NGƯỜI LÁI ĐÒ GIỮA DÒNG BA LÒNG

1. Từ giảng đường đến chiến trường

Năm 1965, Đỗ Quốc Phong vừa tốt nghiệp cấp 3 tại Trường Ứng Hòa, Vân Đình, Hà Tây cũ.

Ở tuổi thanh xuân, trước mắt ông khi ấy là cánh cửa đại học. Nhưng đất nước đang trong những năm tháng chiến tranh ác liệt. Tiếng gọi của miền Nam và của Tổ quốc đã khiến chàng trai trẻ quyết định gác lại giấc mơ học tập để lên đường.

Ngày 13/7/1965, ông tham gia Đội TNXP K53.

Đây là một đơn vị đặc biệt của Trung ương Đoàn, được cử vào chiến trường miền Nam. Sau thời gian huấn luyện, K53 chính thức xuất quân ngày 16/8/1965, hành quân vào chiến trường Trị - Thiên.

Những ngày đầu, Đỗ Quốc Phong mang theo tâm thế của một chàng trai trẻ.

Ông đi vì yêu nước, vì nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc.

Nhưng chiến trường đã nhanh chóng giúp người thanh niên ấy hiểu sâu sắc hơn giá trị của hai chữ “đồng bào”.

2. Một ký ức không thể quên ở Hà Tĩnh

Trên đường vào chiến trường, Đỗ Quốc Phong chứng kiến cảnh máy bay ném bom xuống một trường mẫu giáo ở Hà Tĩnh.

Những đứa trẻ vô tội ngã xuống giữa bom đạn.

Đối với một thanh niên vừa rời ghế nhà trường, đó là hình ảnh ám ảnh sâu sắc.

Từ giây phút ấy, lòng yêu nước trong ông không còn chỉ là một tình cảm chung chung.

Nó trở thành quyết tâm.

Quyết tâm phải chiến đấu.

Quyết tâm phải bảo vệ những người dân vô tội.

Và quyết tâm phải hoàn thành nhiệm vụ dù phía trước có bao nhiêu gian khổ.

3. Những chuyến đò trên dòng Ba Lòng

Sau hành trình dài vào Trị - Thiên, Đỗ Quốc Phong được giao nhiều nhiệm vụ, trong đó có việc bảo vệ hành lang giao thông ở khu vực đường 9.

Nhưng nhiệm vụ để lại dấu ấn sâu đậm nhất trong cuộc đời ông là lái đò trên sông Ba Lòng.

Ba Lòng là thượng nguồn sông Thạch Hãn, thuộc địa bàn Quảng Trị.

Trong chiến tranh, đây là một điểm giao thông quan trọng. Bộ đội, cán bộ, lương thực, vũ khí cần được vận chuyển qua sông để tiếp tục vào chiến trường.

Nhưng dòng sông ấy không hề bình yên.

Những chiếc đò nhỏ chỉ có thể chở vài người. Trong khi nhu cầu vận chuyển ngày càng lớn.

Đỗ Quốc Phong cùng đồng đội và lực lượng địa phương đã lên rừng tìm cây để làm một chiếc đò lớn.

Công việc kéo dài hơn hai tháng.

Họ phải dùng rìu khoét rỗng thân cây rồi dùng lửa tạo hình. Cuối cùng, một chiếc đò dài khoảng 8–10 mét, có thể chở khoảng một trung đội, được hoàn thành.

4. Học chèo đò giữa sự sống và cái chết

Chèo một chiếc đò độc mộc trên dòng nước bình thường đã khó.

Chèo giữa chiến trường còn khó hơn gấp nhiều lần.

Người chèo phải đứng thật vững trên thân đò chòng chành, dùng sào chống và mái chèo để điều khiển con thuyền.

Đỗ Quốc Phong và đồng đội phải tập luyện trong nhiều tuần mới có thể thực hiện nhiệm vụ.

Những chuyến đò thường bắt đầu từ khoảng 5 giờ chiều và kéo dài đến 3–4 giờ sáng hôm sau.

Đêm xuống, dòng Ba Lòng trở thành một thế giới khác.

Trên trời là máy bay trinh sát và máy bay ném bom.

Dưới sông là dòng nước xiết cùng những tảng đá ngầm.

Mỗi chuyến đò đưa người qua sông đều là một lần đối mặt với hiểm nguy.

5. Khi pháo sáng bật lên

Điều đáng sợ nhất đối với người lái đò không chỉ là bom.

