NGƯỜI MANG BỨC ẢNH

Một câu chuyện về chiến tranh, lòng dũng cảm và lời hẹn chưa kịp thực hiện

Tháng Chín năm 1972.

Mùa mưa trên dãy Trường Sơn đến sớm. Những cơn mưa trắng trời kéo dài từ sáng đến tối, biến những con đường đất đỏ thành bùn lầy. Cây rừng ngả nghiêng dưới sức nặng của nước, còn những con suối nhỏ hiền hòa bỗng hóa thành dòng thác dữ.

Giữa đại ngàn ấy, Đại đội 5 đang hành quân về phía nam sau nhiều ngày làm nhiệm vụ bảo vệ tuyến vận tải. Đơn vị chỉ còn hơn ba mươi người. Quần áo ai cũng vá chằng vá đụp, ba lô nhẹ dần vì lương thực đã gần cạn, nhưng không ai than vãn.

Trong số họ có chiến sĩ Lê Văn Bình, hai mươi hai tuổi, quê ở một làng chài ven biển Nam Định.

Điều khiến đồng đội nhớ nhất ở Bình không phải là tài bắn súng hay sức khỏe dẻo dai, mà là bức ảnh đen trắng luôn được anh cất trong túi áo ngực.

Đó là bức ảnh chụp cả gia đình trước ngày anh lên đường nhập ngũ.

Cha mặc chiếc áo nâu cũ.

Mẹ ngồi bên chiếc chõng tre.

Em trai mới mười tuổi đứng sát cạnh anh, nụ cười còn hồn nhiên.

Mỗi tối, sau khi gác xong ca trực, Bình đều lấy bức ảnh ra lau thật sạch rồi lại cẩn thận cất vào túi áo.

Đồng đội trêu:

– Cậu sợ ảnh bị rách hơn sợ ba lô bị thủng à?

Bình cười hiền.

– Nếu một ngày mình không về được, mình chỉ mong bức ảnh này còn nguyên để ai đó mang về cho mẹ.

Không ai ngờ, câu nói ấy sau này lại trở thành sự thật.

Đại đội trưởng là Nguyễn Đức An, người đã có gần sáu năm chiến đấu.

Anh điềm tĩnh, ít nói nhưng luôn là người chia phần cơm cuối cùng cho chiến sĩ trẻ.

Tối hôm ấy, đơn vị nghỉ chân bên một con suối nhỏ.

Mọi người quây quần quanh bếp Hoàng Cầm.

Một nắm gạo độn sắn, ít rau rừng và vài con cá suối nướng cũng đủ thành bữa cơm ấm cúng.

Sau bữa ăn, An hỏi:

– Hòa bình rồi, các cậu sẽ làm gì?

Tiếng cười râm ran.

Người bảo sẽ cưới vợ.

Người muốn mở hợp tác xã.

Người chỉ mong được ngủ một giấc thật dài.

Đến lượt Bình.

Anh nhìn lên bầu trời bị tán lá che kín.

– Tôi muốn đóng cho mẹ một chiếc thuyền mới.

– Sao lại là thuyền?

– Chiếc thuyền cũ nhà tôi mục lắm rồi. Mỗi mùa biển động, mẹ lại phải vá. Tôi hứa với mẹ, khi trở về sẽ tự tay đóng một chiếc thật chắc.

Không ai nói gì.

Ai cũng hiểu rằng, trong chiến tranh, lời hứa giản dị ấy đôi khi lại là điều khó thực hiện nhất.

Hai ngày sau, đơn vị nhận nhiệm vụ dẫn đường cho một đoàn quân y vượt qua khu vực thường xuyên bị máy bay oanh tạc.

Con đường chỉ dài chưa đầy mười cây số nhưng phải đi suốt cả đêm.

Khoảng nửa đêm.

Tiếng máy bay bất ngờ xuất hiện.

Đại đội lập tức tản đội hình.

Những quả pháo sáng từ từ rơi xuống, biến cả khu rừng thành một khoảng sáng mờ mịt.

– Nằm xuống!

Tiếng đại đội trưởng vang lên.

Rồi bom bắt đầu trút xuống.

Mặt đất rung chuyển.

Cây cối gãy đổ.

Khói bụi cuồn cuộn.

Sau đợt bom đầu tiên, Bình nghe thấy tiếng kêu cứu từ phía trước.

Một chiến sĩ quân y bị thân cây đè lên chân.

Máu chảy rất nhiều.

