Người lái xe không ngủ

Trong ký ức của những cựu chiến binh từng hoạt động trên tuyến đường Trường Sơn, có một câu nói được truyền tai nhau qua nhiều thế hệ: "Đường có thể đứt, cầu có thể gãy, nhưng đoàn xe không bao giờ được dừng lại." Đó không chỉ là khẩu hiệu mà còn là mệnh lệnh được thực hiện bằng ý chí, lòng dũng cảm và cả sự hy sinh của hàng vạn người lính vận tải. Giữa những đoàn xe nối đuôi nhau băng qua rừng già trong đêm tối, có một người lái xe mà đồng đội gọi bằng cái tên thân thuộc là "người lái xe không ngủ". Anh không nổi tiếng vì lập chiến công đặc biệt, cũng không được nhắc đến trong những bản tin chiến thắng, nhưng câu chuyện về sự bền bỉ và tinh thần trách nhiệm của anh vẫn được nhiều người kể lại như một biểu tượng đẹp của những người lính hậu cần.

Người lái xe ấy tên là Nguyễn Văn Hòa, quê ở một vùng trung du Phú Thọ. Gia đình anh ba đời làm nghề trồng chè. Tuổi thơ của Hòa gắn liền với những đồi chè xanh ngát, với những buổi sáng theo cha hái búp và những chiều giúp mẹ sao chè trong gian bếp nhỏ. Hòa vốn mê máy móc từ nhỏ. Mỗi lần trong làng có chiếc xe tải hay máy cày hỏng, cậu đều chạy đến đứng xem người thợ sửa chữa hàng giờ. Sau khi tốt nghiệp phổ thông, Hòa dự định thi vào trường cơ khí, nhưng chiến tranh ngày càng ác liệt. Năm 1971, anh tình nguyện nhập ngũ và được tuyển vào lực lượng vận tải vì có khả năng sửa chữa động cơ rất tốt.

Sau khóa huấn luyện, Hòa được giao điều khiển một chiếc xe tải quân sự đã cũ. Chiếc xe mang số hiệu 327, lớp sơn xanh đã bạc màu, nhiều chỗ còn hằn vết mảnh bom của những chuyến đi trước. Với người khác, đó chỉ là một phương tiện vận chuyển, nhưng với Hòa, chiếc xe giống như một người bạn đồng hành. Mỗi buổi sáng, trước khi lên đường, anh đều tự mình kiểm tra từng chiếc lốp, từng đường ống nhiên liệu, từng con ốc trên động cơ. Anh thường nói với đồng đội rằng nếu mình chăm sóc chiếc xe cẩn thận thì chiếc xe sẽ đưa mình và hàng hóa đến nơi an toàn.

Đơn vị của Hòa làm nhiệm vụ vận chuyển đạn dược, lương thực và thuốc men từ hậu phương vào chiến trường miền Nam. Những chuyến xe chủ yếu diễn ra vào ban đêm để tránh máy bay trinh sát. Ban ngày, xe được giấu kín dưới những tán cây rừng hoặc trong các hầm ngụy trang. Có những đêm, đoàn xe phải bò từng mét trên những con đường lầy lội vì mưa lớn, có lúc phải dừng hàng giờ để công binh san lấp hố bom. Người lái xe gần như không có khái niệm về giấc ngủ trọn vẹn. Họ tranh thủ chợp mắt vài chục phút bên vô lăng rồi lại tiếp tục lên đường khi có lệnh.

Ngồi cùng cabin với Hòa là chiến sĩ trẻ Lưu Văn Tấn, quê ở Hà Nam. Tấn mới nhập ngũ chưa đầy một năm, tính tình sôi nổi và rất ham học hỏi. Hòa vừa là người anh, vừa là người thầy của cậu. Anh dạy Tấn cách nghe tiếng động cơ để biết xe đang gặp vấn đề gì, cách xử lý khi xe sa lầy, cách lái xe trong đêm tối chỉ bằng ánh sáng mờ của cọc tiêu phản quang và cả cách giữ bình tĩnh khi bom nổ ngay bên cạnh. Tấn thường nói vui rằng Hòa không chỉ biết sửa xe mà còn biết "chữa bệnh" cho cả những người lính trẻ đang lo lắng trước mỗi chuyến đi.

