NGƯỜI LÁI ĐÒ TRÊN BẾN BÌNH CA

NGƯỜI LÁI ĐÒ TRÊN BẾN BÌNH CA

Những ngày cuối năm 1947, chiến khu Việt Bắc bước vào một mùa đông lạnh giá. Mưa phùn kéo dài, những con đường đất trơn trượt, còn dòng sông Lô thì cuồn cuộn chảy giữa núi rừng. Quân Pháp đang mở cuộc tiến công lớn lên Việt Bắc với ý định đánh thẳng vào cơ quan đầu não của cuộc kháng chiến. Từ những bản làng nằm sâu trong rừng cho đến các bến sông, cuộc sống của người dân bỗng trở nên gấp gáp hơn. Người thì gùi gạo, người vận chuyển thuốc men, người dẫn đường cho bộ đội, còn những chiếc thuyền nhỏ trên sông Lô ngày đêm không ngừng đưa người và hàng qua lại.

Ở vùng Bình Ca, thuộc huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, có một người phụ nữ vẫn ngày ngày chèo đò trên sông. Bà tên là Hoàng Thị Loan, một người dân địa phương tham gia phục vụ kháng chiến. Chiếc đò của bà vốn chỉ là phương tiện giúp người dân hai bên bờ qua lại, nhưng khi chiến tranh lan đến Việt Bắc, nó trở thành một phần của công việc giữ đường, giữ bến và phục vụ bộ đội.

Bình Ca khi ấy là một địa điểm có vị trí đặc biệt. Đây là khu vực nằm trên tuyến đường từ Tuyên Quang đi về phía Việt Bắc, đồng thời có dòng sông Lô chảy qua. Ai kiểm soát được những tuyến đường và bến sông ở đây sẽ có lợi thế rất lớn trong việc vận chuyển quân và lương thực. Vì thế, khi quân Pháp tiến lên Việt Bắc, khu vực Bình Ca nhanh chóng trở thành nơi diễn ra những cuộc đụng độ quan trọng.

Những người dân sống ven sông hiểu rằng chiến tranh đã thực sự đến gần khi tiếng máy bay và tiếng súng bắt đầu xuất hiện thường xuyên hơn. Trước đó, họ vẫn có thể ra đồng, lên nương, đánh cá và chèo thuyền như mọi ngày. Nhưng giờ đây, mỗi chuyến đi qua sông đều phải tính toán cẩn thận. Một chiếc thuyền xuất hiện không đúng lúc có thể bị máy bay hoặc quân địch phát hiện. Một chuyến hàng đến chậm có thể khiến bộ đội ở phía trước thiếu lương thực.

Bà Loan vẫn tiếp tục chèo đò.

Có những chuyến bà đưa bộ đội sang sông lúc trời còn chưa sáng. Có những hôm sương phủ kín mặt nước, đứng cách nhau vài chục mét đã khó nhìn rõ người. Người ngồi trên thuyền nói rất khẽ, còn bà chỉ tập trung vào mái chèo và dòng nước trước mặt. Bà biết từng khúc sông, biết chỗ nào nước xoáy, chỗ nào có đá ngầm và nơi nào có thể cập bờ an toàn.

Những người lính trên thuyền thường hỏi bà còn bao xa nữa.

Bà chỉ mỉm cười, bảo rằng cứ ngồi yên, rồi sẽ tới.

Có lẽ đối với họ, đó chỉ là một chuyến đò bình thường. Nhưng với bà, mỗi chuyến qua sông đều là một lần làm nhiệm vụ. Bà không cầm súng, không mặc quân phục, cũng không đứng trong hàng ngũ một đơn vị chiến đấu nào. Công việc của bà chỉ là đưa người và hàng qua sông. Thế nhưng trong chiến tranh, có những công việc bình thường lại trở nên vô cùng quan trọng.

Cuối tháng 10 năm 1947, quân Pháp mở cuộc tiến công lên Việt Bắc. Một bộ phận quân Pháp theo đường sông Lô tiến về phía Tuyên Quang. Những đoàn tàu chiến và ca nô được trang bị vũ khí mạnh di chuyển trên dòng sông, vừa tiến quân vừa bắn phá hai bên bờ.

Đối với người dân ven sông, đó là những ngày đầy hiểm nguy.

Những chiếc thuyền nhỏ của họ không thể đối đầu với tàu chiến. Những bến đò quen thuộc trở thành mục tiêu có thể bị phát hiện bất cứ lúc nào. Người dân phải tìm cách tránh những đợt càn quét, nhưng đồng thời vẫn phải bảo đảm việc vận chuyển phục vụ kháng chiến.

