NGƯỜI LÍNH VÀ DÒNG THẠCH HÃN MÙA HÈ NĂM 1972.

NGƯỜI LÍNH VÀ DÒNG THẠCH HÃN MÙA HÈ NĂM 1972.

   Mùa hè năm 1972 – nơi tuổi hai mươi hóa thành ký ức của non sông

“Có tuổi hai mươi thành sóng nước
Vỗ yên bờ bãi mãi ngàn năm…”
 Lê Bá Dương

Có những dòng sông chảy qua một miền đất.Và cũng có những dòng sông chảy qua ký ức của cả một dân tộc. Sông Thạch Hãn ở Quảng Trị là một dòng sông như thế. Mỗi khi tháng Bảy trở về, giữa màu xanh bình yên của cây cỏ và tiếng gió lặng lẽ bên bờ sông, người ta lại nhớ về một mùa hè cách đây hơn nửa thế kỷ – mùa hè năm 1972, khi Thành cổ Quảng Trị trở thành một trong những chiến trường khốc liệt nhất của cuộc chiến tranh.

Ở nơi ấy, có những người lính đã bước vào chiến trường khi tuổi đời còn rất trẻ. Có người vừa rời mái trường; Có người chưa kịp sống hết những năm tháng thanh xuân; Có người mang trong ba lô một chiếc áo, vài vật dụng nhỏ và những lá thư của gia đình. Họ mang theo tuổi hai mươi; Mang theo nỗi nhớ mẹ; Mang theo hình bóng quê nhà. Và mang theo một niềm tin giản dị: Phải chiến đấu để bảo vệ Thành cổ, bảo vệ quê hương và giữ lấy từng tấc đất của Tổ quốc.

81 ngày đêm giữa mưa bom, bão đạn.

Từ ngày 28/6 đến ngày 16/9/1972, Thành cổ Quảng Trị và thị xã Quảng Trị chìm trong bom đạn. 81 ngày đêm.

Một khoảng thời gian không quá dài nếu tính bằng năm tháng của đời người. Nhưng với những người lính ở Thành cổ năm ấy, mỗi ngày dài như một đời người.

Bom đạn trút xuống gần như liên tục. Những mái nhà, con đường, bức tường và hàng cây lần lượt bị phá hủy. Thị xã Quảng Trị gần như bị san phẳng. Thành cổ trở thành một vùng đất đầy những hố bom, gạch đá và khói lửa. Các tư liệu lịch sử ghi nhận mức độ oanh tạc đặc biệt dữ dội trong 81 ngày đêm này.

Nhưng giữa tiếng bom đạn ấy, điều ám ảnh nhất đối với người lính đôi khi không phải là tiếng nổ. Mà là sự im lặng sau một trận pháo.

Bởi trong khoảnh khắc ấy, họ có thể nhận ra người đồng đội vừa còn ngồi bên mình vài phút trước đã không còn nữa. Một cái tên; Một khuôn mặt; Một người bạn từng chia nhau ngụm nước, miếng cơm, từng tựa lưng vào nhau giữa những phút nghỉ hiếm hoi… Tất cả có thể biến mất chỉ sau một trận bom.

Những người lính không có thời gian để sợ

Ban ngày, họ chiến đấu. Khi màn đêm buông xuống, những người còn sống lại tìm cách đưa thương binh ra ngoài, tìm nước uống, tìm lương thực, sửa lại công sự và tiếp tục giữ vị trí.

Có những đêm họ gần như không được ngủ; Có những ngày họ không biết bữa cơm tiếp theo sẽ đến từ đâu.Nhưng sáng hôm sau, khi tiếng súng lại vang lên, họ vẫn đứng dậy.Không phải vì họ không biết sợ.

Họ sợ chứ. Họ cũng là những chàng trai tuổi đôi mươi biết nhớ nhà, biết thương mẹ, biết mong một ngày được trở về.

Nhưng phía sau họ là quê hương. Là những người mẹ đang ngóng con; Là người cha lặng lẽ chờ trước hiên nhà; Là những người thân chỉ biết gửi tình thương theo từng lá thư nơi hậu phương.

