Người lính Tày giữ mạch đường Trường Sơn

hời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – tuyến đường Trường Sơn, 1960–1971.

Phần 1: Người con Nông Thượng lên đường

Nguyễn Văn Thoát sinh năm 1945, là người dân tộc Tày, quê ở xã Nông Thượng, thị xã Bắc Kạn, nay thuộc thành phố Bắc Kạn.

Ông thuộc một thế hệ lớn lên trong những năm đất nước bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Sau khi nhập ngũ, Nguyễn Văn Thoát được biên chế vào lực lượng Công binh của Bộ Tư lệnh 559.

Đó là một lực lượng đặc biệt trên tuyến Trường Sơn.

Họ không chỉ cầm súng chiến đấu.

Họ phải mở đường, sửa đường, bảo đảm giao thông, khắc phục hậu quả bom đạn và giữ cho tuyến chi viện chiến lược không bị đứt.

Trong danh sách những cá nhân được tuyên dương Anh hùng của lực lượng Công binh, Nguyễn Văn Thoát được ghi là Thượng sĩ, Tiểu đội trưởng Công binh, Bộ Tư lệnh 559.

Từ quê hương Bắc Kạn, người thanh niên dân tộc Tày ấy bước vào một chiến trường mà mỗi mét đường đều phải đánh đổi bằng mồ hôi, và đôi khi bằng cả máu.

Chú thích: Tư liệu về Anh hùng LLVTND Nguyễn Văn Thoát và bộ đội Công binh trên tuyến Trường Sơn. Chưa tìm thấy ảnh chân dung gốc của ông trong nguồn công khai đủ độ tin cậy, nên không dùng ảnh người khác để thay thế.

Phần 2: Giữ cho con đường không bị đứt

Trên Trường Sơn, một con đường không chỉ là đất đá.

Đó là tuyến vận chuyển người và vũ khí, lương thực, trang bị từ hậu phương vào chiến trường.

Vì vậy, đối với những người lính Công binh, đường còn thì tuyến chi viện còn.

Đường bị bom phá thì phải sửa.

Cầu bị đánh sập thì phải khắc phục.

Bom chưa nổ phải rà phá.

Đường bị cây đổ, đất đá vùi lấp thì phải mở lại.

Nguyễn Văn Thoát làm công việc ấy trong một điều kiện đặc biệt khắc nghiệt.

Ông không chỉ làm nhiệm vụ công binh.

Khi cần thiết, người lính Công binh cũng phải chiến đấu để bảo vệ chính tuyến đường mà mình đang giữ.

Tư liệu về lực lượng Công binh Trường Sơn ghi nhận khẩu hiệu của họ:

“Máu có thể đổ nhưng đường không thể tắc.”

Đó không phải một câu nói để trang trí.

Đó là yêu cầu sống còn của tuyến vận tải chiến lược.

Và Nguyễn Văn Thoát là một trong những người đã thực hiện nhiệm vụ ấy.

Chú thích: Bộ đội Công binh trên tuyến Trường Sơn trong nhiệm vụ mở đường, bảo đảm giao thông và khắc phục hậu quả bom đạn. Hình ảnh dùng để tái hiện môi trường chiến đấu của Nguyễn Văn Thoát.

Phần 3: Người tiểu đội trưởng và khẩu đội 12,7mm

Nguyễn Văn Thoát không chỉ làm nhiệm vụ công binh.

Theo tư liệu của Nhà nước, ông từng chỉ huy khẩu đội súng máy 12,7mm, sử dụng hỏa lực phòng không để chống máy bay địch trên những tuyến đường đơn vị phụ trách.

Kết quả được ghi nhận rất cụ thể:

bắn rơi 1 máy bay trinh sát, bắn hỏng 8 chiếc khác.

Đây là một chi tiết quan trọng trong câu chuyện về Nguyễn Văn Thoát.

Bởi người lính Công binh trên Trường Sơn không phải lúc nào cũng chỉ đứng sau tuyến vận tải.

Khi máy bay địch xuất hiện, họ phải chiến đấu.

Khi tuyến đường bị đánh phá, họ phải sửa.

Khi phương tiện bị đe dọa, họ phải bảo vệ.

Một người lính có thể trong một ngày vừa làm nhiệm vụ công binh, vừa trở thành chiến sĩ phòng không.

Đó là đặc điểm của chiến trường Trường Sơn.

Ở nơi ấy, ranh giới giữa người mở đường và người chiến đấu nhiều khi rất mong manh.

