Người lính Vị Xuyên – Những mảnh đời hóa thành bất tử
Họ ra đi từ những ngã tư đường quê, từ những mái nhà tranh nặng trĩu khói lam chiều. Họ là những cậu bé mười tám, đôi mươi vừa rời ghế nhà trường, là những người cha trẻ để lại vợ thơ con dại, là những đứa con chưa kịp trả hết công ơn mẹ già. Họ đã hóa đá cùng núi rừng Vị Xuyên để giữ cho mảnh đất biên cương trọn vẹn một chữ "bình yên".
Người lính với bàn tay đếm từng ngày sống
Đến với Vị Xuyên, điều đầu tiên người lính học được là đếm – đếm từng ngày, đếm từng giờ, đếm từng phút. Không phải đếm để biết bao lâu được về nhà, mà đếm để biết mình còn sống đến lúc nào.
Anh lính Phạm Văn Tài – một cựu chiến binh Trung đoàn 876 – kể rằng trên "đồi thịt băm", mỗi sáng thức dậy, việc đầu tiên anh làm là đưa tay lên: còn đủ một bàn tay không? Còn cử động được không? Còn nghe thấy tiếng nói của đồng đội không? Trong cái rét cắt da cắt thịt của núi rừng Hà Giang, mùi thuốc súng, mùi khói, mùi máu và mùi của nỗi sợ hãi lẫn lộn làm một thứ mùi vị mà anh bảo là "không bao giờ quên".
Có người lính đã viết trong nhật ký, những dòng chữ nguệch ngoạc dưới ánh đèn dầu trong hầm trú ẩn:
"Mình chẳng sợ chết, mình sợ nhất là chết mà không ai biết mình chết ở đâu. Thế thì mẹ ở quê biết lấy gì mà khóc?"
Đó là nỗi ám ảnh lớn nhất của những người lính Vị Xuyên – không phải cái chết, mà là sự vô danh, là hài cốt nằm mãi giữa rừng đá, không tìm được đường về với gia đình.
Đời lính – tình lính
Trong chiến tranh, điều kỳ diệu nhất có lẽ là tình đồng đội. Ở Vị Xuyên, cái tình ấy càng thiêng liêng hơn khi nó được đúc kết bằng máu và nước mắt.
Anh lính trẻ Nguyễn Văn Lợi – mới nhập ngũ được 4 tháng – lần đầu tiên ra trận. Trong một trận pháo kích, anh bị thương nặng. Đồng đội Vũ Đức Thành đã cõng anh chạy hơn 3 cây số đường đá núi để về tuyến sau. Lợi nói: "Mày bỏ tao lại đi, không thì cả hai đứa chết". Thành chỉ cắn răng nói: "Tao đưa mày về được. Rồi cả hai đứa mình sẽ về".
Lợi được cứu sống. Thành thì không. Một viên đạn bắn xuyên qua lưng cậu khi cậu đang cõng đồng đội. Lợi sau chiến tranh đã tìm mộ Thành suốt 30 năm. Mãi đến năm 2014, anh mới tìm thấy ngôi mộ của người đã cho anh thêm một cuộc đời. Ngày chạm tay vào bia mộ, Lợi chỉ khóc: "Mày ơi, mày đưa tao về rồi, còn mày lại mãi ở lại. Tao mang cả cuộc đời này để sống thay cho phần của mày".
Những người mẹ và sự chờ đợi vô tận
Mỗi người lính Vị Xuyên ra đi đều để lại sau lưng một người mẹ. Hầu hết họ không bao giờ trở về.
Bà Nguyễn Thị Sen – 87 tuổi, ở Hưng Yên – có hai người con trai vào Vị Xuyên năm 1984. Cả hai đều hy sinh trong trận pháo kích ngày 12/7. Người ta tìm thấy bức thư cuối cùng của người con út gửi cho bà:
"Mẹ ơi, con thấy đất này đẹp lắm. Cỏ cây xanh, núi non hùng vĩ. Mẹ đừng lo, con sẽ về. Con đã hứa sẽ mua cho mẹ đôi dép nhựa mới và tấm áo nỉ ấm. Con hứa rồi mà, mẹ tin con chứ?"
Bà Sen vẫn giữ bức thư ấy, dù giấy đã ố vàng, mực đã nhòe đi vì nước mắt. Bà bảo: "Hai đứa nó chưa về, nhưng tao biết tụi nó ở đâu. Ở bên kia biên giới, trên những ngọn đồi xanh. Lòng đất ấm lắm, tụi nó không lạnh đâu".
Những người lính đã về – nhưng chưa bao giờ trở lại
Có những người lính may mắn sống sót, nhưng họ bảo rằng mình "về" mà chưa bao giờ "trở lại".
Ông Trần Văn Hiếu, năm nay 62 tuổi, cựu chiến binh Sư đoàn 356. Ông sống một mình trong căn nhà nhỏ ở ngoại thành Hà Nội, không lập gia đình. Hàng năm, cứ đến tháng 7, ông lại đóng ba lô, bắt xe lên Hà Giang, lên Vị Xuyên. Ông ngồi bên mộ đồng đội hàng giờ, nói chuyện với họ như với những người bạn cũ.
"Tôi về đây mới thấy mình đang sống. Dưới kia, ở phố thị, tôi như người đi vay mượn cuộc đời của người khác. Ở đây, với tụi nó, tôi mới thật sự là tôi", ông nói.
Ông kể, đêm nào ông cũng nằm nghe tiếng đất. Ở đó có tiếng bước chân, có tiếng cười, có tiếng gọi nhau í ới của những người lính trẻ. Họ vẫn còn ở đó, hóa thành đá, thành cỏ, thành gió trên những quả đồi đã bị pháo cày xới tơi bời.
Điều còn lại của người lính
Hàng nghìn người lính đã nằm lại Vị Xuyên. Hàng nghìn bà mẹ đã mất con, hàng nghìn người vợ đã mất chồng, hàng nghìn đứa trẻ lớn lên không biết mặt cha.
Nhưng họ còn để lại một điều – không phải chiến công, không phải danh thơm. Điều họ để lại là sự tử tế. Là tình yêu với mảnh đất này đến mức sẵn sàng đánh đổi bằng máu xương. Là sự hy sinh thầm lặng đến nỗi có những người lính không để lại dấu vết gì ngoài một ngôi mộ vô danh và nỗi nhớ của đồng đội.
Có một câu chuyện về người lính tên Đặng Văn Toàn. Trước khi vào trận, anh viết một lá thư gửi mẹ và nhờ đồng đội giữ hộ, dặn: "Nếu tao có mệnh hệ gì, mày đưa cho mẹ tao. Còn nếu tao sống, mày trả lại tao để tao xé đi". Người đồng đội đã không giữ nổi lá thư. Trong một trận bom, họ mất hết hành trang. Nhưng anh ấy, trong cơn hấp hối, vẫn cố gắng nói: "Tao chưa kịp nói với mẹ là tao thương bà lắm".
Đến nay, lá thư ấy vẫn còn đang đi tìm người nhận. Giống như những linh hồn của những người lính Vị Xuyên, nó đang đi tìm đường về.
Vị Xuyên có thể sẽ dịu dàng hơn theo thời gian. Cỏ có thể mọc xanh trên những quả đồi đã từng đỏ lửa. Nhưng những người lính đã nằm đó sẽ mãi là những mảnh đời hóa thành bất tử. Họ không cần người ta nhớ tên họ. Họ chỉ cần người ta nhớ rằng: đã có một thế hệ sẵn sàng chết để đất nước này được sống.
Và đất nước này, đã thực sự sống, nhờ họ.
