NGƯỜI LÍNH GIÀ VÀ KÝ ỨC THÁNG TƯ

Thiếu tướng Trần Ngọc Thổ sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo tại xã Tứ Dân, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên. Do hoàn cảnh gia đình khó khăn, ông phải nghỉ học sớm, theo cha đi làm thuê tại một lò gạch. Năm 1965, ông vừa làm thư ký hợp tác xã, vừa đảm nhiệm nhiệm vụ chỉ huy trung đội dân quân chiến đấu của địa phương. Tháng 9 năm 1966, khi mới 19 tuổi, ông lên đường nhập ngũ, được biên chế vào Tiểu đoàn 304, Trung đoàn 5, Sư đoàn 320, Quân khu 3.

Sau thời gian huấn luyện, đầu năm 1967, ông cùng đơn vị hành quân vào chiến trường miền Nam, được bổ sung về Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 88. Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, ông làm nhiệm vụ trinh sát, tham gia chiến đấu tại khu vực Củ Chi. Những năm sau đó, ông lần lượt đảm nhiệm các chức vụ trung đội trưởng trinh sát, đại đội trưởng đặc công, tiểu đoàn phó rồi tiểu đoàn trưởng, trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh tại Tây Ninh, Kiến Tường và Đồng Tháp Mười.

Tháng 9 năm 1974, sau khi vùng Kiến Tường và tuyến kênh Ba Gò Tháp được giải phóng, ông Trần Ngọc Thổ được điều về làm Trưởng ban Tác chiến Trung đoàn 88. Đầu năm 1975, tình hình chiến trường thay đổi nhanh chóng. Ngày 30 tháng 3, khi đang tập huấn tại Bộ Tham mưu Quân khu 8, ông nhận lệnh trở về Trung đoàn 88 để chuẩn bị tham gia cuộc tổng tiến công cuối cùng.

Theo kế hoạch, Trung đoàn 88 hành quân từ khu vực Chợ Gạo, Châu Thành của tỉnh Tiền Giang, vượt qua các sông Vàm Cỏ, tiến về Tân Trụ, Cần Giuộc, Bình Chánh rồi đánh vào cửa ngõ phía nam Sài Gòn. Những mục tiêu quan trọng được xác định gồm Chi khu Tân Trụ, đồn Cầu Ông Thìn, khu vực cầu Chữ Y, Tổng nha Cảnh sát, kho quân vụ số 18 và kho xăng Nhà Bè. Yêu cầu đặt ra là tiến công nhanh, bất ngờ, hạn chế thương vong và kịp thời phối hợp với các hướng tiến công khác.

Một trong những kỷ niệm sâu sắc nhất của ông diễn ra vào sáng 20 tháng 4 năm 1975. Ông được giao đưa Tiểu đoàn 1 vượt sông Vàm Cỏ Tây, từ Thanh Phú Long sang Nhựt Ninh, để tiến công Chi khu Tân Trụ. Đây là đoạn sông rộng, trong khi 13 tàu chiến của đối phương đang hoạt động cách vị trí vượt sông khoảng hai kilômét. Nếu đội hình bị phát hiện, toàn đơn vị có thể bị pháo kích ngay giữa dòng sông.

Trước tình thế nguy hiểm ấy, cán bộ địa phương đã nhanh chóng vận động nhân dân giúp đỡ. Chỉ trong khoảng 30 phút, người dân huy động được 20 chiếc ghe máy lớn, mỗi chiếc có thể chở hàng chục chiến sĩ cùng vũ khí và trang bị. Gần 400 người dân tham gia phục vụ, dẫn đường và làm công tác vận động binh lính đối phương. Nhờ sự hỗ trợ ấy, khoảng 600 cán bộ, chiến sĩ của Tiểu đoàn 1 và các đơn vị trực thuộc đã vượt sông an toàn.

Đối với ông Trần Ngọc Thổ, cuộc vượt sông ấy là minh chứng rõ ràng rằng sức mạnh của quân đội luôn gắn liền với sự chở che của nhân dân. Không có những chiếc ghe của bà con, không có những người dân bất chấp nguy hiểm đứng ra giúp đỡ, nhiệm vụ của đơn vị khó có thể hoàn thành đúng thời gian.

Ngày 28 tháng 4, trên đường tiến về Sài Gòn, Sở chỉ huy Trung đoàn 88 dừng chân tại nhà một bà mẹ ở Cần Giuộc, Long An. Nhìn những người lính hành quân nhiều ngày mệt mỏi, bà thương yêu như những người con đi xa vừa trở về. Ban đầu, bà định làm thịt mấy con ngỗng để bộ đội ăn lấy sức. Khi mọi người cho rằng ăn thịt ngỗng trước lúc ra trận không may mắn, bà liền dành cả đàn gà hơn 30 con để nấu cho cán bộ, chiến sĩ.

