NGƯỜI KỸ SƯ HUYỀN THOẠI BIẾN ĐIỀU KHÔNG THỂ THÀNH CÓ THỂ
Trong dòng chảy lịch sử của dân tộc Việt Nam, có những con người mà tên tuổi của họ không chỉ gắn liền với chiến công hiển hách mà còn là biểu tượng cho sức mạnh của trí tuệ và tinh thần tự tôn dân tộc. Một trong số đó chính là Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa – "ông vua vũ khí" của Việt Nam. Cuộc đời ông là một bài học lớn về sự lựa chọn lý tưởng, đức hy sinh và tinh thần sáng tạo không ngừng nghỉ vì độc lập dân tộc.
Trần Đại Nghĩa tên thật là Phạm Quang Lễ (1913–1997), quê tại Vĩnh Long. Với tư chất thông minh thiên bẩm, ông nhận được học bổng sang Pháp du học và tốt nghiệp nhiều bằng kỹ sư, cử nhân tại các trường đại học danh tiếng của Paris.
Năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp thương thuyết, Phạm Quang Lễ đã quyết định từ bỏ mức lương tương đương 22 cây vàng mỗi tháng tại các tập đoàn lớn để theo Bác về nước. Chính Bác Hồ đã đặt bí danh "Trần Đại Nghĩa" cho ông để bảo đảm bí mật và gửi gắm hy vọng về một người trí thức cầm súng vì nghĩa lớn của dân tộc.
Trong điều kiện thiếu thốn trăm bề của kháng chiến chống Pháp, Trần Đại Nghĩa đã cùng các cộng sự biến những điều không thể thành có thể. Những đóng góp của ông đã thay đổi hoàn toàn cục diện trên chiến trường:
Súng Bazooka: Chỉ sau một thời gian ngắn nghiên cứu, ông đã chế tạo thành công súng Bazooka có khả năng xuyên thủng xe tăng bọc thép của quân Pháp, gây kinh hoàng cho kẻ địch tại chiến dịch Thu - Đông 1947.
Súng không giật (SKZ): Loại vũ khí hạng nặng nhưng lại có trọng lượng nhẹ, có thể tháo rời để mang vác qua đèo dốc, chuyên dùng để phá hủy các lô cốt kiên cố.
Bom bay (V1 của Việt Nam): Nghiên cứu và chế tạo các loại vũ khí tầm xa, góp phần đánh vào các căn cứ chiến lược của địch. "Mọi kiến thức tôi học được ở phương Tây chỉ có ý nghĩa khi nó phục vụ cho nền độc lập của dân tộc mình." – Trần Đại Nghĩa.
Sau khi hòa bình lập lại, ông tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp giáo dục và nghiên cứu khoa học của nước nhà:
Huân chương Hồ Chí Minh.
Giải thưởng Hồ Chí Minh (đợt 1 - 1996).
Danh hiệu Anh hùng Lao động đầu tiên của Việt Nam (1952).
Ông là Hiệu trưởng đầu tiên của Trường Đại học Bách khoa Hà Nội.
Ông giữ chức vụ Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước.
Năm 1948, ông là một trong những vị tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam khi mới 35 tuổi.
Cuộc đời của Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa là một bản anh hùng ca về đức hy sinh và trí tuệ. Ông đã chứng minh rằng: Sức mạnh của một dân tộc không chỉ nằm ở số lượng vũ khí, mà nằm ở trí tuệ và tinh thần tự tôn dân tộc của những con người dám dấn thân. Ngày nay, tên ông được đặt cho nhiều ngôi trường chuyên và con đường lớn, như một lời nhắc nhở thế hệ trẻ về một "ông Tiên" ngành kỹ thuật quân sự Việt Nam.
Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa đã đi xa, nhưng tên tuổi của ông vẫn mãi là một tượng đài về sự kết hợp hài hòa giữa Tâm – Tài – Đức. Ông là minh chứng sống động cho việc "Lấy đại nghĩa thắng hung tàn, lấy chí nhân thay cường bạo" bằng chính những nghiên cứu khoa học của mình. Học tập gương sáng của ông, chúng ta thêm tin tưởng vào sức mạnh của trí tuệ Việt Nam trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.
