Người lính giữ chiếc la bàn

Tôi tìm đến nhà ông Mạnh, một cựu chiến binh ở thôn Xuyên Hử, xã Đông Xuyên, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương vào một buổi sáng. Ông sống khá giản dị. Trong phòng khách chỉ có vài tấm ảnh gia đình và một số kỷ vật cũ được ông cẩn thận đặt trong tủ kính. Sau khi nghe tôi nói muốn tìm hiểu về những năm tháng ông từng chiến đấu, ông hỏi:

“Cháu muốn nghe chuyện nào?”

Tôi nói:

“Chuyện mà bác nhớ nhất.”

Ông cười:

“Thế thì phải kể chuyện này.”

Ông mở một chiếc hộp gỗ nhỏ, bên trong là một chiếc la bàn cũ. Mặt kính đã xước, kim la bàn không còn hoạt động tốt. Ông cầm nó lên:

“Thứ này theo bác từ Đường 9 – Nam Lào về.”

Rồi ông bắt đầu kể.

“Năm 1971, đơn vị bác tham gia chiến dịch Đường 9 – Nam Lào. Hồi ấy hành quân trong rừng rất khó. Đường đi chủ yếu dựa vào những lối mòn, nhiều đoạn chẳng có dấu vết gì rõ ràng.”

Một lần, đơn vị ông đang hành quân ban đêm thì máy bay địch xuất hiện.

“Bom đánh xuống bất ngờ.”

Đội hình bị chia cắt, mọi người phải tản ra tìm chỗ trú. Sau trận bom, khi tập hợp lại, đơn vị thiếu mất một nhóm chiến sĩ.

“Trời lúc ấy tối đen. Không biết mình đang ở đâu.”

Ông Mạnh lấy chiếc la bàn ra.

“Bác lúc ấy được giao dẫn mấy anh em tìm đường về vị trí tập kết.”

Không có đèn, không có bản đồ đầy đủ chỉ có chiếc la bàn và những dấu hiệu địa hình mà ông nhớ được. Ông nói:

“Đi rừng ban đêm, chỉ cần đi lệch một chút là có thể mất phương hướng.”

Mọi người đi rất chậm có lúc phải dừng lại nghe tiếng động, có lúc phải bò qua những đoạn cây rậm.

“Bác vừa đi vừa kiểm tra hướng.”

Sau nhiều giờ, họ phát hiện dấu hiệu quen thuộc của đơn vị. Cuối cùng nhóm chiến sĩ đã trở về được vị trí tập kết.

“Lúc ấy mới thở phào.”

Tôi hỏi:

“Bác có nghĩ chiếc la bàn đã cứu mình không?”

Ông lắc đầu.

“Không phải chiếc la bàn. Là người cầm nó.”

Tôi cười, ông cũng cười.

“Nhưng không có nó thì bác cũng khó mà tìm đúng hướng.”

Ông kể chiếc la bàn ấy được một người đồng đội trao cho ông trước khi vào chiến trường.

“Anh ấy bảo: ‘Giữ lấy. Có lúc sẽ cần.’”

Người đồng đội ấy sau đó hy sin, ông Mạnh giữ chiếc la bàn từ đó đến nay.

Tôi hỏi:

“Bác có biết gia đình bác ấy ở đâu không?”

Ông gật đầu.

“Biết. Sau chiến tranh bác có tìm về.”

Ông kể mình đã mang theo chiếc la bàn khi đến gặp gia đình người đồng đội.

“Mẹ anh ấy cầm nó rất lâu.”

Bà cụ hỏi:

“Nó có dùng cái này nhiều không?”

Ông trả lời:

“Có. Nó đưa cho cháu trước khi vào chiến trường.”

Bà cụ không nói gì nữa chỉ gật đầu.

Ông Mạnh kể:

“Lúc ấy bác mới hiểu, có những thứ với mình chỉ là vật dụng. Nhưng với gia đình người đã mất, nó là một phần của người con.”

Tôi nhìn chiếc la bàn trên tay ông. Nó nhỏ đến mức có thể nằm gọn trong lòng bàn tay. Nhưng nó đã đi cùng ông qua những năm tháng mà chỉ cần sai một hướng là có thể không tìm được đường về.

Ông nói:

“Bác giữ nó không phải vì nó quý. Bác giữ vì người đưa nó cho bác đã không trở về.”

Tôi hỏi:

“Sau hơn năm mươi năm, bác còn nhớ đường hành quân đêm ấy không?”

Ông nhìn ra ngoài cửa sổ rồi cười:

“Có những chuyện càng lâu càng nhớ.”

Tôi rời nhà ông vào gần trưa. Trước khi đi, ông lại đặt chiếc la bàn vào chiếc hộp gỗ. Tôi chợt nghĩ, chiếc la bàn ấy ngày xưa dùng để chỉ phương hướng. Nhưng sau hơn nửa thế kỷ, nó còn chỉ cho ông một điều khác: Dù chiến tranh đã đi qua rất lâu, vẫn có những người không bao giờ muốn quên con đường mà đồng đội của mình đã đi qua.