Ông còn nhớ mãi má Tư Bún ở Tiền Giang. Người con trai tên Tám Phước của má đã hy sinh, vì vậy má nhận ông Thổ làm con nuôi và gọi ông bằng cái tên thân thương “Tám Thổ”. Cuối tháng 4 năm 1975, khi biết đơn vị sắp lên đường tiến về Sài Gòn, dù gia đình nghèo, má vẫn bán 40 giạ lúa để lấy tiền và lương thực giúp bộ đội. Má còn dặn rằng người nào không may bị thương thì hãy trở về ở với má.

Tình cảm của nhân dân còn hiện diện trên suốt chặng đường hành quân. Hai bên đường, bà con chuẩn bị sẵn nước uống, chặt dừa mời bộ đội. Người có xe đạp, xe máy thì chở giúp những chiến sĩ bị mệt hoặc mang vác nặng. Nhiều gia đình tại Long An còn tháo cả phần gỗ của tủ thờ để làm mái che công sự cho bộ đội. Đó là những vật dụng thiêng liêng của mỗi gia đình, nhưng mọi người vẫn sẵn sàng hy sinh vì mong ngày hòa bình sớm đến.

Đến 3 giờ sáng ngày 29 tháng 4, Tiểu đoàn 3 báo cáo quân đối phương tại đồn Cầu Ông Thìn đã rút chạy. Sáng 30 tháng 4 năm 1975, Trung đoàn 88 làm chủ đoạn đường từ Cầu Ông Thìn đến phía nam huyện Bình Chánh, chuẩn bị tiến công khu vực cầu Chữ Y và các mục tiêu được giao tại Sài Gòn.

Khoảng 11 giờ 30 phút cùng ngày, qua Đài Phát thanh Sài Gòn, ông và đồng đội nghe tin chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng vô điều kiện. Sau nhiều năm chiến đấu, chịu đựng gian khổ, đói rét, bệnh tật và chứng kiến nhiều đồng đội hy sinh, những người lính đã ôm lấy nhau, nước mắt trào ra trong niềm hạnh phúc. Đất nước cuối cùng đã được thống nhất.

Khi đơn vị tiến vào khu vực Nhà Bè, ông Trần Ngọc Thổ và đồng đội phải kiểm tra từng ngôi nhà để bảo đảm an toàn. Trong một căn nhà, họ phát hiện bốn cô gái đang run sợ, trốn dưới gầm giường. Do những lời tuyên truyền sai lệch trước đó, các cô nghĩ rằng bộ đội giải phóng sẽ đối xử tàn nhẫn với người dân. Ông và đồng đội phải nhẹ nhàng giải thích, trấn an để họ bước ra. Khi nhận ra những người lính giải phóng gần gũi và chân thành, chính các cô gái đã nấu cơm mời bộ đội ăn trước khi tiếp tục làm nhiệm vụ.

Một số cụ già tại Nhà Bè cũng rụt rè tiến đến gần, kéo tay áo những người lính lên để quan sát. Họ ngạc nhiên khi thấy bộ đội giải phóng cũng chỉ là những thanh niên bình thường, hiền hậu, hoàn toàn khác với những hình ảnh đáng sợ mà họ từng được nghe. Khoảng cách và sự lo lắng nhanh chóng được xóa bỏ bằng thái độ chân thành của những người lính.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông Trần Ngọc Thổ tiếp tục phục vụ trong quân đội, tham gia làm nhiệm vụ bảo vệ biên giới Tây Nam, bảo vệ biên giới phía Bắc và giúp đỡ nước bạn Campuchia. Trong hơn 40 năm quân ngũ, ông trực tiếp tham gia hàng trăm trận đánh, bị thương 11 lần và mang tỷ lệ thương tật 61%. Năm 2004, ông được bổ nhiệm làm Tham mưu trưởng Quân khu 7 và được thăng quân hàm Thiếu tướng; đến năm 2007, ông nghỉ hưu theo chế độ.

Rời quân ngũ nhưng ông không ngừng công tác. Ông dành nhiều tâm huyết chăm lo cho nạn nhân chất độc da cam, người có công và các gia đình chính sách; đồng thời cùng đồng đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Đối với ông, đó là một cách tiếp tục thực hiện trách nhiệm với những người đã hy sinh và với nhân dân từng che chở bộ đội trong chiến tranh.