Người lính trinh sát và ký ức không phai về Ba Chúc

Ở làng Vấn Khẩu, phường Cửa Nam, tỉnh Ninh Bình, cựu chiến binh Đinh Văn Thuật nay đã bước sang tuổi xế chiều. Khuôn mặt đã nhuốm màu thời gian, giọng nói chậm rãi, đôi khi phải dừng lại khá lâu để tìm lại những ký ức đã xa. Chiến tranh đã lùi lại phía sau gần nửa thế kỷ, nhưng với người lính năm xưa, vẫn có những hình ảnh chưa bao giờ phai nhạt.

Có những trận đánh ông không còn nhớ rõ thời gian hay địa danh. Nhưng có những ký ức chỉ cần nhắc tới là ông trầm lại. Đó là những ngày làm lính trinh sát trong Sư đoàn 330 trên chiến trường Tây Nam, và đặc biệt là nỗi ám ảnh về thảm cảnh ở Chùa Tam Bửu Ba Chúc.

Bác Thuật trầm tư nhớ lại những ký ức thời xa xưa

Người lính ra đi khi con vừa chào đời

Ông Đinh Văn Thuật sinh năm 1955 trong một gia đình nông dân ở Vấn Khẩu. Tuổi trẻ của ông gắn với ruộng đồng và nhịp sống bình dị của làng quê Bắc Bộ. Nhưng khi đất nước cần, ông lên đường nhập ngũ.

Điều đặc biệt trong câu chuyện đời lính của ông là ông lập gia đình rồi mới đi bộ đội. Ông kể lại với nụ cười hiền: ngày ấy bố mẹ bảo muốn đi bộ đội thì phải lấy vợ trước để yên tâm hậu phương. “Ngày ấy đi lính là trách nhiệm” ông nói.

Và đặc biệt là, chỉ bảy ngày sau khi ông lên đường, vợ ông sinh con đầu lòng. Người lính trẻ khi ấy đã phải rời quê hương đúng lúc gia đình vừa có thêm một thành viên mới.

Không kịp ở bên vợ trong những ngày sinh nở, không kịp bế đứa con vừa chào đời, ông mang theo nỗi nhớ gia đình để bước vào cuộc đời quân ngũ.

Tháng 5 năm 1976, ông bắt đầu hành trình người lính. Sau thời gian huấn luyện, ông cùng đồng đội hành quân vào Nam. Những chuyến xe quân sự đưa người lính trẻ từ miền Bắc vượt hàng nghìn cây số để đến chiến trường xa lạ.

Tháng 10 năm 1976, ông được xe đưa từ Cần Thơ xuống Bạc Liêu huấn luyện, thuộc Trung đoàn 75. Đến giữa năm 1977, ông được điều về chiến đấu trong Sư đoàn 330, tham gia chiến trường biên giới Tây Nam.

Những bước chân âm thầm của lính trinh sát

Trong đơn vị, ông Thuật làm nhiệm vụ trinh sát – công việc thầm lặng nhưng vô cùng nguy hiểm.

Người lính trinh sát thường đi theo tổ nhỏ, chỉ ba người. Họ là những người đi trước đội hình chiến đấu, bí mật luồn sâu vào khu vực địch để quan sát địa hình, xác định vị trí quân địch và hệ thống phòng thủ.

“Trinh sát phải bò vào tận nơi,” ông nhớ lại. “Phải biết chỗ nào là sở chỉ huy của nó, chỗ nào đặt súng đại liên, đường nào quân mình có thể tiến vào.”

Có khi cả tổ phải nằm im hàng giờ trong bóng tối, chỉ để quan sát một vị trí. Mọi thông tin thu thập được sẽ trở thành căn cứ để đơn vị tổ chức tấn công.

Nhưng nhiệm vụ ấy cũng luôn cận kề nguy hiểm. Người lính trinh sát ở rất gần đối phương. Nếu bị phát hiện, gần như không có cơ hội rút lui.

Ông nói chậm rãi:

“Đi trinh sát mà lộ thì thường là chết trước.”

Câu nói giản dị nhưng đủ để thấy sự khốc liệt của chiến trường ngày ấy.

Ký ức đau lòng ở Ba Chúc

Trong nhiều ký ức chiến trường, điều khiến ông Thuật day dứt nhất là lần đơn vị hành quân đến giải phóng xã Ba Chúc, thuộc tỉnh An Giang.

Thời điểm đó, chiến tranh biên giới Tây Nam diễn ra dữ dội. Quân Pol Pot từ Campuchia tràn qua nhiều vùng biên giới Việt Nam, gây ra những vụ thảm sát kinh hoàng đối với dân thường.

Khi đơn vị ông đến Ba Chúc, thảm cảnh đã xảy ra.

Người dân chạy vào chùa để trú ẩn, hy vọng cửa Phật có thể che chở. Nhưng pháo vẫn rơi xuống.

“Dân mình chạy vào chùa hết… nó bắn mấy quả pháo vào…” ông nhớ lại, giọng trầm xuống.

Hơn bốn trăm người đã thiệt mạng. Khung cảnh tang thương khiến những người lính cũng không cầm được nước mắt.

Theo lời ông Thuật, sư đoàn trưởng Thượng tá Phạm Văn Trà lúc đó – sau này là Đại tướng Phạm Văn Trà Nguyên bộ trưởng bộ Quốc phòng – đứng lặng giữa chợ Ba Chúc, không kìm được nước mắt trước cảnh tượng đau lòng này.

Những ký ức ấy đến nay vẫn còn nguyên vẹn trong tâm trí ông.

“Có những trận đánh tôi không nhớ rõ nữa,” ông nói. “Nhưng cái cảnh ở Ba Chúc thì không quên được.”

Những ký ức còn lại của người lính

Sau những năm tháng chiến đấu ở chiến trường Tây Nam, năm 1979 ông Thuật được điều ra Hà Nội học tập. Khi chiến tranh lùi xa, ông trở về quê hương, tiếp tục cuộc sống bình dị cùng gia đình.

Thời gian đã làm phai nhạt nhiều chi tiết của chiến trường. Nhưng ký ức về đồng đội, về những đêm trinh sát lặng lẽ và những mất mát của chiến tranh vẫn còn đó.

Giờ đây, mỗi khi kể lại chuyện cũ, ông chỉ nói giản dị:

“Ngày ấy đi lính, sống chết là chuyện bình thường.”

Câu nói mộc mạc ấy chứa đựng cả một thời tuổi trẻ đã đi qua trong bom đạn.

Câu chuyện của cựu chiến binh Đinh Văn Thuật – người lính trinh sát từ làng Vấn Khẩu – là một lát cắt nhỏ trong lịch sử lớn của dân tộc. Những ký ức ấy nhắc nhở thế hệ hôm nay rằng hòa bình không phải điều tự nhiên có được, mà được đánh đổi bằng tuổi trẻ và hy sinh của biết bao người lính năm xưa.