Và trên tất cả là một Tổ quốc đang đi qua những năm tháng chiến tranh. Có lẽ chính vì thế mà những người lính trẻ đã đứng vững. Không phải bởi họ không biết cái chết. Mà bởi họ hiểu rằng có những điều lớn hơn cả sự sống của một con người.

THẠCH HÃN – DÒNG SÔNG MANG THEO NHỮNG TUỔI HAI MƯƠI

Bên Thành cổ có một dòng sông. Sông Thạch Hãn.

Ngày nay, dòng sông vẫn lặng lẽ chảy qua Quảng Trị. Nhưng hơn nửa thế kỷ trước, nơi đây từng là một tuyến đường sinh tử. Muốn tiếp tế cho Thành cổ, muốn đưa những người lính mới vào trận địa, nhiều chuyến vượt sông phải diễn ra trong điều kiện vô cùng nguy hiểm. Giữa tiếng pháo; Giữa ánh sáng chớp lóe của bom đạn; Giữa màn đêm. Những con người trẻ tuổi lặng lẽ xuống sông. Có người sang được bờ bên kia; Có người bị thương; Có người không bao giờ trở lại.

Và có những người đã gửi lại tuổi hai mươi của mình dưới dòng nước Thạch Hãn. 

Các tư liệu của Bộ Quốc phòng và VOV đều nhấn mạnh sự khốc liệt của tuyến chiến đấu – tiếp tế qua sông Thạch Hãn trong 81 ngày đêm.

 Dòng Thạch Hãn hôm nay trong những hoạt động tưởng niệm các anh hùng, liệt sĩ. Những ngọn nến, hoa đăng được thả xuống dòng sông như lời tri ân gửi đến những người đã nằm lại nơi đây.

“Đò xuôi Thạch Hãn, xin chèo nhẹ…”

Nhiều năm sau chiến tranh, một người lính năm xưa trở lại bên dòng Thạch Hãn. Đó là Lê Bá Dương – người từng chiến đấu tại Quảng Trị.

Đứng trước dòng sông đã từng chứng kiến sự hy sinh của biết bao đồng đội, ông viết những câu thơ mà mỗi khi nhắc đến Thành cổ Quảng Trị, nhiều người lại không khỏi nghẹn ngào:

“Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm…”

Những câu thơ ấy được lưu truyền với một số dị bản về câu chữ; các nguồn báo chí dẫn những phiên bản khác nhau, nhưng đều thống nhất tác giả là Lê Bá Dương và đều gợi lên hình ảnh những người lính trẻ đã nằm lại bên dòng Thạch Hãn.

Chỉ hai câu thơ. Mà như mở ra cả một dòng ký ức. “Xin chèo nhẹ…”

Bởi dưới đáy sông không chỉ có nước. Ở đó có những người bạn. Có những tuổi hai mươi; Có những ước mơ chưa kịp thực hiện; Có những lá thư chưa kịp gửi; Có những lời hẹn ngày trở về đã mãi mãi không thành. Và có cả một phần tuổi trẻ của đất nước đã hóa vào dòng sông.

Chiến tranh rồi cũng đi qua…

Rồi chiến tranh kết thúc. Những người lính năm nào lần lượt trở về. Nhưng không phải ai trở về cũng có thể trở lại nguyên vẹn như ngày ra đi. Có người mang trên mình thương tật; Có người mang theo những ký ức không bao giờ phai; Có người trở về nhưng suốt đời vẫn nhớ một người bạn đã nằm lại chiến trường; Có những người mẹ chờ con; Chờ năm này qua năm khác; Có những gia đình đi tìm hài cốt người thân suốt nhiều thập kỷ. Và có những người lính già, khi mái tóc đã bạc, vẫn trở về Quảng Trị để tìm lại một phần tuổi trẻ của mình.

Họ đứng trước Thành cổ. Nhìn dòng Thạch Hãn; Rồi lặng im; Có lẽ họ không cần nói gì. Bởi những người đã từng đi qua chiến tranh hiểu rằng có những ký ức không thể kể hết bằng lời.

