NGƯỜI LÍNH KỂ, TÔI CHỈ BIẾT LẮNG NGHE
Câu chuyện thể hiện vai trò của người nghe trước ký ức chiến tranh: không phán xét, không ngắt lời, chỉ lắng nghe bằng sự tôn trọng sâu sắc.
Khi một người lính kể chuyện chiến tranh, điều khó nhất không phải là nhớ lại, mà là quyết định kể đến đâu. Và điều khó không kém, đối với người nghe, là biết mình nên im lặng lúc nào.
Ông Bùi Văn Chốn kể chuyện không theo mạch cố định. Có lúc ông nói rất rõ. Có lúc chỉ gợi ra vài chi tiết rồi dừng. Người nghe nếu quen với kiểu kể mạch lạc sẽ thấy thiếu. Nhưng nếu đủ kiên nhẫn, sẽ hiểu rằng sự thiếu ấy chính là phần nặng nhất của câu chuyện.
Tôi ngồi nghe ông kể trong nhiều buổi khác nhau. Có buổi ông nói nhiều. Có buổi gần như chỉ trả lời vài câu ngắn. Tôi nhận ra, nghe người lính kể chuyện không giống nghe một bài diễn thuyết. Nó giống như ngồi bên một dòng sông sâu – không cần hỏi nước chảy từ đâu, chỉ cần biết rằng nó đã chảy rất lâu.
Có lần tôi hỏi ông về một trận đánh cụ thể. Ông suy nghĩ một lúc rồi nói:
“Chuyện đó không quan trọng nữa.”
Tôi hiểu, cái ông muốn giữ lại không phải là chi tiết quân sự, mà là trải nghiệm làm người trong hoàn cảnh phi thường. Người lính kể để ký ức không bị mất, chứ không phải để người nghe thỏa mãn tò mò.
Và người nghe, trong trường hợp này, chỉ nên lắng nghe. Không bình luận vội. Không so sánh. Không cố gắng diễn giải thay người kể.
Bởi có những ký ức chỉ tồn tại được nếu được đặt trong sự im lặng đúng mực.
