NGƯỜI KỸ SƯ QUẢ CẢM TRÊN TUYẾN LỬA TRƯỜNG SƠN VÀ CUỘC ĐỌ TRÍ BẰNG TRÁI TIM ĐỐI ĐẦU BOM TỪ TRƯỜNG MỸ
Trong cuộc đối đầu nghẹt thở giữa trí tuệ Việt Nam và các loại vũ khí hiện đại bậc nhất của đế quốc Mỹ trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại, trận địa rà phá bom từ trường, bom nổ chậm mở đường cho xe ra tiền tuyến là mặt trận thầm lặng nhưng tàn khốc bậc nhất. Liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Kim Giao (1942 – 1968) – Thiếu úy, kỹ sư vô tuyến điện tử, nghiên cứu viên Phòng Thông tin của Viện Kỹ thuật Quân sự (nay là Viện Khoa học và Công nghệ Quân sự, Bộ Quốc phòng) – là biểu tượng kiệt xuất cho lòng dũng cảm phi thường, tài năng sáng tạo và đức hy sinh vô bờ bến của đội ngũ trí thức khoa học quân sự Việt Nam. Sự hy sinh anh dũng của ông tại "túi bom" Nam Đàn năm 1968 khi tuổi đời mới 26 đã tạc nên một tượng đài bất tử về người chiến sĩ khoa học sẵn sàng lấy chính thân mình để giải mã bí mật vũ khí quân thù.
Năm 1968, đế quốc Mỹ đẩy chiến tranh ngăn chặn trên tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn và các yết hầu giao thông Khu 4 lên đỉnh điểm hủy diệt:
Chúng ồ ạt sử dụng các loại vũ khí thông minh thời bấy giờ, đặc biệt là bom từ trường và bom nổ chậm. Bom từ trường được trang bị ngòi nổ cảm ứng điện từ cực kỳ nhạy bén; khi xe tải chở vũ khí hoặc pháo cơ giới đi qua, từ trường của khối sắt thép sẽ kích hoạt ngòi nổ tức thì.
Nguy hiểm hơn, bom từ trường có các ngòi nổ chống tháo gỡ tự hủy: chỉ cần một dao động từ trường nhỏ, một chấn động hay một tác động kim loại vào thân bom, quả bom sẽ lập tức phát nổ, cày xới mặt đường và cướp đi sinh mạng người phá bom.
Tuyến huyết mạch đường số 15A qua Nam Đàn (Nghệ An) và ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh) bị tắc nghẽn nghiêm trọng, hàng ngàn chuyến xe chở bộ đội, vũ khí và đạn dược chi viện cho chiến trường miền Nam bị ứ đọng dưới mưa bom bão đạn.
Mệnh lệnh sống còn của Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng Tư lệnh lúc bấy giờ là: Bằng mọi giá, các nhà khoa học quân sự phải vào tận tọa độ lửa, tiếp cận, giải phẫu nguyên lý ngòi nổ bom từ trường và chế tạo khí tài phá bom hàng loạt để khai thông huyết mạch.
Người kỹ sư trẻ tuổi Hoàng Kim Giao đã tình nguyện mang ba lô, dấn thân vào tâm điểm khốc liệt ấy với tinh thần của một chiến sĩ cảm tử.
Người thanh niên trí thức đất Cảng giàu hoài bão
Hoàng Kim Giao sinh ngày 25 tháng 12 năm 1942 tại phố Cầu Đất, thành phố Hải Phòng trong một gia đình trí thức, yêu nước:
Thông minh, đam mê khoa học kỹ thuật từ thuở nhỏ, ông theo học và tốt nghiệp xuất sắc Khoa Vô tuyến điện tử tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội năm 1965.
Tốt nghiệp đại học giữa lúc cả nước sục sôi không khí kháng chiến chống Mỹ cứu nước, người kỹ sư 23 tuổi tình nguyện gia nhập Quân đội nhân dân Việt Nam, được phong quân hàm Thiếu úy và điều động về công tác tại Viện Kỹ thuật Quân sự.
Với kiến thức chuyên sâu về sóng điện từ, linh kiện điện tử và tác phong làm việc khoa học, nghiêm cẩn, ông nhanh chóng trở thành cán bộ nghiên cứu nòng cốt của Viện trong các đề tài nghiên cứu đối phó với chiến tranh điện tử và vũ khí hiện đại của Mỹ.
Cuộc đọ trí cân não bên từng miệng hố bom
Giữa năm 1968, chấp hành mệnh lệnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Viện Kỹ thuật Quân sự cử đoàn cán bộ nghiên cứu lên đường vào tuyến lửa Khu 4. Thiếu úy Hoàng Kim Giao hăng hái xung phong đi đầu trong Tổ nghiên cứu phá bom từ trường:
Đặt chân đến địa bàn huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An – nơi địch trút xuống hàng vạn quả bom hòng biến tuyến đường 15A thành "vùng trắng", ông cùng đồng đội ngày đêm bám trụ mặt đường, theo dõi quy luật thả bom và cơ chế kích nổ của đối phương.
