Người lính bảo vệ hương thôn trong lòng địch

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đổng Dậu, sinh năm 1927. Hy sinh năm 1969. Quê ở xã Phước Hữu, tỉnh Khánh Hòa. Ông là người con thứ hai trong gia đình ông Đổng Quý và bà Thị Mây, lớn lên trong một gia đình nông dân Chăm nghèo.

Trong những lời kể của những người có uy tín ở các làng Chăm tại địa phương, quãng thời gian Đổng Dậu làm lính bảo vệ hương thôn thường được nhắc đến như một bước ngoặt đặc biệt trong cuộc đời hoạt động cách mạng của ông. Đó là thời điểm người thanh niên Chăm còn rất trẻ phải sống trong hoàn cảnh bị địch kiểm soát, nhưng cũng chính từ hoàn cảnh ấy, ông từng bước xác định rõ con đường mình sẽ lựa chọn.

Khi thực dân Pháp tăng cường kiểm soát tại địa phương, Đổng Dậu và một số thanh niên bị bắt buộc phải làm lính bảo vệ hương thôn, tức làm nhiệm vụ canh gác trong làng. Ngay từ đầu, ông không muốn phục vụ cho địch. Tuy nhiên, chúng tìm mọi cách dụ dỗ, mua chuộc và gây sức ép, thậm chí đe dọa để gia đình ông không được yên nếu ông không chấp nhận đi lính.

Trong hoàn cảnh tưởng như bị đẩy vào thế phải phục tùng, Đổng Dậu vẫn giữ trong mình sự cảnh giác và không từ bỏ suy nghĩ về con đường của bản thân. Điều may mắn là dù phải làm lính bảo vệ hương thôn, ông thường xuyên có điều kiện tiếp cận với các cơ sở cách mạng. Qua những lần gặp gỡ, ông được cán bộ cách mạng gần gũi, giáo dục và giác ngộ.

Những cuộc tiếp xúc ấy dần giúp Đổng Dậu hiểu rõ hơn về tình hình quê hương, về cuộc sống của đồng bào và về mục tiêu của cách mạng. Từ một thanh niên bị ép buộc đứng trong hàng ngũ của địch, ông từng bước xác định rằng mình không thể đi theo con đường ấy.

Các bậc cao niên kể lại rằng, tuổi còn ít nhưng Đổng Dậu đã sớm thể hiện ý chí và bản lĩnh. Khi làm lính bảo vệ hương thôn, mỗi khi có điều kiện hoặc khi địch sơ hở, ông lại tìm cách liên lạc với các cơ sở cách mạng. Những hoạt động ấy diễn ra âm thầm nhưng ngày càng tích cực.

Đằng sau vị trí của một người lính canh gác trong làng là một thanh niên đang tìm cách đóng góp cho cách mạng. Đổng Dậu phối hợp với cán bộ cách mạng tham gia rải truyền đơn, tuyên truyền trong nhân dân. Có lần, ông còn treo cờ cách mạng ngay trong đồn giặc, khiến địch hoang mang, lo sợ.

Không dừng lại ở những hoạt động bí mật, Đổng Dậu còn vận động nhân dân địa phương, nhất là đồng bào Chăm, không làm tay sai cho địch. Những việc làm ấy cho thấy ông không chỉ lựa chọn con đường cho riêng mình mà còn mong muốn đồng bào quê hương cùng giữ vững tinh thần đoàn kết và không bị cuốn vào âm mưu chia rẽ của kẻ thù.

Nhìn lại câu chuyện này, chúng tôi – những đoàn viên hôm nay – càng hiểu rằng có những lựa chọn được hình thành trong những hoàn cảnh rất khắc nghiệt. Đổng Dậu không có điều kiện thuận lợi để lựa chọn ngay từ đầu, nhưng ông đã biết giữ vững nhận thức, tìm đến những người cách mạng và từng bước biến sự giác ngộ thành hành động cụ thể.

Chính từ những tháng ngày âm thầm ấy, Đổng Dậu đã trở thành một cơ sở cách mạng tích cực, góp phần bảo đảm liên lạc giữa các cơ sở, bảo vệ cán bộ cách mạng hoạt động. Sau 5 tháng làm lính bảo vệ hương thôn, đến năm 1949, ông quyết định bỏ công việc này để một lòng, một dạ đi theo cách mạng.

Đó không chỉ là sự thay đổi công việc, mà là một quyết định quan trọng đánh dấu bước chuyển của một người thanh niên từ hoàn cảnh bị ép buộc sang chủ động lựa chọn con đường của mình. Từ đây, cuộc đời Đổng Dậu bước sang một chặng đường mới – chặng đường gắn bó trọn vẹn với cách mạng và quê hương.

(Nội dung chính bài viết sử dụng tên của các địa phương cũ, trước khi sáp nhập để phù hợp với lịch sử cũng như giữ trọn lời kể của những người uy tín trong các làng Chăm tại địa phương)