Đó còn là những giây phút máy bay đối phương thả pháo sáng.

Khi ánh sáng xuất hiện trên bầu trời, người và đò phải bất động.

Không được gây tiếng động.

Không được để lộ ánh sáng.

Không được để đối phương phát hiện.

Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến bom đạn trút xuống.

Nhưng khi bóng tối trở lại, người lái đò tiếp tục chèo.

Chuyến này nối tiếp chuyến khác.

Đưa bộ đội vào.

Đưa thương binh ra.

Đưa hàng hóa qua sông.

Rồi lại quay trở lại bến để tiếp tục một chuyến mới.

Máu, mồ hôi và nước mắt của những người lính hòa vào dòng nước Ba Lòng.

Và chiếc đò nhỏ cứ âm thầm đi trong đêm.

6. Người lính trẻ và những người đồng đội

Có những lúc cơ thể kiệt sức vì thiếu ăn, thiếu ngủ và làm việc liên tục.

Có những đêm người lính trẻ sốt cao nhưng vẫn phải đứng dậy khi nhiệm vụ yêu cầu.

Trong một lần, đồng đội đang lái đò thì bị pháo địch bắn khiến bị thương, không thể tiếp tục công việc.

Đỗ Quốc Phong khi ấy đang sốt nhưng vẫn nhận nhiệm vụ thay thế.

Ông bước xuống bến.

Lên đò.

Và tiếp tục đưa từng đoàn cán bộ, chiến sĩ qua sông trong đêm.

Những người lính thời ấy dường như có một sức mạnh đặc biệt.

Không phải vì họ không biết sợ.

Mà bởi phía sau sự sợ hãi luôn có một điều lớn hơn:

Trách nhiệm với đồng đội và nhiệm vụ với Tổ quốc.

7. Những người không trở về

Chiến tranh luôn có những mất mát không thể bù đắp.

Trong những năm tháng ở Ba Lòng, Đỗ Quốc Phong từng chứng kiến đồng đội hy sinh sau một trận bom.

Những người vừa còn cùng nhau làm nhiệm vụ, chia sẻ từng bữa ăn, từng giấc ngủ, có thể chỉ vài phút sau đã mãi mãi nằm lại.

Với người còn sống, đó là nỗi đau không bao giờ quên.

Những năm tháng ấy đi qua, nhưng ký ức về đồng đội vẫn ở lại.

Sau này, khi kể lại câu chuyện, ông Đỗ Quốc Phong từng nói rằng mình may mắn hơn rất nhiều đồng đội vì đã trở về được với cuộc sống hòa bình.

Chính vì thế, ông luôn tự nhắc mình phải sống sao cho xứng đáng với những người đã nằm lại.

8. Người lái đò được trao danh hiệu “Dũng sĩ quyết thắng”

Cuối năm 1967, với những thành tích trong chiến đấu và phục vụ chiến trường, Đỗ Quốc Phong là một trong hai đại biểu tiêu biểu của Đội K53 được tham dự Đại hội Chiến sĩ thi đua Quân khu Trị - Thiên.

Ông được tặng bằng khen và danh hiệu “Dũng sĩ quyết thắng”.

Nhưng có lẽ phần thưởng lớn nhất đối với người lính trẻ năm ấy không phải là những tấm bằng khen.

Đó là những lần con đò cập bến an toàn.

Là những người lính được đưa qua sông.

Là những chuyến hàng đến được chiến trường.

Và là niềm vui khi biết rằng mình đã góp một phần nhỏ bé vào nhiệm vụ chung.

9. Trở về sau chiến tranh

Sau những năm tháng chiến đấu tại Trị - Thiên, Đỗ Quốc Phong được cử ra Bắc học tập và tiếp tục công tác trong ngành giáo dục.

Hòa bình lập lại, ông trở về với cuộc sống đời thường.

Nhưng chiến tranh không bao giờ hoàn toàn rời khỏi ký ức.

Những con sông.

Những bến đò.

Những người đồng đội.

Những đêm pháo sáng.

Tất cả vẫn ở lại trong tâm trí người lính năm xưa.

Sau khi nghỉ hưu năm 2004, ông tiếp tục tham gia công tác Hội Cựu TNXP, từng giữ chức Chủ tịch Hội Cựu TNXP thành phố Hà Nội từ năm 2005 đến 2023 và tham gia Đoàn Chủ tịch Trung ương Hội Cựu TNXP Việt Nam.