Tự tay giải phẫu "thần chết": Để nắm được sơ đồ mạch điện và cơ cấu phát hỏa tinh vi của ngòi nổ bom từ trường Mỹ, không có cách nào khác là phải tháo gỡ trực tiếp quả bom còn nguyên vẹn. Thiếu úy Hoàng Kim Giao đã không ngần ngại nhận phần việc nguy hiểm tột cùng này:
Ông một mình trực tiếp cầm kìm đồng, cờ-lê phi từ tính cẩn thận bò sát đến từng quả bom đang nằm chực chờ phát nổ giữa nắng lửa miền Trung;
Ông kiên nhẫn tháo từng con ốc, đo từng thông số linh kiện bán dẫn, vẽ lại chính xác sơ đồ mạch ngòi nổ trong khi chỉ cần một sơ suất tích điện nhỏ hay một tiếng động mạnh là quả bom sẽ biến người kỹ sư thành tro bụi;
Từ những bản vẽ mạch và linh kiện tháo gỡ được, ông và tổ công tác đã sáng tạo ra các thiết bị kích nổ bom từ trường từ xa (như xe phóng từ, khung dây điện từ, canô từ bẫy bom trên sông), kích nổ an toàn hàng loạt quả bom mà không gây thương vong cho lực lượng công binh.
Cá nhân ông đã trực tiếp nghiên cứu, tháo gỡ và vô hiệu hóa thành công hơn 30 quả bom các loại, góp phần trực tiếp thông đường cho các đoàn xe quân sự thần tốc lăn bánh vào tiền tuyến.
Khúc tráng ca bất tử ngày 30 tháng 12 năm 1968
Cuối tháng 12 năm 1968, tại địa bàn xã Nam Thanh, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, không quân Mỹ thả rải rác một loạt bom từ trường loại mới, áp dụng ngòi nổ cải tiến nhằm vô hiệu hóa các thiết bị phóng từ rà phá của ta:
Những quả bom nằm chắn ngang tuyến đường vận tải, đe dọa sự an toàn của toàn bộ cung đường huyết mạch.
Sáng ngày 30 tháng 12 năm 1968, Thiếu úy Hoàng Kim Giao cùng đồng đội tiếp tục tiếp cận hiện trường để nghiên cứu loại ngòi nổ mới. Sau khi phá thành công quả thứ nhất, ông trực tiếp tiến đến quả bom thứ hai để khảo sát và chuẩn bị tháo ngòi.
Bất ngờ, do cơ cấu hẹn giờ nổ chậm bí mật kết hợp chống tháo gỡ bên trong mạch ngòi nổ bị kích hoạt, quả bom phát nổ dữ dội.
Thiếu úy Hoàng Kim Giao cùng một số cán bộ kỹ thuật và chiến sĩ công binh đã anh dũng hy sinh ngay trên mặt đường chiến hào Nam Đàn vào trưa ngày 30 tháng 12 năm 1968.
Người kỹ sư quân sự tài hoa ngã xuống khi tuổi đời mới tròn 26 – mang theo trọn vẹn sức trẻ, hoài bão khoa học và dũng khí vô song cống hiến cho con đường thống nhất non sông.
Tôn vinh người chiến sĩ khoa học quân sự thời đại Hồ Chí Minh
Sự hy sinh lẫm liệt của Thiếu úy Hoàng Kim Giao là tổn thất vô cùng đau đớn cho ngành Khoa học và Công nghệ Quân sự nước nhà. Tuy nhiên, những tài liệu, sơ đồ mạch và kinh nghiệm quý báu mà ông để lại đã giúp Viện Kỹ thuật Quân sự cùng Binh chủng Công binh hoàn thiện các khí tài rà phá bom từ trường hiện đại, bẻ gãy hoàn toàn âm mưu phong tỏa đường bộ và đường thủy của đế quốc Mỹ trong suốt những năm 1968 – 1972.
Ghi nhận những chiến công đặc biệt xuất sắc và sự hy sinh anh dũng vô song vì sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước, năm 2010, Liệt sĩ Hoàng Kim Giao đã vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý nhất: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Cùng với danh hiệu Anh hùng, ông đã được Đảng, Nhà nước và Quân đội tặng thưởng:
Huân chương Chiến công hạng Nhất;
Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất;
Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ (đồng tác giả trong cụm công trình nghiên cứu chống vũ khí phong tỏa của Mỹ).
Để đời đời ghi nhớ công ơn người con ưu tú:
Tên tuổi của Anh hùng Liệt sĩ Hoàng Kim Giao được khắc ghi trang trọng trong Nhà truyền thống Viện Khoa học và Công nghệ Quân sự.
Tên của ông được trân trọng đặt cho các tuyến đường lớn tại thành phố Hải Phòng (quận Kiến An) và thị xã Nam Đàn (tỉnh Nghệ An), mãi mãi là tấm gương sáng ngời về tinh thần xung kích, dũng cảm và tài năng cho các thế hệ trí thức, thanh niên và bộ đội Việt Nam.
Cuộc đời 26 mùa xuân của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Kim Giao là một bản anh hùng ca ngời sáng về trí tuệ, lòng quả cảm và khí phách dấn thân của thế hệ thanh niên Việt Nam thời kỳ chống Mỹ cứu nước. Từ giảng đường Trường Đại học Bách khoa đến túi bom rực lửa Trường Sơn, người kỹ sư vô tuyến điện tử dám đối mặt trực diện với "thần chết" để mở đường cho Tổ quốc mãi mãi là niềm tự hào trường tồn, tạc vào trang sử vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.
