Người lính hay đi lang thang

Chiến tranh để lại trên cơ thể người lính những vết thương có thể nhìn thấy bằng mắt. Nhưng cũng có những vết thương không chảy máu, không băng bó được và âm thầm gặm nhấm con người từng ngày. Đó là những tổn thương trong não bộ, trong ký ức và trong tâm trí – những di chứng mà người ngoài rất khó cảm nhận, nhưng người mang nó phải sống cùng suốt quãng đời còn lại.

Thạch Kim Toàn là một người lính như thế.

Sau khi bị thương nặng trên chiến trường, ông được các bác sĩ cứu sống, nhưng ba mảnh đạn vẫn còn nằm trong não. Quyết định không phẫu thuật khi ấy là để giữ lấy mạng sống của ông. Thế nhưng, cùng với sự sống được giữ lại là những di chứng thần kinh kéo dài, âm thầm và khó lường.

Theo lời kể của những người từng biết ông, có những ngày ông hoàn toàn tỉnh táo. Ông trò chuyện với mọi người, làm việc được giao và sinh hoạt như bao người khác. Không ai nghĩ rằng trong đầu người lính ấy vẫn còn ba mảnh đạn của chiến tranh.

Nhưng cũng có những ngày, mọi thứ thay đổi.

Ông lặng lẽ rời khỏi nơi ở mà không nói với ai.

Ông bước đi vô định trên những con đường quen rồi lại lạc vào những nơi xa lạ.

Có lúc ông chỉ muốn tìm đường về quê, nơi có cha mẹ già đang mong ngóng. Trong suy nghĩ của ông lúc ấy, có lẽ khoảng cách hàng trăm cây số không còn tồn tại. Chỉ có một ý nghĩ thôi thúc: "Về nhà."

Có khi ông đi rất xa.

Có khi người ta lại thấy ông đứng lặng hàng giờ bên vệ đường, ánh mắt như đang cố nhớ một điều gì đó.

Cũng có lúc ông đi tìm thức ăn. Không phải vì đơn vị không nuôi dưỡng, mà bởi những rối loạn trong cảm giác và nhận thức khiến ông không còn phân biệt được đâu là giờ ăn, đâu là lúc cần chờ đợi. Những hành động tưởng như bình thường ấy lại là biểu hiện của một cơ thể đã bị chiến tranh làm tổn thương từ bên trong.

Ngày nay, với sự phát triển của y học, nhiều di chứng sau chấn thương sọ não đã được nghiên cứu và nhận diện rõ hơn. Người bệnh có thể gặp tình trạng suy giảm trí nhớ, mất định hướng, thay đổi hành vi hoặc những cơn rối loạn xuất hiện bất ngờ. Nhưng vào cuối những năm 1970, những hiểu biết về lĩnh vực này còn rất hạn chế. Không ít người chỉ nghĩ rằng người thương binh "hay quên", "đi linh tinh" hoặc "không bình thường", mà chưa hiểu đó là hậu quả trực tiếp của vết thương chiến tranh.

Điều đau lòng nhất là chính ông cũng không kiểm soát được những gì đang xảy ra với mình.

Có lẽ ông không biết vì sao mình lại đi.

Cũng không nhớ mình đã đi qua những đâu.

Có khi vừa mới trò chuyện với đồng đội, ít phút sau đã quên mất câu chuyện vừa nói.

Có khi chỉ một ý nghĩ thoáng qua cũng đủ khiến ông bước đi hàng cây số.

Những người chứng kiến chỉ thấy một người lính lặng lẽ lang thang.

Nhưng sâu thẳm bên trong, đó là cuộc chiến không tiếng súng giữa ký ức và hiện thực, giữa phần tỉnh táo còn sót lại với những tổn thương mà chiến tranh đã để lại trong não bộ.

Gia đình nhiều lần lên đơn vị thăm ông đều nhận thấy sức khỏe của ông không ổn định. Mỗi lần đón con về quê ít ngày, cha mẹ lại phải đưa ông trở lại đơn vị với hy vọng môi trường tập trung sẽ giúp việc quản lý và chăm sóc tốt hơn. Không ai ngờ rằng, mỗi lần chia tay ấy lại chứa đựng biết bao nỗi lo.

Người cha già hiểu rằng con mình không còn như trước.

Nhưng ông chưa bao giờ coi con là gánh nặng.

Đối với ông, chỉ cần con còn sống là còn hy vọng.

Có lẽ vì thế mà sau này, khi Thạch Kim Toàn mất tích, người cha đã không quản tuổi cao sức yếu, nhiều lần lặn lội đi tìm con. Ông không tin rằng con trai mình cố ý bỏ đi. Ông hiểu rằng nếu con đi, thì đó là vì căn bệnh, vì những tổn thương mà chiến tranh đã để lại.

Trong lời kể của nhân chứng, mỗi khi nhắc đến ông Toàn, người ta không nhớ đến một người lính khỏe mạnh, cũng không nhắc nhiều về chiến công nơi chiến trường. Điều khiến mọi người day dứt nhất lại là hình ảnh một người thương binh lặng lẽ bước đi một mình, dáng vẻ ngơ ngác, ánh mắt xa xăm như đang tìm kiếm một điều gì đó đã đánh mất.

Đó là hình ảnh khiến bất cứ ai nghe câu chuyện cũng không khỏi xót xa.

Chiến tranh đã kết thúc, nhưng trong tâm trí người lính ấy, cuộc chiến dường như vẫn chưa bao giờ khép lại.

Ông sống giữa thời bình nhưng vẫn phải mang theo những mảnh đạn trong đầu.

Ông trở về nhưng không thể trở lại là chính mình.

Ông còn hiện diện giữa mọi người, nhưng nhiều lúc ký ức lại đưa ông về những miền xa xôi chỉ riêng ông mới biết.

Có người gọi đó là sự lang thang.

Nhưng với gia đình, đó là tiếng kêu cứu thầm lặng của một người lính bị thương quá nặng mà không thể diễn tả bằng lời.

Nhìn lại câu chuyện của Thạch Kim Toàn hôm nay, chúng ta càng thấu hiểu rằng chiến tranh không chỉ lấy đi sinh mạng của những người ngã xuống. Nó còn để lại những vết thương vô hình trên những người may mắn sống sót. Những vết thương ấy không dễ nhìn thấy, không dễ chữa lành và nhiều khi còn đau đớn hơn cả những vết sẹo trên cơ thể.

Câu chuyện về người lính hay đi lang thang không chỉ là câu chuyện của riêng Thạch Kim Toàn. Đó còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm chăm lo, đồng hành và sẻ chia với những thương binh mang di chứng chiến tranh. Bởi điều họ cần không chỉ là sự điều trị về y học, mà còn là sự cảm thông, kiên nhẫn và tình yêu thương của gia đình, đồng đội và toàn xã hội.

Để rồi mỗi khi nhắc đến người lính ấy, chúng ta không chỉ nhớ đến hình ảnh một người thương binh lặng lẽ bước đi trên những con đường vô định, mà còn nhớ đến một con người đã gửi trọn tuổi thanh xuân cho Tổ quốc, mang theo những vết thương không nhìn thấy và để lại cho hậu thế một bài học sâu sắc về giá trị của hòa bình và lòng nhân ái.