Người lính Sư đoàn 341 ở Xuân Lộc

Trong những ngày tháng 4-1975, Xuân Lộc trở thành một trong những trận đánh lớn cuối cùng trước khi chiến dịch giải phóng Sài Gòn bước vào giai đoạn quyết định.

Trong đội hình tiến công có Sư đoàn 341, đơn vị tham gia đánh vào Long Khánh từ hướng Tây Bắc.

Đại tá Phạm Quốc Thân là một trong những người trực tiếp chiến đấu trong đội hình Sư đoàn 341 khi ấy.

Những năm sau chiến tranh, khi kể lại Chiến dịch Xuân Lộc, ông vẫn nhớ rõ mức độ ác liệt của trận đánh.

Xuân Lộc khi ấy là một vị trí phòng thủ quan trọng trên hướng Đông Sài Gòn. Đối phương tập trung tại đây một lực lượng lớn gồm bộ binh, pháo binh, xe tăng và thiết giáp.

Sáng 9-4-1975, pháo binh bắt đầu bắn vào các mục tiêu trong thị xã.

Sau những loạt pháo, các đơn vị bộ binh tiến lên.

Sư đoàn 341 tiến công từ hướng Tây Bắc, trong khi Sư đoàn 7 tiến công từ hướng Đông Bắc.

Ở bên trong thị xã, lực lượng biệt động địa phương cũng đồng thời hoạt động.

Đây là điểm đặc biệt của trận đánh: lực lượng từ bên ngoài tiến vào và lực lượng đã bám địa bàn từ nhiều năm trước cùng hoạt động trong một chiến trường.

Những người biệt động như Đào Bá Lượng và Nguyễn Văn Hoàng có nhiệm vụ dẫn đường cho xe tăng tiến vào.

Đối với những người lính Sư đoàn 341, sự hỗ trợ ấy giúp họ tiếp cận địa bàn mà trước đó phần lớn chỉ biết qua bản đồ và thông tin trinh sát.

Ngày đầu chiến dịch, nhiều vị trí quan trọng trong thị xã bị đánh chiếm.

Tuy nhiên, đối phương phản kích rất mạnh.

Xe tăng, pháo binh và không quân được huy động để giữ Xuân Lộc.

Cuộc chiến kéo dài và gây nhiều tổn thất.

Đến giữa tháng 4, cách đánh được điều chỉnh.

Thay vì cố đánh trực tiếp vào trung tâm thị xã trong điều kiện đối phương còn mạnh, lực lượng ta tổ chức bao vây và cô lập, đồng thời đánh các lực lượng tiếp viện bên ngoài.

Những tuyến đường tiếp tế trở thành mục tiêu quan trọng.

Nếu không còn khả năng đưa quân, đạn dược và lương thực vào Xuân Lộc, lực lượng bên trong sẽ ngày càng khó duy trì phòng thủ.

Trong những ngày cuối, vòng vây ngày càng siết chặt.

Phạm Quốc Thân cùng đồng đội chứng kiến một chiến trường chuyển từ những cuộc tiến công trực diện sang thế trận bao vây rộng lớn hơn.

Đêm 20-4-1975, đối phương bắt đầu rút khỏi Xuân Lộc.

Rạng sáng 21-4, các đơn vị tiến vào thị xã.

Xuân Lộc được giải phóng.

Nhìn từ ký ức của người lính Sư đoàn 341, trận đánh không phải là một cuộc tiến công diễn ra trong vài giờ. Đó là một quá trình liên tục thay đổi cách đánh theo diễn biến thực tế.

Từ tiến công trực tiếp đến bao vây, từ đánh trong thị xã đến cắt đường tiếp tế bên ngoài, mỗi giai đoạn đều đòi hỏi người lính phải thích nghi với tình hình.

Nhưng ký ức của Phạm Quốc Thân cũng nhắc đến một yếu tố khác: sự phối hợp giữa bộ đội chủ lực và lực lượng địa phương.

Người lính chủ lực tiến vào từ xa.

Người biệt động địa phương dẫn đường.

Lực lượng địa phương giữ các tuyến đường.

Nhân dân hỗ trợ lương thực, thuốc men và thông tin.

Tất cả tạo thành một thế trận nhiều lớp bao quanh Xuân Lộc.

Ngày 21-4-1975, “cánh cửa thép” phía Đông bị phá vỡ.

Những người lính từng chiến đấu ở đó sau này mỗi người giữ một phần ký ức. Có người nhớ tiếng pháo. Có người nhớ con đường tiến quân. Có người nhớ những đồng đội không trở về.

Phạm Quốc Thân là một trong những người mang theo ký ức ấy đến tận nhiều năm sau.

Và qua lời kể của những người lính như ông, trận Xuân Lộc không chỉ còn là một dấu mốc trên bản đồ lịch sử mà trở thành câu chuyện về những con người đã trực tiếp đứng trong trận đánh cuối cùng trên vùng đất Long Khánh - Xuân Lộc.