Người kỹ sư phá bom anh dũng của tuyến lửa miền Trung

Hoàng Kim Giao sinh ngày 25 tháng 12 năm 1941 tại Đồ Sơn, Hải Phòng trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Ông là con trai cả trong gia đình có tám anh chị em. Từ năm 1953 đến năm 1958, ông học tại Trường Thiếu nhi Việt Nam ở Lư Sơn, Quế Lâm, Trung Quốc. Sau khi trở về nước, ông tiếp tục học tại Trường Ngô Quyền, Hải Phòng và sớm bộc lộ năng khiếu về khoa học kỹ thuật.

Năm 1960, Hoàng Kim Giao nhập ngũ và trở thành Trung đội trưởng Tiểu đoàn 1 Thiếu sinh quân. Một năm sau, ông được quân đội cử đi học chuyên ngành Vật lý chất rắn tại Đại học Tổng hợp Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp năm 1965, ông công tác tại xưởng quân giới, phụ trách kỹ thuật ra đa. Tiếp đó, ông tiếp tục học chuyên ngành vô tuyến điện tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Ngoài chuyên môn giỏi, ông còn thông thạo nhiều ngoại ngữ như tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Nga và tiếng Hoa.

Năm 1968, trước tình hình không quân Mỹ tăng cường đánh phá các tuyến giao thông chiến lược ở khu vực miền Trung, Hoàng Kim Giao được cử làm trưởng đoàn nghiên cứu kỹ thuật vào chiến trường khu IV để thu thập khí tài và hướng dẫn phá bom từ trường. Tại bến phà Linh Cảm (Hà Tĩnh), ông đã trực tiếp nghiên cứu và xử lý thành công một quả bom từ trường nằm dưới đáy sông bằng những phương tiện đơn giản, giúp giải tỏa ách tắc giao thông kéo dài nhiều ngày và bảo đảm hàng trăm chuyến xe tiếp tục chi viện cho chiến trường miền Nam.

Ngày 29 tháng 12 năm 1968, trên đường trở về Hà Nội, đoàn công tác của ông nhận được đề nghị hỗ trợ xử lý một quả bom từ trường tại xã Nam Hưng, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Sáng ngày 30 tháng 12 năm 1968, Hoàng Kim Giao chủ động nhận nhiệm vụ thay cho một đồng đội mới có con nhỏ. Một mình ông mang bộc phá tiếp cận quả bom và nhiều lần tìm cách vô hiệu hóa nó. Trong lúc tiếp tục thực hiện nhiệm vụ, quả bom bất ngờ phát nổ, khiến ông và đồng đội Lương Văn Tín anh dũng hy sinh. Khi đó, Hoàng Kim Giao mới 27 tuổi. Trước khi ngã xuống, ông đã trực tiếp phá được 32 quả bom nổ chậm và 40 quả bom từ trường, góp phần bảo vệ an toàn cho các tuyến giao thông chiến lược của đất nước.

Sau khi hy sinh, Hoàng Kim Giao được Nhà nước truy tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Chiến công hạng Nhì, Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Ba cùng nhiều huân chương, bằng khen khác. Năm 2009, ông được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Công trình nghiên cứu mà ông tham gia về chống phá thủy lôi từ tính và bom từ trường cũng được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ.

Tên tuổi Hoàng Kim Giao ngày nay được ghi nhớ qua nhiều công trình tưởng niệm, sách, phim tài liệu và các tuyến đường mang tên ông. Cuộc đời ngắn ngủi nhưng đầy cống hiến của người kỹ sư trẻ là biểu tượng đẹp của lòng dũng cảm, tinh thần sáng tạo và sự hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.