Người lính đặc công trên mảnh đất Bình Thuận

Những năm tháng chiến tranh, Bình Thuận là một chiến trường khắc nghiệt. Một bên là biển, những cánh đồng và làng quê trải dài; một bên là những căn cứ, đồn bốt và hệ thống kiểm soát của đối phương. Trong hoàn cảnh ấy, có những người lính không xuất hiện giữa những trận đánh lớn với đội hình đông đảo. Họ thường đi trong đêm, tiếp cận mục tiêu thật gần, đánh nhanh, rút gọn và biến mất trước khi đối phương kịp phản ứng. Đó là những người lính đặc công. Trong số những chiến sĩ đặc công của Bình Thuận, Nguyễn Hội là một cái tên để lại dấu ấn đặc biệt.

Nguyễn Hội sinh năm 1931 tại xã Hàm Liêm, huyện Hàm Thuận, tỉnh Bình Thuận. Năm 1948, khi mới mười bảy tuổi, ông nhập ngũ. Những năm đầu quân ngũ đưa ông đến với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Từ một người lính, ông từng bước trưởng thành qua chiến đấu, lần lượt đảm nhiệm các vị trí cán bộ tiểu đội, trung đội rồi đại đội. Sau này, ông trở thành Đại đội trưởng Đại đội Đặc công tỉnh Bình Thuận.

Sự trưởng thành ấy không đến từ những con đường bằng phẳng. Nó được đánh đổi bằng những năm tháng sống giữa chiến trường, bằng kinh nghiệm được tích lũy sau từng trận đánh và bằng khả năng giữ bình tĩnh trong những thời khắc mà chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng mạng sống.

Nguyễn Hội được đồng đội biết đến là người thường có mặt ở những nơi khó khăn, ác liệt nhất. Trong chiến đấu, ông không chỉ đứng phía sau chỉ huy. Ông thường cùng tổ xung kích trực tiếp tiếp cận mục tiêu, tổ chức những mũi đánh thọc sâu, chia cắt đội hình đối phương và tạo điều kiện cho đơn vị kết thúc trận đánh nhanh chóng. Những phẩm chất ấy được thể hiện qua hàng chục trận đánh mà ông đã trực tiếp tham gia. Theo hồ sơ của tỉnh Bình Thuận, ông đã chiến đấu 32 trận, trực tiếp diệt và bắt sống hơn 100 quân địch, thu 41 súng các loại.

Nhưng những con số ấy chỉ là phần nổi của một cuộc đời chiến đấu.

Đằng sau mỗi trận đánh là một lần người lính phải bước vào nơi nguy hiểm nhất. Với đặc công, đó thường là những giờ phút lặng im trước khi hành động. Không có tiếng súng mở màn của một trận đánh quy mô lớn. Không có những đội hình quân đông người cùng tiến lên. Có khi chỉ là một nhóm chiến sĩ âm thầm tiếp cận mục tiêu trong bóng tối, mang theo vũ khí và một nhiệm vụ rất rõ ràng: phải đánh trúng, đánh nhanh và đưa đồng đội trở về.

Nguyễn Hội đã nhiều lần đi qua những giờ phút như thế.

Một trong những trận đánh tiêu biểu diễn ra ngày 7 tháng 10 năm 1961. Khi ấy, đơn vị Đặc công 481 của tỉnh do Nguyễn Hội chỉ huy tổ chức tập kích Chi khu Hàm Thuận đóng tại Phú Trinh, ngay trong khu vực nội thị Phan Thiết. Đây là một mục tiêu có vị trí quan trọng, nằm cách Tiểu khu Bình Thuận chỉ khoảng 500 mét. Khoảng cách ấy cho thấy mức độ táo bạo của trận đánh: lực lượng đặc công phải tiến sâu vào khu vực mà đối phương kiểm soát chặt chẽ, đánh vào một vị trí quân sự nằm ngay trong nội thị rồi nhanh chóng rút ra.

Trận đánh diễn ra nhanh và quyết liệt. Đơn vị do Nguyễn Hội chỉ huy đánh sập ba lô cốt và nhà làm việc của bộ phận chỉ huy, tiêu diệt tại chỗ 30 quân địch, trong đó có quận phó, đồng thời thu một số vũ khí và chiến lợi phẩm rồi rút an toàn. Trận tập kích thọc sâu ngay giữa nội thị Phan Thiết đã khiến đối phương hoang mang và cho thấy lực lượng cách mạng có khả năng đánh vào những vị trí tưởng như được bảo vệ nghiêm ngặt.

Đó là cách Nguyễn Hội chiến đấu: không tìm kiếm một trận đánh lớn để phô trương lực lượng, mà tìm đúng nơi đối phương yếu, chọn đúng thời điểm và đánh vào nơi khiến họ bất ngờ nhất.

