Người khẩu đội trưởng quả cảm trên đảo Cồn Cỏ
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Cồn Cỏ là một đảo tiền tiêu có vị trí đặc biệt quan trọng ở phía Đông Vĩnh Linh, Quảng Trị. Do vị trí chiến lược, hòn đảo thường xuyên phải hứng chịu những đợt đánh phá ác liệt của không quân Mỹ. Trong số những người lính đã nhiều năm bám trụ trên đảo có Nguyễn Văn Mật, người chiến sĩ cao xạ quê ở xã Trung Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. Ông sinh năm 1940, nhập ngũ tháng 9-1962 và sau đó trở thành khẩu đội trưởng súng cao xạ 14,5mm. Ngày 1-1-1967, Nguyễn Văn Mật được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Từ người lính trẻ đến khẩu đội trưởng cao xạ
Sinh ra trong một gia đình nghèo, trước Cách mạng Tháng Tám, cha mẹ và anh em Nguyễn Văn Mật phải làm thuê cho địa chủ. Sau Cách mạng, cuộc sống gia đình thay đổi và tinh thần gắn bó với cách mạng được hình thành từ rất sớm. Trong gia đình có năm anh em thì bốn người lần lượt tham gia quân đội.
Tháng 9-1962, Nguyễn Văn Mật nhập ngũ. Đến tháng 4-1963, ông được điều động về phân đội súng cao xạ thuộc Trung đoàn 270. Công việc của người lính cao xạ đòi hỏi không chỉ lòng dũng cảm mà còn phải nắm chắc kỹ thuật, thao tác chính xác và phối hợp chặt chẽ với đồng đội. Nguyễn Văn Mật tích cực học tập, không chỉ thành thạo vị trí của mình mà còn học thêm kỹ thuật ở các vị trí khác để có thể thay thế khi cần thiết. Tháng 2-1964, ông được đề bạt làm khẩu đội trưởng.
Những trận đánh đầu tiên trên đất liền
Trước khi ra Cồn Cỏ, Nguyễn Văn Mật đã trực tiếp tham gia chiến đấu chống máy bay Mỹ tại Vĩnh Linh.
Trong hai ngày 16-3 và 4-4-1965, khẩu đội do ông chỉ huy cùng đơn vị đã bắn rơi hai máy bay địch. Đây là những trận đánh có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình trưởng thành của người khẩu đội trưởng trẻ, đồng thời cho thấy khả năng tổ chức chiến đấu và sử dụng hỏa lực của ông trước các cuộc tập kích đường không.
Tháng 4-1965, Nguyễn Văn Mật được điều động ra đảo Cồn Cỏ. Tại đây, ông bước vào một giai đoạn chiến đấu khốc liệt hơn, khi hòn đảo thường xuyên trở thành mục tiêu của máy bay Mỹ.
Trận đánh ngày 26-4-1965: sửa súng giữa bom đạn
Ngày 26-4-1965, nhiều tốp máy bay AD.6 và F4 tiến công Cồn Cỏ. Khẩu đội của Nguyễn Văn Mật bình tĩnh bắt mục tiêu và tổ chức đánh trả.
Trong lúc chiến đấu, khẩu pháo bị hỏng. Thay vì rời khỏi trận địa, Nguyễn Văn Mật trực tiếp khẩn trương sửa chữa ngay dưới làn bom đạn để đưa vũ khí trở lại hoạt động. Sau khi khắc phục được sự cố, khẩu đội tiếp tục phối hợp với đơn vị bạn và bắn rơi hai máy bay Mỹ.
Chi tiết này thể hiện rất rõ đặc điểm của chiến đấu phòng không: hỏa lực chỉ phát huy hiệu quả khi vũ khí được duy trì trong trạng thái sẵn sàng. Vì vậy, người khẩu đội trưởng không chỉ là người chỉ huy mà còn phải trực tiếp xử lý các sự cố kỹ thuật trong điều kiện cực kỳ nguy hiểm.
Bốn ngày chiến đấu liên tục trên đảo
Từ 27 đến 30-4-1965, máy bay Mỹ liên tục đánh phá Cồn Cỏ. Có đợt đối phương ném cùng lúc 20 quả bom và phóng tên lửa, khiến trận địa bị sập lở, một số cán bộ, chiến sĩ thương vong.
Trong hoàn cảnh ấy, Nguyễn Văn Mật vừa tổ chức chiến đấu vừa trực tiếp sửa chữa vũ khí. Khi cần thiết, ông thay thế vị trí số 2, động viên đồng đội tiếp tục bám trận địa. Sau bốn ngày chiến đấu, đơn vị đã bắn rơi bảy máy bay Mỹ, trong đó khẩu đội do Nguyễn Văn Mật chỉ huy bắn rơi một chiếc.
Đây là một trong những giai đoạn tiêu biểu nhất trong câu chuyện thời hoa lửa của Nguyễn Văn Mật. Chiến đấu liên tục trong nhiều ngày, trận địa bị đánh phá, đồng đội thương vong, vũ khí hư hỏng nhưng người khẩu đội trưởng vẫn duy trì được hỏa lực. Đó là sự kết hợp giữa bản lĩnh chỉ huy, trình độ kỹ thuật và tinh thần trách nhiệm.
Ngày 1-5-1965 – bị vùi dưới đất vẫn tiếp tục chiến đấu
Sáng 1-5-1965, ba máy bay Mỹ lao vào trận địa, cắt bom và phóng rocket. Một loạt tám quả bom nổ ngay bên công sự, khiến Nguyễn Văn Mật bị đất vùi từ bụng trở xuống.