Và Nguyễn Văn Thoát đã thể hiện khả năng chiến đấu của mình bằng những thành tích được ghi lại trong hồ sơ.

Chú thích: Bộ đội sử dụng súng máy 12,7mm trên tuyến Trường Sơn. Đây là hình ảnh cùng bối cảnh lịch sử, không khẳng định là ảnh trực tiếp Nguyễn Văn Thoát.

Phần 4: Những chuyến hàng phải đến nơi

Công việc của người lính Trường Sơn cuối cùng vẫn quay trở về với một nhiệm vụ:

đưa hàng tới nơi cần đến.

Những con đường mà Nguyễn Văn Thoát cùng đồng đội bảo vệ không phải để phục vụ cho chính họ.

Trên đó là những chuyến xe.

Những đoàn vận tải.

Những người lính.

Những tấn hàng phục vụ chiến trường miền Nam.

Nguồn tư liệu về Nguyễn Văn Thoát ghi nhận ông có thành tích nổi bật trong việc bảo đảm đưa hàng tới nơi an toàn, đồng thời nhiều lần tham gia bảo vệ tuyến đường trước hoạt động đánh phá của máy bay Mỹ.

Đó là một công việc rất dễ bị khuất sau những câu chuyện về các trận đánh lớn.

Nhưng nếu không có những người giữ đường, những đoàn xe không thể đi.

Nếu những con đường bị tắc, hàng hóa không thể đến.

Và nếu hàng hóa không đến được chiến trường, những người lính phía trước cũng không thể tiếp tục chiến đấu.

Nguyễn Văn Thoát hiểu điều đó.

Vì vậy, người Tiểu đội trưởng Công binh ấy đã cùng đồng đội bám đường.

Ngày qua ngày.

Đêm qua đêm.

Giữa bom đạn.

Chú thích: Đoàn xe vận tải trên tuyến Trường Sơn – hình ảnh về mạch vận chuyển mà lực lượng Công binh có nhiệm vụ bảo đảm thông suốt.

Phần 5: Ngày 25/8/1970 – người Tiểu đội trưởng được tuyên dương Anh hùng

Những chiến công của Nguyễn Văn Thoát được ghi nhận khi ông còn sống.

Ngày 25/8/1970, Nhà nước tuyên dương ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Trong danh sách các cá nhân Anh hùng của lực lượng Công binh, ông được ghi rõ:

Nguyễn Văn Thoát – Thượng sĩ, Tiểu đội trưởng Công binh, Bộ Tư lệnh 559, quê Nông Thượng, Bạch Thông, Bắc Thái.

Ông còn được tặng 4 Huân chương Chiến công hạng Ba và 4 lần là Chiến sĩ thi đua.

Danh hiệu Anh hùng đến với ông khi chiến tranh vẫn đang diễn ra.

Điều đó có nghĩa là người lính ấy vẫn chưa được phép dừng lại.

Không có chuyện nhận danh hiệu rồi rời chiến trường.

Ông vẫn phải trở lại với con đường.

Với đồng đội.

Với những nhiệm vụ chưa hoàn thành.

Và chưa đầy một năm sau ngày được tuyên dương, Nguyễn Văn Thoát đã hy sinh.

Phần 6: Những tháng cuối cùng trên Trường Sơn

Sau ngày được tuyên dương Anh hùng, Nguyễn Văn Thoát vẫn tiếp tục làm nhiệm vụ trên tuyến Trường Sơn.

Đó là điều khiến câu chuyện về ông càng đáng nhớ.

Danh hiệu cao quý không làm chiến trường bớt nguy hiểm.

Bom vẫn rơi.

Máy bay vẫn đánh phá.

Những con đường vẫn cần được bảo đảm.

Và những người lính Công binh vẫn phải đứng ở những nơi nguy hiểm nhất.

Nguồn tư liệu chính thức ghi rằng đến tháng 6/1971, khi đang làm nhiệm vụ tại chiến trường miền Nam, Nguyễn Văn Thoát đã anh dũng hy sinh.

Tôi không tìm thấy tài liệu đủ chắc để xác định chính xác:

• ông hy sinh ở trọng điểm nào;

• trong trận đánh nào;

Vì vậy, câu chuyện không dựng thêm những chi tiết đó.

Điều chúng ta biết chắc chắn là:

Nguyễn Văn Thoát đã hy sinh khi đang làm nhiệm vụ.

Một người vừa được phong Anh hùng chưa đầy một năm trước đó.

Một người con của Nông Thượng.

