NGƯỜI KÝ GIẢ MANG TRONG MÌNH MỘT SỨ MỆNH LỚN

Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, có những người chiến sĩ bước ra chiến trường với khẩu súng trên vai, có những người làm nhiệm vụ ở hậu phương, nhưng cũng có những người phải chiến đấu bằng trí tuệ, sự kiên nhẫn và khả năng giữ bí mật đến tận cùng. Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Xuân Ẩn là một trong những con người như thế. Cuộc đời ông gắn với một nhiệm vụ đặc biệt: hoạt động tình báo chiến lược ngay giữa lòng đối phương trong nhiều năm.

Phạm Xuân Ẩn sinh ngày 12/9/1927 tại xã Bình Trước, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai. Ông sinh ra trong một gia đình có điều kiện học hành, có cơ hội tiếp xúc với nền giáo dục và văn hóa phương Tây. Chính nền tảng ấy về sau trở thành một phần quan trọng giúp ông thực hiện nhiệm vụ đặc biệt của mình. Năm 1945, khi Cách mạng Tháng Tám diễn ra, người thanh niên Phạm Xuân Ẩn tham gia tổ chức Thanh niên Tiền phong và được Việt Minh huấn luyện về công tác tuyên truyền.

Những năm sau đó, ông từng bước bước vào con đường hoạt động cách mạng. Năm 1950, ông làm việc tại Sở Thuế quan Sài Gòn, đồng thời thực hiện nhiệm vụ tìm hiểu tình hình vận chuyển hàng hóa, khí tài và hoạt động của đối phương. Năm 1952, ông được đưa vào Chiến khu Đ và được giao nhiệm vụ tình báo. Năm 1953, ông được kết nạp vào Đảng. Từ đây, cuộc đời ông ngày càng gắn chặt với công tác tình báo chiến lược.

Một bước ngoặt quan trọng diễn ra vào năm 1957. Để tạo điều kiện xây dựng một vỏ bọc phù hợp với nhiệm vụ lâu dài, Phạm Xuân Ẩn được bố trí sang Hoa Kỳ học ngành báo chí. Trong hai năm 1957-1959, ông vừa học kiến thức báo chí, vừa tìm hiểu sâu về xã hội, văn hóa và cách vận hành của nước Mỹ. Những hiểu biết ấy sau này trở thành vốn quý để ông hoạt động trong môi trường báo chí quốc tế tại Sài Gòn.

Năm 1959, ông trở về Việt Nam và bắt đầu làm báo. Ông từng làm việc với Việt Tấn xã, Reuters, rồi cộng tác với New York Herald Tribune và trở thành phóng viên của tạp chí Time. Với năng lực nghề nghiệp, khả năng sử dụng tiếng Anh, hiểu biết sâu rộng và tài giao tiếp, ông dần tạo dựng được vị trí đáng tin cậy trong giới báo chí và xã hội Sài Gòn. Đó chính là điều kiện để ông tiếp cận nhiều nguồn thông tin quan trọng.

Nhưng đằng sau hình ảnh người ký giả lịch lãm, am hiểu thời sự là một người chiến sĩ tình báo luôn phải sống trong sự cảnh giác cao độ. Công việc của ông không đơn giản là “lấy tin”. Mỗi thông tin phải được đánh giá, phân tích và chuyển về đúng nơi, đúng lúc. Trong khi đồng nghiệp nhìn ông như một nhà báo Việt Nam tài năng thì tổ chức cách mạng biết ông là một cán bộ tình báo chiến lược đang thực hiện nhiệm vụ đặc biệt.

Điều đáng nói là ông không hoạt động đơn độc. Ông nằm trong hệ thống tình báo, liên lạc với tổ chức thông qua những phương thức được bảo đảm chặt chẽ. Một trong những người thực hiện nhiệm vụ liên lạc với ông là Nguyễn Thị Ba, người đã đảm nhiệm việc giao thông liên lạc với Hai Trung trong 14 năm từ 1961 đến 1975 và thực hiện gần 500 chuyến giao thông an toàn. Những chi tiết ấy cho thấy đằng sau một nhân vật nổi tiếng là cả một mạng lưới cán bộ âm thầm, cùng nhau bảo vệ thông tin và con người.

Phạm Xuân Ẩn phải duy trì một cuộc sống mà chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến nhiệm vụ và tính mạng bị đe dọa. Ông phải xây dựng lòng tin với những người xung quanh nhưng đồng thời tuyệt đối giữ bí mật về thân phận thật. Chính nghề báo trở thành một chiếc vỏ bọc tự nhiên và hữu hiệu. Những cuộc gặp gỡ, những chuyến đi, những câu chuyện thời sự tưởng như chỉ phục vụ công việc báo chí lại giúp ông có điều kiện tiếp cận nhiều nguồn tin.

Theo các tư liệu được công bố, những thông tin ông thu thập và cung cấp đã góp phần giúp cơ quan lãnh đạo, chỉ huy cách mạng nắm bắt tình hình và có thêm cơ sở để đánh giá những kế hoạch, chủ trương của đối phương. Báo Điện tử Chính phủ đánh giá trong suốt cuộc đời hoạt động tình báo, ông đã thu thập, phân tích và cung cấp nhiều báo cáo có giá trị về tình hình chính trị và kế hoạch quân sự của chính quyền Sài Gòn, phục vụ cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.

Sau ngày 30/4/1975, bí mật về thân phận tình báo của ông dần được biết đến. Những người đồng nghiệp từng làm việc cùng ông trong giới báo chí quốc tế không khỏi bất ngờ khi biết người họ từng coi là một nhà báo tài năng lại là một cán bộ tình báo chiến lược của Việt Nam. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận sự sửng sốt của giới báo chí phương Tây khi biết Phạm Xuân Ẩn chính là cán bộ tình báo mà trước đó họ không hề nhận ra.

Ngày 15/1/1976, Nhà nước phong tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông cũng được trao nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Độc lập hạng Nhì, Huân chương Quân công hạng Ba, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hạng Nhất và nhiều Huân chương Chiến công, Huân chương Chiến sĩ vẻ vang cùng Huy chương Quân kỳ Quyết thắng.

Ngày 20/9/2006, Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn từ trần tại Bệnh viện Quân y 175, Thành phố Hồ Chí Minh. Ông để lại một cuộc đời mà mỗi trang đều gắn với một giai đoạn đặc biệt của lịch sử dân tộc.

Nhắc đến Phạm Xuân Ẩn không chỉ là nhắc đến một điệp viên nổi tiếng. Điều đáng nhớ hơn là hình ảnh một người Việt Nam đã dùng tri thức, bản lĩnh, nghề nghiệp và lòng trung thành để thực hiện nhiệm vụ trong một hoàn cảnh vô cùng khắc nghiệt. Trong “thời hoa lửa”, chiến công của ông không vang lên bằng tiếng súng. Nó lặng lẽ nằm trong từng bản tin, từng tài liệu, từng cuộc gặp và từng quyết định đúng lúc. Chính sự thầm lặng ấy làm nên một phần đặc biệt trong câu chuyện về những người đã góp sức vào ngày đất nước thống nhất.