Trong tình huống đặc biệt nguy hiểm, ông vẫn không rời nhiệm vụ. Dù nhận lệnh đưa súng vào hầm tránh đạn, Nguyễn Văn Mật xin được chuyển vị trí để tiếp tục chiến đấu. Ông tự moi đất, kéo khẩu pháo lên, lau chùi vũ khí, rồi cùng khẩu đội tiếp tục nổ súng. Kết quả, khẩu đội phối hợp với đơn vị bạn bắn rơi một máy bay Mỹ.
Hình ảnh người chiến sĩ bị vùi dưới đất nhưng vẫn cố gắng đưa khẩu pháo trở lại chiến đấu là một biểu tượng rõ nét về ý chí bám trận địa của những người lính Cồn Cỏ.
Ngày 11-6-1965 – chiến đấu khi đồng đội hy sinh
Ngày 11-6-1965, chín máy bay AD.6 tiến công đảo, ném khoảng 70 quả bom, trong đó có hai quả trúng trận địa pháo. Nguyễn Văn Mật trực tiếp sửa chữa súng, đảm nhiệm vị trí số 1 và chỉ huy khẩu đội tiếp tục chiến đấu. Khẩu đội đã bắn rơi một máy bay địch.
Chiều cùng ngày, tám máy bay khác tiếp tục đánh phá. Trận địa bị bom đánh trúng, trung đội trưởng hy sinh. Mặc dù bị sức ép nặng, Nguyễn Văn Mật vẫn đưa người chỉ huy về phía sau, rồi quay trở lại trận địa tiếp tục chiến đấu.
Khi phát hiện khẩu đội bạn bị hỏng súng, ông lệnh cho khẩu đội của mình bắn yểm trợ, đồng thời trực tiếp chạy tới từng khẩu đội để sửa chữa vũ khí, bảo đảm toàn trung đội duy trì hỏa lực.
Đây là một chi tiết đặc biệt cho thấy phẩm chất của Nguyễn Văn Mật không chỉ nằm ở lòng dũng cảm mà còn ở tinh thần đồng đội và ý thức trách nhiệm đối với nhiệm vụ chung.
Hơn 100 trận chiến đấu và danh hiệu Anh hùng
Trong thời gian chiến đấu tại Cồn Cỏ, Nguyễn Văn Mật tham gia hơn 100 trận đánh. Ông được đồng đội đánh giá cao không chỉ bởi sự gan dạ mà còn bởi tính giản dị, khiêm tốn, chấp hành nghiêm kỷ luật và hết lòng chăm lo cho thương binh, tử sĩ. Ông được tặng một Huân chương Chiến công hạng Nhì, hai Huân chương Chiến công hạng Ba cùng nhiều bằng khen, giấy khen. Ngày 1-1-1967, ông được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Cùng với những người như Thái Văn A, Nguyễn Văn Mật trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu gắn với cuộc chiến đấu bảo vệ Cồn Cỏ. Tư liệu của Quân khu 4 xác nhận đảo Cồn Cỏ đã trở thành một trong những điểm chiến đấu đặc biệt ác liệt trong những năm Mỹ đánh phá miền Bắc.
Dấu ấn của một người lính Cồn Cỏ
Câu chuyện thời hoa lửa của Anh hùng Nguyễn Văn Mật không gắn với một chiến dịch tiến công quy mô lớn theo nghĩa thông thường, mà nổi bật qua chuỗi trận chiến đấu phòng không bảo vệ đảo Cồn Cỏ trong năm 1965, đặc biệt là các trận ngày 26-4, 27-30/4, 1-5 và 11-6-1965. Những trận đánh ấy diễn ra trong một giai đoạn Mỹ đẩy mạnh chiến tranh phá hoại miền Bắc, khiến Cồn Cỏ trở thành mục tiêu đánh phá thường xuyên.
Xét dưới góc độ quân sự, chiến công của Nguyễn Văn Mật cho thấy hiệu quả chiến đấu không chỉ phụ thuộc vào số lượng và sức mạnh vũ khí. Trong điều kiện đối phương có ưu thế lớn về không quân, người lính phải bình tĩnh phát hiện mục tiêu, sử dụng hỏa lực chính xác, nhanh chóng khắc phục sự cố kỹ thuật và duy trì khả năng chiến đấu của đơn vị.
Nguyễn Văn Mật đã làm được điều đó trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất. Khi súng hỏng, ông sửa súng. Khi trận địa bị bom phá, ông khôi phục hỏa lực. Khi đồng đội hy sinh, ông vừa chăm lo cho đồng đội vừa trở lại chiến đấu. Khi chính mình bị đất vùi, ông vẫn tìm cách đưa khẩu pháo trở lại trận địa.
Đó chính là giá trị cốt lõi của câu chuyện về người Anh hùng này: không chỉ dũng cảm đối mặt với bom đạn, mà còn kiên trì hoàn thành nhiệm vụ đến cùng.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, Cồn Cỏ hôm nay đã trở thành một hòn đảo bình yên giữa biển Đông. Nhưng những trận đánh năm xưa vẫn còn được nhắc lại như một phần lịch sử của Quảng Trị và Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong ký ức ấy, Nguyễn Văn Mật – người khẩu đội trưởng súng cao xạ 14,5mm – là hình ảnh tiêu biểu của một thế hệ thanh niên đã đem tuổi trẻ của mình đặt vào những vị trí hiểm nguy nhất để bảo vệ từng tấc đất, vùng biển của Tổ quốc.
Một khẩu pháo, một khẩu đội, một hòn đảo nhỏ giữa biển khơi – nhưng phía sau đó là ý chí của cả một thế hệ. Và Nguyễn Văn Mật chính là một trong những người đã làm nên ý chí ấy bằng chính những năm tháng “thời hoa lửa” của mình.
