NGƯỜI LẶNG LẼ "NỐI" SỢI TƠ KÝ ỨC: HÀNH TRÌNH TÂM LINH VÀ KHOA HỌC CỦA KTS NGUYỄN XUÂN THẮNG ĐƯA 731 LIỆT SĨ VỀ NHÀ

Có những món nợ ân tình với lịch sử không được ghi trong sách vở, nhưng lại đè nặng lên vai những người ở lại như một mệnh lệnh từ trái tim. Hành trình đưa 731 bộ hài cốt liệt sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 tại Nghĩa địa Đô Thành (nay là Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng) trở về với đất mẹ vào tháng 10 năm 2026 là một câu chuyện huyền thoại. Ở đó, lòng quyết tâm vĩ đại của Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng chính là nhịp cầu, xâu chuỗi những mảnh vỡ ký ức đau thương và các tư liệu bách khoa quốc tế để làm nên một phép màu giữa thời bình.

ĐÊM CHÔN TẬP THỂ: LỜI KỂ CỦA NHÂN CHỨNG SỐNG

Để hiểu được sự vĩ đại trong công việc của ông Thắng, phải quay ngược thời gian về những ngày tháng 2 năm 1968 khốc liệt. Những trận đánh dồn dập tại mặt trận Sài Gòn - Gia Định, đặc biệt là khu vực cửa ngõ và trường đua Phú Thọ, đã khiến hàng trăm chiến sĩ giải phóng quân ngã xuống. Khói đạn chưa tan, thi thể các anh bị gom về khu nghĩa địa Đô Thành (rộng 30ha, do hai họ đạo Chí Hòa và Chợ Quán lập nên).

Trong ký ức của những nhân chứng năm xưa, đó là những chuỗi ngày dài nghẹt thở. Cậu bé Võ Huy Thịnh khi ấy mới 12 tuổi, vì chiến sự nên trường học đóng cửa, đã chứng kiến những chiếc xe tải quân đội chính quyền cũ liên tục chở thi thể trúng bom đạn dồn dập tiến vào. Những người phu của Sở Vệ sinh thời bấy giờ được lệnh đào gấp những dải rãnh lớn, sâu hoắm. Thi thể các chiến sĩ, đa phần mặc áo bà ba đen hoặc thường phục, được xếp nằm sát bên nhau dưới hố rộng. Người ta đổ vôi bột trắng xóa lên trên để khử khuẩn và giảm mùi tử khí, rồi xe xích đất cứ thế san lấp lại phẳng lỳ.

Sau năm 1975, nghĩa địa Đô Thành giải tỏa và cải tạo thành công viên. Các hố chôn tập thể vì đặc điểm là san lấp bằng phẳng, không xây thành mồ nấm, nên khi người dân di dời mồ mả vào năm 1979, các hố chôn này hoàn toàn bị bỏ sót lại và nằm ẩn sâu dưới lớp rễ cây cổ thụ, thảm cỏ xanh. Suốt nửa thế kỷ, nó chỉ tồn tại dưới dạng những lời kể truyền miệng mờ nhạt. Cứ đến ngày lễ, các cựu chiến binh và người dân chỉ biết đến thắp những nén nhang vô định xuống bạt cỏ, biết các anh nằm đâu đó dưới chân mình nhưng bất lực vì "mười người kể có chín hướng chỉ khác nhau".

HÀNH TRÌNH 8 NĂM RÒNG RÃ VÀ CUỘC "PHÁ ÁN" TỪ 3 BỨC ẢNH LỊCH SỬ

Nỗi day dứt của các nhân chứng chính là ngọn lửa mồi thôi thúc Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng vào cuộc từ năm 2018. Là một người làm khoa học, ông Thắng hiểu rằng lòng tri ân không thể chỉ dựa vào cảm tính hay những thông tin truyền miệng mơ hồ. Ông bắt đầu một hành trình kiên trì, cô độc suốt 8 năm trời để tự mình đi tìm "chìa khóa" mở cửa lòng đất.

Sự kiên trì ấy được đền đáp bằng việc ông xâu chuỗi thành công 3 bức ảnh tư liệu lịch sử từ các kho lưu trữ quốc tế:

• Bức ảnh đen trắng thứ nhất: Ông tình cờ tìm thấy tấm ảnh chụp một đứa trẻ mặc áo sơ mi, quần short đang đứng lặng yên bên một hố chôn tập thể chứa nhiều thi thể. Bức ảnh hoàn toàn không có bất kỳ cột mốc hay bối cảnh địa lý nào để biết vị trí này chụp ở đâu trên trái đất.

• Bức ảnh đen trắng thứ hai: Một thời gian sau, ông tìm thấy bức ảnh thứ hai ghi lại cảnh một người đàn ông đeo kính bảo hộ đang đổ chất lỏng sát trùng xuống hố tử thi. Bức ảnh này bị mờ, nhưng ở góc xa thấp thoáng bóng dáng một tháp nước bằng bê tông có các chân đỡ.

