Tại vùng ven biển, hai năm liền ông đã tích cực phấn đấu gặt hái được nhiều kết quả khả quan và nhất là để lại nhiều dấu ấn nhân hậu.
Xuân Mậu Dần 1698, chúa lại cử ông làm Thống suất kinh lược xứ Đồng Nai (gồm cả Sài Côn Bến Nghé). Thuở ấy ông cho đóng đại bản doanh tại Cù Lao Phố còn gọi là Đông Phố (Đồng Nai). Ngoài mỏm đất này ra chung quanh toàn là rừng núi âm u, đất đai hoang hóa đầy hiểm trở, sông rạch thì chằng chịt, gai góc ngút ngàn, đầy rẫy hang ổ của các loài mãnh thú, ác ngư... Vì thế, thời ấy mới có thơ rằng: Đồng Nai địa thế hãi hùng; Dưới sông sấu lội, trên giồng cọp um...
Và tận tâm tận lực trong vòng chưa đầy một năm, Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh đã thành công rực rỡ trước mọi phương án do ông đề ra. Riêng công trình di dân đã được đa số dân chúng miền Phú Xuân và Ngũ Quảng hưởng ứng, nhất là nhân dân vùng Bố Chánh Quảng Bình đã sốt sắng đáp lời kêu gọi của bậc lãnh tướng đồng hương mà họ hằng kính yêu, nên đã hăng hái rủ nhau vào Đồng Nai lập nghiệp rất đông. Điển hình là thời ấy đã có thơ rằng: Làm trai cho đáng nên trai; Phú Xuân cũng trải Đồng Nai cũng từng.
