NGƯỜI LÃNH ĐẠO CỦA THỜI KỲ ĐỔI MỚI

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh là một trong những nhà lãnh đạo tiêu biểu, có cuộc đời hoạt động cách mạng kéo dài gần bảy thập kỷ. Từ người thanh niên 14 tuổi tham gia phong trào yêu nước, người tù chính trị hai lần bị đày ra Côn Đảo, người cán bộ nhiều năm gắn bó với chiến trường miền Nam đến Tổng Bí thư đầu tiên của thời kỳ Đổi mới, cuộc đời đồng chí là một hành trình của bản lĩnh, sự kiên định, tinh thần gần dân và tư duy luôn xuất phát từ thực tiễn.

Đồng chí Nguyễn Văn Linh, tên khai sinh là Nguyễn Văn Cúc, bí danh cách mạng Mười Cúc, sinh ngày 1/7/1915 tại Hà Nội, quê gốc ở làng Yên Phú, xã Giai Phạm, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên. Xuất thân trong một gia đình có truyền thống yêu nước, đồng chí sớm chứng kiến cảnh đất nước bị thực dân đô hộ và từ rất trẻ đã tìm đến con đường đấu tranh cách mạng.

Năm 1929, khi mới 14 tuổi, Nguyễn Văn Cúc tham gia Học sinh đoàn do Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên lãnh đạo. Ngày 1/5/1930, trong khi thực hiện nhiệm vụ rải truyền đơn chống đế quốc tại Hải Phòng, đồng chí bị thực dân Pháp bắt. Khi ấy mới 15 tuổi, đồng chí bị kết án tù chung thân và đày ra Côn Đảo.

Những năm tháng trong nhà tù Côn Đảo không thể khuất phục người thanh niên trẻ tuổi. Ngược lại, nơi được mệnh danh là “địa ngục trần gian” trở thành một trường học cách mạng đặc biệt. Trong tù, Nguyễn Văn Linh tiếp tục học tập lý luận, rèn luyện bản lĩnh chính trị và được những chiến sĩ cách mạng đi trước dìu dắt.

Năm 1936, dưới tác động của thắng lợi Mặt trận Bình dân Pháp, đồng chí được trả tự do và sau đó được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Trở về từ Côn Đảo, Nguyễn Văn Linh tiếp tục hoạt động trong phong trào công nhân tại Hải Phòng và Hà Nội, xây dựng các cơ sở Đảng, thành lập nhiều chi bộ và tham gia xây dựng Thành ủy lâm thời Hải Phòng.

Năm 1939, Trung ương điều động đồng chí vào Sài Gòn, tham gia Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố. Sau đó, đồng chí được phân công tham gia lập lại Xứ ủy Trung Kỳ. Đầu năm 1941, Nguyễn Văn Linh lại bị bắt tại Vinh, bị đưa về Sài Gòn xét xử, kết án 5 năm tù và đày ra Côn Đảo lần thứ hai. Mãi đến khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, đồng chí mới được đón trở về Nam Bộ tiếp tục hoạt động.

Từ đây, phần lớn cuộc đời cách mạng của Nguyễn Văn Linh gắn bó sâu sắc với miền Nam.

Sau năm 1945, đồng chí trực tiếp tham gia lãnh đạo cuộc kháng chiến tại Sài Gòn - Chợ Lớn, lần lượt giữ những trọng trách như Bí thư Thành ủy Sài Gòn - Chợ Lớn, Bí thư Đặc khu ủy Sài Gòn - Gia Định, tham gia Xứ ủy và Thường vụ Xứ ủy Nam Bộ. Từ năm 1957 đến 1960, đồng chí là quyền Bí thư Xứ ủy Nam Bộ.

Tại Đại hội III của Đảng năm 1960, Nguyễn Văn Linh được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Khi Trung ương Cục miền Nam được lập lại năm 1961, đồng chí được chỉ định làm Bí thư Trung ương Cục, sau đó là Phó Bí thư Trung ương Cục miền Nam. Trên những cương vị quan trọng này, đồng chí cùng tập thể lãnh đạo Trung ương Cục trực tiếp chỉ đạo phong trào cách mạng miền Nam trong những giai đoạn đặc biệt khó khăn và quyết liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Đối với đồng bào, cán bộ và chiến sĩ miền Nam, hình ảnh “anh Mười Cúc” để lại nhiều dấu ấn bởi phong cách mộc mạc, gần gũi và sâu sát cơ sở. Đồng chí thường xuyên đi vào thực tế, lắng nghe cán bộ, chiến sĩ và nhân dân để nắm bắt tình hình. Phong cách ấy sau này trở thành một đặc điểm nổi bật trong tư duy lãnh đạo của Nguyễn Văn Linh: mọi chủ trương phải bắt đầu từ thực tiễn và hướng đến cuộc sống của nhân dân.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, trên những cương vị lãnh đạo khác nhau, đồng chí Nguyễn Văn Linh có nhiều đóng góp vào việc xây dựng lực lượng chính trị, phát triển phong trào đô thị và phối hợp các hình thức đấu tranh ở miền Nam. Những hoạt động đó góp phần tạo hậu thuẫn cho các lực lượng cách mạng trong những thời điểm quan trọng, từ cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 đến Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975.