• Bức ảnh màu thứ ba (Từ kho lưu trữ AP): Bước đột phá xuất hiện khi ông Thắng tìm thấy bức ảnh màu rõ nét của hãng thông tấn AP (Mỹ). Bức ảnh này chụp người đàn ông mặc trang phục, mũ bảo hộ của lính cứu hỏa thời bấy giờ, và kỳ diệu thay, nó xuất hiện đồng thời cả đứa trẻ ở bức ảnh thứ nhất lẫn ngọn tháp nước cổ ở bức ảnh thứ hai.

Từ sự liên kết của 3 bức ảnh, ông Thắng nhận ra tháp nước chính là tọa độ cốt lõi. Ông dành nhiều năm trời đối soát dữ liệu hình ảnh của hàng chục tháp nước cổ ở miền Nam được xây dựng thời xưa. Cuối cùng, ông tìm thấy tháp nước bằng bê tông cao khoảng 15m với bồn hình trụ và 6 trụ đỡ rêu phong nằm bên trong nhà thờ Thánh Bường trên đường Nguyễn Giản Thanh (phường Hòa Hưng). Khoảng cách từ tháp nước này đến Công viên Lê Thị Riêng là chừng 300m, trùng khớp hoàn hảo với góc chụp, hướng nắng và vị trí của Nghĩa địa Đô Thành 58 năm trước.

Không dừng lại ở đó, ông Thắng còn tiếp tục tìm kiếm, mua và khai thác hệ thống không ảnh trinh sát quân đội Mỹ chụp năm 1968 kết hợp với ảnh vệ tinh độ phân giải cao của hệ thống hiện đại (Maxar, Airbus). Bằng công nghệ số, ông chồng ghép 3 lớp bản đồ: Bản đồ địa chính Sài Gòn năm 1958, không ảnh năm 1968 và bản đồ vệ tinh ngày nay. Khi mọi đường nét ăn khớp, tọa độ của hố chôn tập thể chính thức hiển thị rõ ràng dưới thảm cỏ và nhà truyền thống công viên.

Toàn bộ hồ sơ đắt giá ấy được ông Thắng trân trọng bàn giao cho Bộ Tư lệnh TP.HCM. Khi quân đội đưa máy quét radar xuyên đất (GPR) vào khảo sát, kết quả biến động địa tầng hoàn toàn trùng khớp với những gì ông Thắng đã tính toán.

NGÀY 23 THÁNG 6 NĂM 2026: Nhát cuốc đầu tiên và chiến dịch 100 ngày đêm

Khi kết quả hoàn toàn trùng khớp, Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM chính thức phát lệnh khai quật. Nhát cuốc thăm dò đầu tiên cắm xuống lòng đất công viên vào ngày 23 tháng 6 năm 2026. Suốt hơn 100 ngày đêm ròng rã sau đó, các chiến sĩ Bộ Tư lệnh TP.HCM đã tiến hành bóc tách từng thớ đất với sự cẩn trọng tối đa để không làm tổn thương đến hình hài các liệt sĩ.

Công tác tìm kiếm chính thức khép lại vào ngày 5 tháng 10 năm 2026 với kết quả quy tập được tổng cộng 731 bộ hài cốt liệt sĩ, bao gồm 698 bộ hài cốt riêng lẻ và 33 bộ hài cốt nằm cạnh nhau trong một mộ tập thể.

Linh thiêng hơn cả là lực lượng chức năng đã thu giữ được 307 bộ di vật đi kèm như bút máy Kim Tinh khắc tên hoặc chữ viết tắt, ví cá nhân chứa những mảnh giấy ghi nhật ký ẩm mục, cùng thắt lưng, dép cao su và cả những băng đạn chưa nổ nằm lẫn trong kết cấu địa tầng. Tất cả lập tức được lập hồ sơ, phân loại và bảo quản nghiêm ngặt để phục vụ công tác xác định danh tính.

Trước ngày di quan, vào đêm ngày 13 tháng 10 năm 2026, một chương trình nghệ thuật tâm linh mang tên "Khúc tri ân" và lễ cầu siêu trang trọng được tổ chức ngay tại Công viên Lê Thị Riêng để sưởi ấm hương hồn các anh sau gần 60 năm nằm lại nơi đất lạnh.

NGÀY 14 THÁNG 10 NĂM 2026: Cuộc đại di quan lịch sử và lễ an táng quốc gia

Sự kiện kết thúc bằng cuộc đại di quan lịch sử và lễ an táng quốc gia diễn ra vào ngày 14 tháng 10 năm 2026. Từ 06h00 đến 08h30 sáng, lễ viếng và truy điệu long trọng diễn ra tại Công viên Lê Thị Riêng với sự tham dự của các lãnh đạo cấp cao Đảng, Nhà nước cùng hàng ngàn người dân.