Một người lính Công binh của Bộ Tư lệnh 559.

Một người đã dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ cho con đường Trường Sơn.

Chú thích: Tuyến Trường Sơn và lực lượng Công binh trong giai đoạn 1971. Chưa có ảnh xác định trực tiếp khoảnh khắc Nguyễn Văn Thoát hy sinh nên không sử dụng ảnh thay thế.

Phần 7: Người con của Bắc Kạn nằm lại nơi nào?

Nguyễn Văn Thoát hy sinh khi mới 26 tuổi.

Từ một người thanh niên dân tộc Tày ở Nông Thượng, ông đã trở thành người lính Công binh của Bộ Tư lệnh 559 và được tuyên dương Anh hùng khi tuổi đời còn rất trẻ.

Ngày nay, tên ông được đặt cho một tuyến đường tại thành phố Bắc Kạn.

Đó là một cách quê hương giữ lại ký ức về người con đã ra đi.

Nhưng đằng sau tên đường ấy là một con người.

Một Tiểu đội trưởng.

Một chiến sĩ Công binh.

Một người từng chỉ huy khẩu đội 12,7mm.

Một người từng bắn rơi máy bay trinh sát.

Một người từng nhiều lần góp phần bảo vệ tuyến vận tải.

Và cuối cùng là một người đã không trở về.

Điều đáng quý là các tài liệu của tỉnh Bắc Kạn vẫn ghi lại tên tuổi và những thành tích của ông.

Nhờ vậy, hơn nửa thế kỷ sau, chúng ta vẫn có thể biết rằng đã từng có một Nguyễn Văn Thoát như thế.

Lời kết: Người lính giữ đường

Có những người lính được nhớ đến bởi một trận đánh.

Có người được nhớ bởi một chiến công đặc biệt.

Còn Nguyễn Văn Thoát được nhớ bằng cả một con đường.

Con đường Trường Sơn.

Ông là một người lính Công binh.

Công việc của ông là giữ cho con đường ấy không bị đứt.

Nhưng khi máy bay địch xuất hiện, ông cầm súng.

Khi tuyến đường bị đe dọa, ông chiến đấu.

Khi nhiệm vụ vận tải cần được bảo đảm, ông cùng đồng đội bám đường.

Những thành tích của ông không phải những câu chuyện truyền miệng không kiểm chứng.

Chúng được ghi lại:

1 máy bay trinh sát bị bắn rơi.

8 chiếc khác bị bắn hỏng.

4 Huân chương Chiến công hạng Ba.

4 lần Chiến sĩ thi đua.

Và ngày 25/8/1970, danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân được trao cho người Thượng sĩ, Tiểu đội trưởng Công binh quê Nông Thượng.

Nhưng có lẽ điều đáng nhớ nhất lại không nằm ở những con số.

Mà ở tuổi đời.

26 tuổi.

Ở tuổi ấy, rất nhiều người hôm nay mới bắt đầu nghĩ về tương lai.

Còn Nguyễn Văn Thoát đã dành tuổi trẻ của mình cho một cuộc chiến.

Ông được phong Anh hùng khi chiến tranh vẫn còn tiếp diễn.

Và rồi ông hy sinh khi đang làm nhiệm vụ vào tháng 6/1971.

Chúng ta không biết những phút cuối cùng của ông.

Không biết trận đánh cụ thể nào đã cướp đi người lính ấy.

Không biết ông đã nói gì.

Và chúng ta không cần phải bịa ra.

Bởi những gì lịch sử xác nhận đã đủ xúc động.

Một người con Bắc Kạn.

Một người lính Tày.

Một Tiểu đội trưởng Công binh.

Một Anh hùng của Đoàn 559.

Một người đã đứng giữa bom đạn để giữ cho con đường tiếp tục.

Nguyễn Văn Thoát đã không trở về Nông Thượng.

Nhưng tên ông vẫn trở về với quê hương qua những trang sử, qua danh hiệu Anh hùng và qua con đường mang tên ông.

Xin được tưởng nhớ Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Thoát.

Và biết ơn những người lính Trường Sơn bình dị đã giữ từng mét đường, từng cây cầu, từng chuyến vận tải để mạch chi viện không bao giờ ngừng chảy.

Chú thích: Hình ảnh tưởng niệm các liệt sĩ Trường Sơn và Đoàn 559. Chưa tìm thấy ảnh trực tiếp Nguyễn Văn Thoát tại nghĩa trang trong nguồn công khai đủ tin cậy, nên không gán ảnh mộ cụ thể cho ông.