THÀNH CỔ HÔM NAY 

Thành cổ Quảng Trị hôm nay đã trở thành một không gian tưởng niệm và di tích lịch sử. Màu xanh của cỏ cây phủ lên vùng đất từng chịu đựng những ngày tháng bom đạn khốc liệt. 

Ngày hôm nay, Thành cổ đã bình yên. Không còn tiếng bom; Không còn tiếng pháo; Không còn những bước chân vội vã của người lính trong đêm. Chỉ còn tiếng gió đi qua hàng cây. Tiếng chim đâu đó trên nền trời. Và màu xanh của cỏ. Nhưng dưới lớp đất bình yên ấy, vẫn có những người lính đã nằm lại khi tuổi đời còn rất trẻ. Họ không kịp nhìn thấy đất nước thống nhất. Không kịp trở về với mẹ; Không kịp xây dựng một mái nhà; Không kịp sống một cuộc đời bình thường.

Nhưng chính sự hy sinh của họ đã góp phần làm nên một ngày bình yên cho những người đến sau.

CÓ MỘT MÙA HÈ KHÔNG BAO GIỜ CŨ

Có thể hôm nay chúng ta đã đứng rất xa chiến tranh. Chúng ta lớn lên trong tiếng trẻ thơ, trong những con đường đông đúc, trong những mái trường đầy nắng và trong những ngày tháng bình yên.

Nhưng mỗi khi trở về Thành cổ Quảng Trị, mỗi khi đứng trước dòng Thạch Hãn, ta chợt hiểu rằng: Bình yên chưa bao giờ là điều tự nhiên mà có. Nó được đánh đổi bằng tuổi trẻ. Bằng nước mắt; Bằng máu; Bằng những cuộc chia ly không có ngày gặp lại. Và bằng những người lính đã gửi lại tuổi hai mươi của mình cho đất nước.

Ngày hôm nay, cỏ vẫn xanh trên Thành cổ. Sông Thạch Hãn vẫn lặng lẽ chảy. Những chuyến đò vẫn xuôi về phía trước. Chỉ có thời gian là không thể quay lại.

Nhưng ký ức thì còn mãi. Xin một lần cúi đầu trước những người đã nằm lại. Xin một lần đi thật nhẹ bên dòng Thạch Hãn. Và xin được gọi tên họ bằng tất cả lòng biết ơn: Những người lính tuổi hai mươi; Những người đã đi qua mùa hè đỏ lửa năm 1972; Những người đã gửi lại tuổi xuân cho Tổ quốc. Để hôm nay, chúng ta được sống trong hòa bình.

TƯ LIỆU THAM KHẢO

Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh – tư liệu “Huyền thoại Thành cổ Quảng Trị – 81 ngày đêm, mùa Hè đỏ lửa năm 1972”, cung cấp thông tin về diễn biến và mức độ khốc liệt của 81 ngày đêm. Tư liệu Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh 

VOV – “81 ngày đêm – khúc tráng ca Thành Cổ”, tư liệu về cuộc chiến đấu bảo vệ Thành cổ, thời gian 28/6–16/9/1972 và sự hy sinh của các chiến sĩ. VOV – 81 ngày đêm, khúc tráng ca Thành Cổ 

Bộ Quốc phòng – tư liệu về 81 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Thành cổ và hoạt động tưởng niệm các anh hùng, liệt sĩ trên sông Thạch Hãn. Bộ Quốc phòng – Tưởng niệm tại Thành cổ và sông Thạch Hãn 

Quân đội Nhân dân – tư liệu về cựu chiến binh, nhiếp ảnh gia và tác giả Lê Bá Dương, cùng câu chuyện gắn với bài thơ Đò xuôi Thạch Hãn. Quân đội Nhân dân – Lê Bá Dương, Quảng Trị và Trường Sa 

Tạp chí Cửa Việt – tư liệu thơ “Qua chiều Thạch Hãn” và những hồi tưởng về dòng sông, Thành cổ và sự hy sinh của người lính. Tạp chí Cửa Việt – Qua chiều Thạch Hãn