Đúng 08h45, đoàn xe nghi lễ chuyển bánh thực hiện cuộc di quan dài 26km đi qua các trục đường lớn như Cách Mạng Tháng Tám, Vòng xoay Dân Chủ, Điện Biên Phủ, Võ Nguyên Giáp để về Nghĩa trang Liệt sĩ TP.HCM tại phường Long Bình, TP. Thủ Đức. Dọc lộ trình, hàng ngàn người dân đứng chật kín hai bên đường, kính cẩn dâng những nhành hoa cúc trắng tiễn đưa. Đến 10h00 cùng ngày, các anh chính thức được hạ huyệt, an táng trang nghiêm trong lòng đất mẹ.

TÌM LẠI TÊN CHO CÁC ANH

Hành trình vẫn đang được tiếp nối ở giai đoạn sau ngày 14 tháng 10 năm 2026. Toàn bộ mẫu sinh phẩm từ các hài cốt đã được chuyển ra Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tại Hà Nội để thực hiện tách chiết, giám định ADN. Cơ quan chức năng hiện đang khẩn trương đối chiếu dữ liệu sinh học này với thông tin từ các thân nhân liệt sĩ mất tích năm 1968, quyết tâm trả lại tên cho từng người anh hùng.

Xin được gửi lời tri ân và kính cẩn cảm tạ sâu sắc nhất đến Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng. Người ta thường nói, chiến tranh chỉ thực sự kết thúc khi người lính cuối cùng đã trở về nhà. Và ông Thắng, bằng một sự quyết tâm phi thường, bằng bộ óc của một kiến trúc sư và trái tim của một người con yêu nước, đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh thiêng liêng ấy.

Ông không đi tìm danh vọng, không cần những lời ngợi ca hoa mỹ. Suốt 8 năm ròng rã, ông lặng lẽ làm việc vì biết rằng dưới tầng thảm cỏ xanh nơi dòng người vẫn qua lại vui chơi hằng ngày, có những người anh hùng đã dâng hiến tuổi thanh xuân cho đất nước đang phải nằm co ro trong lòng đất lạnh. Sự kiên trì của ông Thắng không chỉ giúp trả lại tên và hình hài cho các anh qua công tác giám định ADN hiện nay, mà còn sưởi ấm niềm tin của hàng triệu người sống về đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc. Cảm ơn ông, người đã nối lại sợi tơ ký ức bị đứt gãy của lịch sử, đưa 731 người con của đất mẹ trở về trong vòng tay yêu thương của nhân dân.

Là một đoàn viên thanh niên Việt Nam, tôi càng nhận thức rõ trách nhiệm của thế hệ mình đối với lịch sử dân tộc. Chúng tôi được lớn lên trong hòa bình, được học tập, lao động và theo đuổi ước mơ dưới bầu trời tự do. Nhưng sự bình yên ấy không tự nhiên mà có. Đó là thành quả được đánh đổi bằng tuổi trẻ, máu xương và sự hy sinh của hàng triệu đồng bào, chiến sĩ. Vì thế, lòng biết ơn không thể chỉ dừng lại ở niềm xúc động khi nghe kể chuyện xưa, mà phải trở thành động lực để sống tốt hơn, có trách nhiệm hơn và cống hiến nhiều hơn cho cộng đồng.

Từ tấm gương của kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, tôi tự nhắc mình phải biết trân trọng những giá trị lịch sử, tích cực tìm hiểu truyền thống cách mạng, lan tỏa những câu chuyện đẹp về lòng yêu nước và sự hy sinh. Tôi hiểu rằng, người trẻ hôm nay có thể tiếp nối cha anh bằng những công việc phù hợp với khả năng của mình: tham gia hoạt động đền ơn đáp nghĩa, chăm sóc gia đình chính sách, thăm hỏi các Mẹ Việt Nam anh hùng, hỗ trợ các hoạt động tìm kiếm thông tin liệt sĩ và góp sức gìn giữ những chứng tích lịch sử. Mỗi hành động dù nhỏ bé, nếu xuất phát từ trái tim chân thành, đều có thể góp phần làm cho truyền thống tri ân tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa.

Thời hoa lửa có thể đã lùi xa, nhưng những con người làm nên lịch sử chưa bao giờ rời khỏi trái tim dân tộc. Những người lính nằm lại dưới lòng đất mẹ xứng đáng được tìm kiếm, được gọi tên và được trở về trong vòng tay gia đình. Những người bền bỉ đi tìm các anh, trong đó có kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, cũng xứng đáng được trân trọng như những người đang âm thầm nối dài mạch nguồn yêu nước bằng hành động thiết thực.

Xin được nghiêng mình trước những anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến những con người đang lặng lẽ gìn giữ ký ức chiến tranh, tìm kiếm những người con còn nằm lại nơi chiến trường xưa. Và xin được gửi đến kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng sự cảm phục sâu sắc nhất.

Bởi tôi tin rằng, khi vẫn còn những người kiên trì đi tìm đồng đội cho Tổ quốc, vẫn còn những trái tim không ngừng hướng về người đã khuất, thì sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ sẽ không bao giờ bị lãng quên.