Một trong những quy định nghiêm ngặt của đơn vị là đoàn xe không được bật đèn pha khi hành quân ban đêm. Người lái phải bám sát chiếc xe phía trước bằng khoảng sáng rất nhỏ được che kín ở phía sau xe dẫn đường. Chỉ cần mất tập trung vài giây, xe có thể lao xuống vực hoặc đâm vào hố bom. Vì thế, những người lái xe luôn phải căng mắt quan sát suốt nhiều giờ liền. Có hôm hành quân từ chập tối đến tận bình minh, Hòa chỉ kịp uống vài ngụm nước rồi tiếp tục quay đầu xe nhận chuyến mới.

Đồng đội bắt đầu gọi anh là "người lái xe không ngủ" bởi hiếm ai thấy anh than mệt. Thực ra, Hòa cũng có lúc kiệt sức. Có những đêm mí mắt nặng trĩu, đầu óc quay cuồng vì nhiều ngày liên tục không được nghỉ. Mỗi khi như vậy, anh lại lấy từ túi áo ra một nắm chè khô do mẹ gửi, nhai từng chút một cho tỉnh táo. Vị chát quen thuộc khiến anh nhớ đến quê nhà, nhớ những đồi chè xanh và nhớ lời mẹ dặn rằng làm việc gì cũng phải làm đến nơi đến chốn.

Cuối năm 1972, đơn vị nhận nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Họ phải vận chuyển một đoàn xe chở thuốc và thiết bị quân y vượt qua một trọng điểm đang bị đánh phá dữ dội để kịp tiếp tế cho bệnh xá dã chiến phía trước. Nếu đoàn xe đến chậm, hàng trăm thương binh sẽ không có thuốc điều trị. Ai cũng hiểu chuyến đi này nguy hiểm hơn rất nhiều so với những lần trước.

Đêm xuất phát, mưa rừng trút xuống như thác. Con đường đất đỏ nhanh chóng biến thành bùn lầy. Đoàn xe vừa đi được hơn mười cây số thì tiếng máy bay từ xa vọng lại. Tất cả lập tức tắt máy, ngụy trang dưới tán cây. Sau khi máy bay rời đi, đoàn xe tiếp tục hành trình. Đến gần sáng, chiếc xe đi đầu bất ngờ bị sa xuống một hố bom ngập nước, chắn ngang cả tuyến đường.

Nếu dừng lại chờ cứu hộ, đoàn xe sẽ không thể đến nơi đúng thời gian. Hòa nhanh chóng xuống xe, cùng công binh khảo sát địa hình rồi đề xuất mở một lối đi vòng qua sườn đồi. Con đường mới chỉ đủ rộng cho một chiếc xe đi qua và hai bên là vực sâu. Anh tình nguyện lái chiếc xe đầu tiên để thử đường. Mọi người đều biết chỉ cần một sai sót nhỏ, chiếc xe có thể lật xuống vực cùng toàn bộ số thuốc đang chở.

Trong màn mưa mờ mịt, Hòa bình tĩnh điều khiển chiếc xe từng chút một. Bánh xe nhiều lần trượt sát mép vực, nhưng bằng kinh nghiệm nhiều năm, anh vẫn đưa xe vượt qua an toàn. Khi thấy chiếc xe đầu tiên sang được bên kia, cả đoàn nhanh chóng nối đuôi nhau đi tiếp. Nhờ quyết định ấy, toàn bộ đoàn xe đến bệnh xá đúng thời hạn, số thuốc được chuyển ngay đến các bàn phẫu thuật đang chờ.

