NGƯỜI LÁI ĐÒ A SANH

NGỌN SÓNG BIÊN CƯƠNG VÀ HUYỀN THOẠI NGƯỜI LÁI ĐÒ A SANH TRÊN DÒNG PÔ KÔ

1. Lời thì thầm của dòng sông lịch sử

Trong tâm thức của những người lính từng gắn bó với chiến trường Tây Nguyên khốc liệt, dòng sông Pô Kô cuộn sóng không chỉ là một danh thắng thiên nhiên hùng vĩ, mà còn là một chứng nhân lịch sử kiên cường đã cùng quân dân ta đi qua những năm tháng kháng chiến gian khổ, oanh liệt nhất. Nằm ngay sát nách dãy núi Chư Mom Ray và các địa bàn biên giới như Rờ Kơi, dòng Pô Kô từng là huyết mạch giao thông đường thủy đặc biệt, là nơi trung chuyển hàng ngàn lượt bộ đội, thương binh và hàng vạn tấn vũ khí, lương thực phục vụ các chiến dịch lớn như Sa Thầy, Plei Me, Đắk Tô – Tân Cảnh.

Và nhắc đến dòng Pô Kô thời hoa lửa, không một ai có thể quên được bài ca bất hủ “Người lái đò trên sông Pô Kô” của nhạc sĩ Cầm Phong (phổ thơ Mai Trang). Đằng sau những nốt nhạc hào hùng, da diết ấy là một nguyên mẫu hoàn toàn có thật trong lịch sử: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân A Sanh (tên thật là Puih San, người dân tộc Gia Rai). Đối với một giáo viên trẻ đang công tác tại Chi đoàn Trường PTNT TH & THCS xã Rờ Kơi, tìm hiểu và tái hiện lại cuộc đời của Anh hùng A Sanh là một cơ hội quý báu để mang một câu chuyện lịch sử chân thực, giàu tính xác thực và ngập tràn niềm tự hào Tây Nguyên đến với bục giảng và các thế hệ học trò.

2. Xuất thân và cơ duyên đến với con đường cách mạng

Anh hùng A Sanh sinh năm 1929, quê quán tại làng Nú, xã Ia Krai, huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai – vùng đất giáp ranh với ngã ba biên giới và chiến trường Tây Nguyên rộng lớn. Sinh ra và lớn lên trong cảnh nước mất nhà tan, từ nhỏ cậu bé Puih San đã chứng kiến sự tàn bạo của thực dân và tay sai khi chúng càn quét buôn làng, đốt phá nương rẫy, bắt bớ người dân vô tội. Tinh thần quật khởi của núi rừng đã sớm nung nấu trong lòng người con Gia Rai ý chí đánh đuổi kẻ thù để giành lại độc lập, tự do cho buôn làng.

Năm 1958, phong trào cách mạng miền Nam bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ, A Sanh chính thức tham gia hoạt động bí mật, làm du kích mật bảo vệ cán bộ nằm vùng. Đến năm 1961, khi tuyến đường vận tải chiến lược chi viện cho chiến trường miền Nam và khu vực Mặt trận B3 – Tây Nguyên được đẩy mạnh, anh được tổ chức tin tưởng giao nhiệm vụ đặc biệt: Đội trưởng Đội thuyền vận tải vũ trang trên dòng sông Pô Kô.

Sông Pô Kô nổi tiếng hung dữ với hàng trăm thác ghềnh dựng đứng, xoáy nước sâu thẳm cuốn phăng mọi thứ vào mùa mưa lũ. Lại thêm máy bay do thám L-19, trực thăng vũ trang và bom đạn quân thù quần đảo ngày đêm nhằm biến nơi đây thành 'tọa độ chết'. Nhưng đối với A Sanh, dòng sông này như chính mạch máu trong cơ thể mình. Anh am hiểu từng con nước, từng ghềnh đá ngầm và đã biến sự hiểm trở của dòng sông thành bức bình phong che chở cho những chuyến đò bí mật.

3. Những chuyến đò chở nặng chiến công giữa tọa độ lửa

Suốt từ năm 1961 đến 1968, bến đò của A Sanh là cầu nối sinh mệnh giữa hậu phương căn cứ với tiền tuyến chiến trường. Phương tiện duy nhất của anh chỉ là những chiếc thuyền độc mộc khoét từ thân cây cổ thụ, thon dài và chòng chành giữa dòng nước dữ. Để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người và hàng hóa, A Sanh đã cùng đồng đội sáng tạo ra nhiều phương thức vận chuyển độc đáo:

Mỗi đêm, khi màn sương rừng phủ kín mặt sông, những chiếc thuyền độc mộc lặng lẽ rời bến. Đêm tối như bưng, không được phép soi đèn hay gây ra tiếng động, A Sanh cầm lái ở mũi thuyền, dùng cảm giác và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm để lách qua từng mỏm đá ngầm nhọn hoắt. Không chỉ chèo thuyền xuôi ngược giữa thác ghềnh, anh còn sáng chế ra hệ thống cáp treo dây rừng, dùng phao bè và giấu thuyền dưới đáy nước ngâm bùn vào ban ngày để qua mắt máy bay trinh sát của giặc.