Những chiến công của ông được ghi nhận qua nhiều phần thưởng. Ông được tặng hai bằng khen và ba Huân chương Chiến sĩ Giải phóng hạng Nhất, Nhì, Ba. Ngày 5 tháng 5 năm 1965, Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tặng ông Huân chương Quân công hạng Ba và tuyên dương danh hiệu Anh hùng các lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng. Khi được tuyên dương, ông đang giữ cương vị Đại đội trưởng Đại đội Đặc công tỉnh Bình Thuận.

Danh hiệu ấy không phải là phần thưởng dành cho một trận đánh duy nhất. Nó là sự ghi nhận cả một quá trình mà người lính đã đi qua bằng hàng chục trận chiến và bằng những năm tháng không ngừng đối mặt với hiểm nguy.

Điều đáng chú ý trong cuộc đời Nguyễn Hội là ông không xuất thân từ một vị trí chỉ huy cao ngay từ đầu. Ông đi lên từ người chiến sĩ, rồi trở thành cán bộ tiểu đội, trung đội và đại đội. Mỗi cấp bậc là một chặng đường được tạo nên từ thực tế chiến trường. Vì vậy, khi trở thành người chỉ huy, ông hiểu người lính của mình cần gì, hiểu sự nguy hiểm của từng nhiệm vụ và hiểu rằng một quyết định của người chỉ huy có thể liên quan trực tiếp đến sự sống còn của đồng đội.

Người chỉ huy giỏi không chỉ là người biết ra lệnh. Trong chiến tranh, còn phải là người dám đứng ở nơi mình yêu cầu người khác đứng.

Nguyễn Hội đã nhiều lần làm điều đó.

Những năm cuối cuộc đời ông vẫn gắn với chiến trường. Ngày 9 tháng 9 năm 1974, Nguyễn Hội hy sinh. Ông ra đi khi cuộc kháng chiến chống Mỹ chưa kết thúc, chưa kịp nhìn thấy ngày đất nước thống nhất vào mùa xuân năm 1975. Người lính đặc công từng đi qua hàng chục trận đánh không có mặt trong ngày chiến thắng cuối cùng của dân tộc.

Nhưng chiến thắng ấy có phần của ông.

Có phần của những người đã từng đi trong bóng đêm để tiếp cận một đồn địch. Có phần của những người từng nằm xuống ở những vùng đất mà tên tuổi không phải lúc nào cũng được lịch sử ghi lại đầy đủ. Có phần của những người đã chiến đấu trong những trận đánh nhỏ nhưng góp từng bước làm thay đổi cục diện của cả một chiến trường.

Nguyễn Hội là một trong những người như thế.

Ngày nay, trên quê hương Bình Thuận, tên Nguyễn Hội được đặt cho một tuyến đường ở thành phố Phan Thiết. Đó không chỉ là một tên đường. Đằng sau cái tên bình dị ấy là câu chuyện về một người con của Hàm Liêm đã nhập ngũ khi còn rất trẻ, trưởng thành qua chiến đấu và trở thành một trong những người chỉ huy đặc công tiêu biểu của tỉnh. Việc tỉnh Bình Thuận đưa tên Nguyễn Hội vào ngân hàng tên đường và công trình công cộng cũng là một cách lưu giữ ký ức về một thế hệ đã chiến đấu trên chính mảnh đất quê hương mình.

Từ một người lính trẻ năm 1948 đến người Đại đội trưởng đặc công, Nguyễn Hội đã dành phần lớn cuộc đời mình cho chiến trường Bình Thuận. Ông đã đi qua 32 trận đánh, lập nên những chiến công được ghi nhận bằng Huân chương và danh hiệu Anh hùng, rồi hy sinh khi đất nước chỉ còn cách ngày thống nhất chưa đầy một năm.

Có lẽ điều sâu sắc nhất khi nhắc đến Nguyễn Hội không nằm ở con số hơn một trăm quân địch bị diệt và bắt sống, cũng không chỉ ở 41 khẩu súng thu được. Điều đáng nhớ hơn là hình ảnh một người lính trưởng thành từ chiến trường, luôn có mặt ở nơi khó khăn, trực tiếp cùng tổ xung kích tiến vào những mục tiêu nguy hiểm và lấy sự mưu trí, táo bạo làm cách chiến đấu.

Nguyễn Hội đã không trở về để chứng kiến ngày non sông liền một dải. Nhưng trên những con đường của Bình Thuận hôm nay, tên ông vẫn được gọi mỗi ngày. Và từ một cái tên trên tấm biển đường phố, lịch sử lại có cơ hội kể cho những người đang sống về một người lính đặc công năm xưa – người đã dành tuổi trẻ, tài năng và cuối cùng là cả cuộc đời mình cho quê hương Bình Thuận và sự nghiệp giải phóng đất nước.