Người lính mở đường qua đèo Pha Đin
Mùa đông năm 1953, quân đội Việt Nam chuẩn bị mở chiến dịch Điện Biên Phủ. Một trong những vấn đề khó khăn nhất không chỉ là chiến đấu mà còn là đưa hàng nghìn tấn lương thực, đạn dược và pháo vượt qua núi rừng Tây Bắc.
Trong số những người làm nhiệm vụ mở đường có Anh hùng La Văn Cầu, một chiến sĩ người Tày quê ở Cao Bằng.
La Văn Cầu đã nổi tiếng từ Chiến dịch Biên giới năm 1950. Khi ấy, ông tham gia trận đánh đồn Đông Khê và bị thương rất nặng. Dù mất một phần cánh tay, ông vẫn tiếp tục chiến đấu và được tuyên dương Anh hùng.
Sau đó, La Văn Cầu tiếp tục tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ.
Nhưng câu chuyện về đường lên Điện Biên không chỉ có những người lính cầm súng. Hàng vạn dân công, thanh niên xung phong và bộ đội công binh phải mở đường qua những ngọn núi cao, trong đó có đèo Pha Đin.
Những con đường vốn chỉ dành cho ngựa và người đi bộ phải được mở rộng để xe đạp thồ và ô tô có thể đi qua. Đá núi được phá bằng dụng cụ thô sơ. Hàng nghìn người làm việc ngày đêm.
Có những đoạn đường vừa làm xong đã bị máy bay Pháp đánh phá. Hố bom xuất hiện ngay trên tuyến vận chuyển. Người dân công lại san đất, lấp hố để đoàn xe tiếp tục đi.
Những chiếc xe đạp thồ được cải tiến để chở hàng nặng hơn rất nhiều so với khả năng thông thường. Người dân buộc hàng hai bên xe, dùng thêm gậy để điều khiển và đi bộ bên cạnh thay vì ngồi đạp.
Nhờ hệ thống đường vận tải ấy, quân đội Việt Nam đã đưa được một khối lượng khổng lồ lương thực và vũ khí vào Điện Biên Phủ.
Ngày 13 tháng 3 năm 1954, chiến dịch bắt đầu.
Sau 56 ngày đêm, ngày 7 tháng 5, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bị đánh bại.
Ngày nay, đèo Pha Đin vẫn là một trong những con đèo nổi tiếng của vùng Tây Bắc. Nhưng con đường nhựa hiện đại hôm nay rất khác với con đường đất đá mà hàng vạn người từng mở trong những năm 1953–1954.
Điện Biên Phủ thường được nhớ đến bởi những trận đánh. Nhưng để những trận đánh ấy có thể diễn ra, trước đó đã có những con đường được mở bằng cuốc, xẻng, sức người và hàng vạn chuyến xe đạp thồ.
Chiến thắng vì thế không chỉ được tạo nên ở chiến hào. Nó còn bắt đầu từ những con đường xuyên núi.