Trong ký ức của đồng đội và lịch sử kháng chiến mặt trận Tây Nguyên, có những chuyến đi nghẹt thở giữa lằn ranh sinh tử. Điển hình là đợt phục vụ Chiến dịch Plei Me năm 1965, máy bay Mỹ phát hiện dấu vết bến sông và liên tục trút bom tọa độ hòng cắt đứt dòng tiếp tế. Bom nổ rung chuyển đôi bờ, cột nước dựng đứng giữa sông, A Sanh vẫn bình thản ghìm chặt tay chèo, điều khiển thuyền luồn lách qua các luồng sóng dữ để đưa trọn vẹn từng chuyến thương binh nặng sang bờ an toàn. Trong suốt 7 năm ròng rã, một mình A Sanh cùng đội thuyền đã chở hàng vạn lượt bộ đội, dân quân, tiếp tế hàng trăm tấn đạn dược, lương thực mà chưa từng để xảy ra một tổn thất hay lộ bí mật quân sự.

Sự hy sinh, lòng quả cảm và đức tính kiên trung của người lái đò A Sanh đã được nhà thơ Mai Trang ghi lại chân thực và truyền cảm hứng sâu sắc:

“Hỡi Pô Kô ơi! Dòng sông mênh mông / Đôi bờ cây xanh biếc nước chảy xiết sâu dồn / Qua tháng ngày rộn rã tiếng ca lăng líu lo rừng chiều / Anh lái đò Pô Kô dũng cảm kiên cường...”

4. Tấm gương kiên trung và phẩm chất cao đẹp thời bình

Với những chiến công xuất sắc và sự cống hiến quên mình vì nền độc lập tự do của Tổ quốc, ngày 5 tháng 5 năm 1965, A Sanh vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân – trở thành một trong những người con ưu tú đầu tiên của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên đón nhận phần thưởng thiêng liêng này.

Sau ngày non sông thu về một mối, Anh hùng A Sanh trở về với buôn làng thân yêu, tiếp tục tham gia công tác tại Ban Chỉ huy Quân sự huyện, đóng góp sức lực hàn gắn vết thương chiến tranh và xây dựng quê hương. Dù mang trong mình danh hiệu Anh hùng và thương tật thời chiến, ông luôn giữ nếp sống vô cùng giản dị, mộc mạc, gần gũi với bà con buôn làng. Ông luôn căn dặn con cháu và thế hệ trẻ phải chăm chỉ học hành, giữ vững tinh thần đoàn kết giữa các dân tộc, không nghe theo lời kẻ xấu kích động, một lòng tin tưởng theo Đảng và Bác Hồ.

Cuộc đời của Anh hùng A Sanh là một bản hùng ca bất tử về lòng yêu nước, ý chí vượt khó phi thường và biểu tượng sáng ngời cho tinh thần đại đoàn kết các dân tộc Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước vĩ đại.

5. Trách nhiệm của thế hệ trẻ Chi đoàn nhà trường hôm nay

Là những đoàn viên thanh niên, giáo viên đang công tác tại Chi đoàn Trường PTNT TH & THCS xã Rờ Kơi – một mảnh đất giàu truyền thống cách mạng nằm ngay bên bờ sông Pô Kô và sườn núi Chư Mom Ray, câu chuyện về Anh hùng A Sanh để lại trong lòng chúng tôi những bài học nhận thức và hành động sâu sắc:

Thứ nhất, lan tỏa và làm giàu vốn hiểu biết lịch sử dân tộc cho học sinh: Tận dụng ưu thế của một nhân vật lịch sử có tính xác thực cao, gắn bó trực tiếp với địa bàn sông Pô Kô địa phương, Chi đoàn sẽ chủ động đưa hình tượng Anh hùng A Sanh vào các bài giảng Lịch sử – Địa lí, các chuyên đề Giáo dục địa phương và các tiết sinh hoạt Đội. Giúp các em học sinh là con em đồng bào DTTS hiểu rằng: ngay trên mảnh đất quê hương mình, cha ông đã từng kiên cường và quả cảm như thế nào để bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng.

Thứ hai, phát huy tinh thần dấn thân, không ngại gian khó: Nếu như năm xưa Anh hùng A Sanh vững tay chèo vượt qua bom đạn và thác lũ dữ dội, thì ngày nay những người thầy, người cô trẻ nơi xã vùng biên Rờ Kơi nguyện sẽ vững vàng trên 'tay chèo tri thức'. Vượt qua những khó khăn về cơ sở vật chất, điều kiện sinh hoạt vùng sâu, kiên trì bám lớp, bám trường để nâng cao chất lượng dạy và học, chắp cánh ước mơ cho con em buôn làng.

Thứ ba, xung kích tham gia các hoạt động đền ơn đáp nghĩa và chuyển đổi số: Tích cực tham gia phụng dưỡng, thăm hỏi các gia đình chính sách, cựu chiến binh trên địa bàn; ứng dụng công nghệ thông tin số hóa các tư liệu lịch sử cách mạng, góp phần tuyên truyền sâu rộng truyền thống yêu nước trên không gian mạng.

Dòng sông Pô Kô hôm nay đã có những nhịp cầu bê tông vững chãi nối liền đôi bờ no ấm, tiếng bom đạn năm xưa đã nhường chỗ cho tiếng hát ca vang của đàn em thơ dưới mái trường Rờ Kơi. Thế nhưng, hình ảnh người lái đò A Sanh dũng cảm, ghìm chặt mái chèo giữa làn bom đạn thời hoa lửa sẽ mãi mãi là ngọn lửa thiêng bừng sáng, soi đường cho tuổi trẻ hôm nay vững bước trên hành trình dựng xây và bảo vệ Tổ quốc!