Tại Bình Ca, bộ đội đã chuẩn bị một trận địa phục kích. Địa hình hai bên sông với những quả đồi và vách núi tạo điều kiện thuận lợi cho việc bố trí lực lượng. Khi đoàn tàu chiến của quân Pháp tiến vào khu vực, các đơn vị Việt Minh đồng loạt nổ súng.

Tiếng súng vang lên giữa núi rừng.

Những khẩu pháo từ trên bờ hướng xuống dòng sông. Quân Pháp bất ngờ bị đánh từ nhiều phía. Những chiếc tàu chiến đang di chuyển trên sông không dễ dàng xoay trở giữa vùng địa hình hẹp. Cuộc chiến diễn ra quyết liệt, và quân Pháp phải chịu tổn thất nặng.

Trận Bình Ca trở thành một trong những trận đánh quan trọng trên sông Lô trong Chiến dịch Việt Bắc Thu – Đông năm 1947.

Nhưng câu chuyện về những người dân ven sông không dừng lại sau trận đánh. Chiến dịch vẫn tiếp tục, quân Pháp vẫn tìm cách tiến sâu vào căn cứ Việt Bắc, còn người dân vẫn phải tiếp tục công việc của mình. Những chiếc đò lại xuất hiện trên sông, những gùi lương thực lại được đưa qua những con đường rừng, những người dân lại làm nhiệm vụ dẫn đường và đưa tin.

Bà Loan cũng vậy.

Có những người lính sau khi trở về từ trận đánh lại gặp bà ở bến sông. Họ nhận ra người phụ nữ vẫn ngày ngày chèo chiếc đò nhỏ ấy. Có lẽ họ không biết tên bà, hoặc nếu biết thì cũng chẳng nghĩ rằng nhiều năm sau người ta sẽ nhắc đến những người chèo đò trên sông Lô như một phần của lịch sử cuộc kháng chiến.

Bởi trong chiến tranh, người ta thường nhớ đến những vị tướng, những trận đánh lớn và những người đã hy sinh ngoài mặt trận. Nhưng phía sau mỗi trận đánh lại có hàng nghìn con người làm những công việc âm thầm. Họ không có mặt trong những bức ảnh chiến thắng, không được nhắc tên trên những tấm bản đồ quân sự, nhưng nếu thiếu họ, những đoàn quân khó có thể di chuyển, những kho lương khó có thể được tiếp tế và những căn cứ kháng chiến khó có thể tồn tại.

Sông Lô vẫn chảy.

Sau chiến tranh, những bến đò ngày xưa dần thay đổi. Những con đường mới được mở, những cây cầu được xây dựng, cuộc sống của người dân hai bên bờ trở nên thuận tiện hơn. Những chiếc thuyền chiến từng xuất hiện trên sông cũng chỉ còn lại trong ký ức và những trang sử.

Nhưng nếu đứng trên bờ sông Lô vào một buổi chiều yên tĩnh, nhìn dòng nước chảy giữa những dãy núi, có lẽ vẫn có thể hình dung ra một thời mà mỗi khúc sông đều mang theo câu chuyện của chiến tranh. Ở đâu đó từng có tiếng máy chèo khua nước trong đêm, từng có những người lính ngồi im trên thuyền để tránh bị phát hiện, từng có những người phụ nữ gánh gạo lên bến và những người dân lặng lẽ chỉ đường cho bộ đội.

Lịch sử của một cuộc kháng chiến không chỉ nằm trong những trận đánh được ghi bằng những con số lớn. Nó còn nằm trong những mái chèo, những chiếc thuyền nhỏ, những bữa cơm vội bên bờ sông và những con người bình thường đã làm những việc phi thường trong hoàn cảnh của mình.

Và giữa tất cả những câu chuyện ấy, hình ảnh người phụ nữ bên chiếc đò nhỏ trên sông Lô vẫn gợi lên một vẻ đẹp rất giản dị. Bà không phải một vị tướng, cũng chẳng phải người đứng giữa chiến trường. Bà chỉ là một người dân quê quen với con nước, nhưng khi quê hương bước vào chiến tranh, bà đã đem chính sự quen thuộc với dòng sông của mình để phục vụ kháng chiến.

Một mái chèo không thể đánh chìm tàu chiến, nhưng hàng trăm mái chèo của những người dân Việt Bắc đã giúp đưa bộ đội, lương thực và niềm tin đi qua những dòng sông trong những năm tháng gian khó. Chính từ những điều tưởng như nhỏ bé ấy mà một cuộc kháng chiến lâu dài có thêm sức mạnh để đứng vững.