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, Nguyễn Văn Linh tiếp tục được giao nhiều trọng trách. Năm 1976, đồng chí làm Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh. Sau một thời gian đảm nhiệm các nhiệm vụ tại Trung ương, tháng 12/1981, đồng chí trở lại giữ chức Bí thư Thành ủy TP.HCM và đảm nhiệm cương vị này đến tháng 6/1986.

Chính những năm tháng lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh đã để lại dấu ấn quan trọng trong quá trình hình thành tư duy đổi mới của Nguyễn Văn Linh.

Đất nước lúc ấy đang gặp nhiều khó khăn do những bất cập của cơ chế quản lý tập trung, quan liêu, bao cấp. Từ thực tiễn của một thành phố lớn, Nguyễn Văn Linh ủng hộ những cán bộ, đơn vị dám tìm tòi phương thức sản xuất và quản lý mới, khuyến khích việc tổng kết những mô hình thực tế có hiệu quả. Những thử nghiệm tại TP.HCM cùng nhiều địa phương khác đã cung cấp kinh nghiệm thực tiễn quan trọng cho quá trình hình thành đường lối Đổi mới sau này.

Tháng 12/1986, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng, đồng chí Nguyễn Văn Linh được bầu làm Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông đảm nhiệm cương vị này trong giai đoạn 1986-1991, khi đất nước đang đứng trước những khó khăn nghiêm trọng về kinh tế và xã hội.

Đại hội VI đánh dấu bước ngoặt mở đầu công cuộc Đổi mới. Trên cương vị Tổng Bí thư, Nguyễn Văn Linh cùng tập thể Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương lãnh đạo việc triển khai đường lối đổi mới, từng bước tháo gỡ những rào cản của cơ chế cũ, giải phóng sức sản xuất, đổi mới cơ chế quản lý kinh tế và mở rộng quan hệ đối ngoại. Ông vì thế được ghi nhận là Tổng Bí thư đầu tiên của thời kỳ Đổi mới, có đóng góp quan trọng trong việc đưa những chủ trương của Đại hội VI vào cuộc sống.

Một dấu ấn rất riêng của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh là cuộc đấu tranh chống những biểu hiện tiêu cực, quan liêu và trì trệ trong bộ máy.

Từ ngày 25/5/1987, trên Báo Nhân Dân xuất hiện loạt bài với tiêu đề “Những việc cần làm ngay”, ký bút danh N.V.L.. Những bài viết trực diện chỉ ra các hiện tượng tiêu cực, phê phán cách làm quan liêu, thiếu trách nhiệm và yêu cầu xử lý những vấn đề đang gây bức xúc trong xã hội. Loạt bài tạo tiếng vang mạnh mẽ và trở thành một dấu ấn đặc biệt của những năm đầu Đổi mới.

Bên cạnh tinh thần quyết liệt, Nguyễn Văn Linh còn được nhắc đến bởi phong cách gần dân, tin dân và vì dân. Trong quá trình công tác, đồng chí dành nhiều thời gian xuống các địa phương, nhà máy, nông trường, đơn vị quân đội và khu dân cư để trực tiếp tìm hiểu tình hình, lắng nghe suy nghĩ của người dân. Ngay cả sau khi thôi giữ chức Tổng Bí thư và làm Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương, dù sức khỏe giảm sút, đồng chí vẫn thực hiện nhiều chuyến đi cơ sở.

Tháng 6/1991, sau khi kết thúc nhiệm kỳ Tổng Bí thư, Nguyễn Văn Linh được Đại hội VII của Đảng cử làm Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng; đến Đại hội VIII năm 1996 tiếp tục được cử giữ trọng trách này. Đồng chí từ trần ngày 27/4/1998 tại Thành phố Hồ Chí Minh, khép lại một cuộc đời gần 70 năm gắn bó với sự nghiệp cách mạng.

Nhìn lại cuộc đời Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh, có thể thấy một hành trình đặc biệt: 14 tuổi bước vào hoạt động cách mạng, 15 tuổi bị đày ra Côn Đảo; hai lần trải qua lao tù; nhiều thập kỷ gắn bó với chiến trường miền Nam; rồi trở thành người đứng đầu Đảng trong những năm đầu của một bước ngoặt lịch sử mang tên Đổi mới.