"NGƯỜI LÍNH MỸ ĐỐI ĐẦU VỚI GIA ĐÌNH NGƯỜI VIỆT" – BẢN CÁO TRẠNG BẰNG HÌNH ẢNH CỦA PHONG VIÊN PHILIP JONES GRIFFITHS (1968)

"NGƯỜI LÍNH MỸ ĐỐI ĐẦU VỚI GIA ĐÌNH NGƯỜI VIỆT" – BẢN CÁO TRẠNG BẰNG HÌNH ẢNH CỦA PHONG VIÊN PHILIP JONES GRIFFITHS (1968)

Trong kho tàng ảnh báo chí thế giới về Chiến tranh Việt Nam, tác phẩm "Người lính Mỹ đối đầu với gia đình người Việt” (An American soldier confronting a Vietnamese family) chụp năm 1968 của phóng viên ảnh huyền thoại Philip Jones Griffiths được coi là một trong những biểu tượng gai góc và ám ảnh nhất.

Khác với những bức ảnh chiến trường sặc mùi bom đạn hay khói súng, tác phẩm này đi sâu vào góc khuất trần trụi của cuộc chiến: sự va đập khốc liệt giữa một cỗ máy chiến tranh khổng lồ và những sinh mạng vô tội, bình dị nhất của làng quê Việt Nam.

Tấm hình ghi lại một khoảnh khắc nghẹt thở tại vùng nông thôn Nam Việt Nam. Bên cạnh căn nhà tranh vách lá xơ xác, một gia đình gồm người đàn ông, người phụ nữ và một đứa trẻ nhỏ đang rúm ró, co quắp nép chặt vào nhau. Ánh mắt họ mở to, đổ dồn về một hướng duy nhất phía ngoài khung hình — nơi một họng súng của người lính Mỹ đang chĩa vào. Biểu cảm trên gương mặt họ là sự cô đọng của nỗi sợ hãi tột cùng, sự tổn thương và bất lực. Đôi bàn tay chắp lại trước ngực của người đàn ông không chỉ là một cử chỉ cầu xin sự sống trong tuyệt vọng, mà còn là lời tố cáo đanh thép nhất về sự phi lý của một cuộc chiến mà ở đó, những người nông dân hiền lành bỗng chốc trở thành mục tiêu tinh thần của bạo lực quân sự.

Bức ảnh của Philip Jones Griffiths không đơn thuần là một khoảnh khắc bấm máy ngẫu nhiên, mà là một bản cáo trạng bằng hình ảnh đầy sức nặng, lột trần bản chất tàn khốc của Chiến tranh Việt Nam. Nó phơi bày một nghịch lý trớ trêu: những người lính Mỹ vượt đại dương với danh nghĩa "bảo vệ tự do" lại đang gieo rắc nỗi kinh hoàng và đẩy những gia đình bản địa vào lằn ranh sinh tử ngay trên mảnh đất tổ tiên của họ. Sự tương phản giữa họng súng hiện đại và gánh nặng sợ hãi của gia đình người Việt đã lay động mạnh mẽ đến lương tri của người xem.

Năm 1971, Philip Jones Griffiths đã xuất bản bức ảnh kinh điển này cùng hàng trăm tác phẩm chân thực khác trong cuốn sách mang tính cột mốc mang tên Vietnam Inc. Ngay lập tức, cuốn sách đã tạo nên một cơn địa chấn truyền thông và chính trị, trở thành một trong những vũ khí ngôn luận mạnh mẽ nhất của phong trào phản chiến. Vietnam Inc. đã thay đổi hoàn toàn nhận thức của công chúng phương Tây và người dân Mỹ về cuộc chiến, bởi thay vì tôn vinh những chiến tích quân sự, Griffiths đã chọn đứng về phía những người dân vô tội ở vùng chiến sự.

Cuốn sách là lời chỉ trích trực diện, sâu sắc vào chiến lược quân sự sai lầm, tàn bạo của quân đội Mỹ và là khúc ca bi tráng về nỗi đau thương nhưng kiên cường của nhân dân Việt Nam.