Khi công việc hoàn thành, Hòa mới cảm thấy cơ thể mình rã rời. Anh ngồi dựa vào bánh xe, đôi mắt đỏ ngầu vì gần ba ngày không ngủ. Tấn mang cho anh bát cháo nóng rồi hỏi rằng sao anh có thể tỉnh táo đến vậy. Hòa cười hiền và nói rằng không phải anh không buồn ngủ, mà chỉ nghĩ đến những người đang chờ số thuốc này. Chừng nào xe chưa đến nơi thì anh chưa thể cho phép mình nghỉ.

Chiến tranh kết thúc, Hòa trở về quê hương với mái tóc đã điểm bạc dù mới ngoài ba mươi tuổi. Anh tiếp tục làm nghề sửa chữa ô tô rồi mở một xưởng cơ khí nhỏ. Khách hàng trong vùng đều quý mến bởi anh luôn sửa xe cẩn thận và không bao giờ lấy tiền công quá mức. Trên bức tường trong xưởng, anh treo một tấm ảnh đen trắng chụp chiếc xe số 327 cùng dòng chữ: "Người bạn đã cùng tôi đi qua chiến tranh."

Nhiều năm sau, Tấn trở thành giám đốc một doanh nghiệp vận tải. Mỗi lần có dịp về quê, anh đều ghé thăm người đội trưởng cũ. Hai người ngồi uống chén trà xanh, nhắc lại những đêm Trường Sơn chỉ có ánh trăng và tiếng động cơ gầm vang giữa rừng. Tấn thường bảo rằng điều quý giá nhất anh học được không phải kỹ năng lái xe, mà là tinh thần trách nhiệm. Chính Hòa đã dạy anh rằng phía sau mỗi chuyến hàng luôn là sinh mạng của đồng đội và niềm hy vọng của cả một đơn vị.

Khi Hòa qua đời ở tuổi tám mươi, gia đình không đặt bên linh cữu những huân chương hay bằng khen mà đặt một chiếc vô lăng cũ đã được giữ gìn từ chiếc xe 327. Trong lễ viếng, rất nhiều cựu chiến binh vận tải đến tiễn biệt. Có người chống gậy, có người phải ngồi xe lăn, nhưng ai cũng muốn nhìn người đồng đội lần cuối. Họ kể rằng suốt những năm chiến tranh, nếu thấy chiếc xe 327 xuất hiện trong đoàn thì mọi người đều yên tâm, bởi họ biết người cầm lái là Hòa.

Ngày nay, tại một bảo tàng về tuyến đường Trường Sơn, có trưng bày chiếc vô lăng ấy cùng tấm biển nhỏ ghi: "Kỷ vật của người lái xe không ngủ." Bên cạnh là những dòng giới thiệu về lực lượng vận tải quân sự, những con người đã âm thầm vượt qua bom đạn để giữ cho mạch máu giao thông của đất nước không bao giờ ngừng chảy. Mỗi đoàn khách khi dừng trước hiện vật ấy đều hiểu rằng chiến thắng không chỉ được tạo nên từ những trận đánh trên tiền tuyến, mà còn từ những bánh xe lăn suốt đêm trên đường Trường Sơn và từ những con người đã sẵn sàng đánh đổi giấc ngủ, tuổi trẻ và cả tính mạng để từng chuyến hàng đến đúng nơi, đúng lúc.

Có lẽ, điều đáng nhớ nhất về Nguyễn Văn Hòa không phải là số chuyến xe anh đã lái hay số kilômét anh đã đi qua, mà là bài học giản dị anh để lại. Khi một con người đặt trách nhiệm đối với đồng đội và Tổ quốc lên trên sự mệt mỏi của bản thân, họ sẽ tìm thấy sức mạnh để vượt qua những giới hạn tưởng chừng không thể vượt qua. Chính những con người bình dị như anh đã góp phần viết nên con đường của chiến thắng, để hôm nay, trên những tuyến quốc lộ rộng mở, những đoàn xe của thời bình có thể nối nhau đi trong sự bình yên mà biết bao thế hệ đã phải đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả cuộc đời mình.