NGƯỜI KHỞI XƯỚNG PHONG TRÀO BÃI SẬY
Đinh Gia Quế sinh năm 1825, quê ở vùng Thọ Bình, nay thuộc khu vực Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên. Ông xuất thân trong một gia đình khá giả, từng làm Chánh tổng rồi giữ chức Chánh tuần huyện Đông Yên. Trong cuộc sống, ông được biết đến là người có tính tình khẳng khái, không đồng tình với những hành vi áp bức người dân nghèo và được nhân dân địa phương quý mến.
Năm 1883, khi thực dân Pháp mở rộng đánh chiếm Bắc Kỳ, thành Hưng Yên rơi vào tay quân Pháp trong hoàn cảnh quân triều đình không đủ sức chống cự. Trước tình hình đó, Đinh Gia Quế đã quyết định từ quan, trở về quê tập hợp nhân dân đứng lên chống Pháp. Khoảng tháng 4 năm 1883, ông tự xưng là Đổng quân vụ, thường được gọi là Đổng Quế, dựng cờ nghĩa và lấy vùng Bãi Sậy làm căn cứ kháng chiến.
Từ đây, Đinh Gia Quế trở thành thủ lĩnh của phong trào kháng Pháp tại Bãi Sậy trong giai đoạn đầu. Ông đã tập hợp đông đảo nhân dân trong vùng, xây dựng lực lượng và tổ chức cách đánh phù hợp với địa hình sông nước, đầm lầy, lau sậy hiểm trở của khu vực.
Những chiến công và đóng góp tiêu biểu
Một trong những đóng góp quan trọng nhất của Đinh Gia Quế là tập hợp sức mạnh của nhân dân để xây dựng phong trào kháng chiến. Khi ông dựng cờ nghĩa, đông đảo trai tráng từ Khoái Châu, Mỹ Hào, Văn Giang và những vùng lân cận đã tìm đến tham gia. Không chỉ những người trực tiếp chiến đấu, phụ nữ, người cao tuổi và nhân dân địa phương cũng tham gia các công việc phục vụ kháng chiến như xây dựng công sự, vận chuyển lương thực, canh gác và liên lạc.
Đinh Gia Quế còn cho xây dựng căn cứ tại Thọ Bình, nằm giữa vùng Bãi Sậy rộng lớn. Nghĩa quân không tập trung toàn bộ lực lượng tại một nơi mà phân tán trong nhân dân, tận dụng địa hình để tổ chức các hoạt động kháng chiến. Đây là cách tổ chức phù hợp với điều kiện thực tế, giúp nghĩa quân tránh đối đầu trực diện với lực lượng quân sự mạnh hơn và phát huy sự che chở, hỗ trợ của nhân dân.
Dưới sự lãnh đạo của Đinh Gia Quế, nghĩa quân Bãi Sậy đã tiến hành nhiều trận đánh vào các đồn và toán quân Pháp. Các địa điểm như Bình Phú, Lực Điền, Thụy Lân, Thụy Lôi, Bần Yên Nhân, phủ đường Ân Thi và các tuyến đường giao thông trong khu vực trở thành nơi nghĩa quân tổ chức tập kích, phục kích quân địch. Những hoạt động đó gây cho quân Pháp nhiều tổn thất và khiến chúng phải tăng cường xây dựng đồn bốt, tổ chức lực lượng để đối phó với phong trào.
Điểm đáng chú ý trong phong trào do Đinh Gia Quế lãnh đạo là vai trò to lớn của nhân dân. Người dân không chỉ cung cấp lương thực, mà còn tham gia bảo vệ căn cứ, làm công sự, vận chuyển và cung cấp thông tin. Chính sự gắn bó giữa nghĩa quân với nhân dân đã tạo nên sức sống cho phong trào Bãi Sậy trong những năm đầu.
Năm 1885, trong một trận đánh trên địa bàn Thanh Trì, lực lượng nghĩa quân chịu tổn thất nặng. Đinh Gia Quế phải lui về Dương Trạch và sau đó lâm bệnh. Ông qua đời vào cuối năm 1885. Sau khi Đinh Gia Quế mất, phong trào Bãi Sậy bước sang một giai đoạn mới, gắn với vai trò lãnh đạo của Nguyễn Thiện Thuật.
Dù giai đoạn Đinh Gia Quế lãnh đạo chỉ kéo dài trong thời gian tương đối ngắn, ông đã đặt nền móng quan trọng cho phong trào Bãi Sậy – một trong những trung tâm kháng Pháp lớn ở Bắc Kỳ cuối thế kỷ XIX.