Không chờ mệnh lệnh, Bình lao tới.

Anh cùng một đồng đội dùng xà beng cạy thân cây.

Vừa lúc ấy, tiếng máy bay lại quay đầu.

Đại đội trưởng hét lớn:

– Rút ngay!

Nhưng Bình vẫn cố kéo người bị thương ra khỏi đống gỗ.

Đúng lúc người chiến sĩ được đưa ra an toàn, một quả bom nổ cách đó chỉ vài chục mét.

Sức ép hất tất cả ngã xuống.

Khói bụi phủ kín khu rừng.

Khi đồng đội tìm thấy Bình, anh nằm bất động bên cạnh chiếc ba lô đã rách toạc.

Mảnh bom găm sâu vào ngực.

Người quân y được cứu quỳ xuống bên anh, nước mắt hòa với đất đỏ.

Bình mở mắt rất khẽ.

Anh nhìn quanh.

– Mọi người... có ai sao không?

– Không sao. Nhờ cậu cả.

Anh mỉm cười.

Rồi đưa bàn tay run run vào túi áo.

Lấy ra bức ảnh gia đình.

Anh đặt vào tay đại đội trưởng.

– Anh An...

– Tôi đây.

– Nếu... tôi không về...

– Đừng nói thế.

Bình khẽ lắc đầu.

– Mang... bức ảnh... về... cho mẹ...

Giọng anh nhỏ dần.

– Nói... con... xin lỗi...

Đó là những lời cuối cùng.

Ngày đất nước thống nhất.

Đại đội trưởng Nguyễn Đức An giữ đúng lời hứa.

Ông mang theo bức ảnh cũ tìm về ngôi làng ven biển.

Ngôi nhà tranh năm xưa vẫn còn.

Người mẹ tóc đã bạc trắng vẫn mỗi chiều ra ngóng biển.

Khi nhìn thấy bộ quân phục cũ của An, bà lặng người.

Không cần ai nói.

Bà đã hiểu.

An trao bức ảnh.

Nó đã nhàu, góc ảnh sém cháy vì bom đạn.

Nhưng khuôn mặt những người trong ảnh vẫn còn nguyên.

Bà ôm bức ảnh vào lòng.

Khóc rất lâu.

Một lúc sau, bà mới khẽ nói:

– Nó giữ ảnh kỹ lắm... hồi nhỏ cũng thế...

An không cầm được nước mắt.

Ông kể cho bà nghe những ngày cuối của Bình.

Kể rằng Bình đã cứu một người bị thương.

Kể rằng đến giây phút cuối cùng, điều Bình nghĩ tới vẫn là mẹ và gia đình.

Người mẹ lặng im.

Rồi bà bước vào nhà.

Lấy ra một chiếc rương gỗ nhỏ.

Trong đó có bản vẽ chiếc thuyền mà Bình từng vẽ lúc còn ở nhà.

Bà vuốt nhẹ lên tờ giấy đã ngả màu.

– Nó bảo khi về sẽ đóng chiếc thuyền này cho tôi...

Nhưng nó chưa kịp về...

Năm năm sau.

Những người đồng đội cũ cùng góp công góp của.

Họ trở lại ngôi làng.

Đóng tặng bà một chiếc thuyền gỗ mới.

Đúng theo bản vẽ của Bình.

Ngày hạ thủy.

Cả làng đều có mặt.

Người mẹ đặt tay lên mũi thuyền.

Khẽ nói:

– Con đã giữ lời hứa rồi...

Không ai cầm được nước mắt.

Nhiều năm sau nữa.

Ở bảo tàng của huyện có một góc trưng bày nhỏ.

Không có khẩu súng nổi tiếng.

Không có tấm huân chương lấp lánh.

Chỉ có một bức ảnh gia đình đã cũ.

Bên cạnh là dòng chữ:

"Bức ảnh này được chiến sĩ Lê Văn Bình gìn giữ suốt những năm tháng chiến đấu. Trước khi hy sinh, anh gửi lại đồng đội với mong muốn được trao về cho mẹ."

Rất nhiều người dừng lại trước hiện vật giản dị ấy.

Có em học sinh hỏi:

– Chỉ một bức ảnh thôi mà sao lại quý đến vậy?

Người hướng dẫn mỉm cười.

– Vì trong chiến tranh, có những thứ nhỏ bé hơn cả một khẩu súng, nhưng lại mạnh hơn mọi vũ khí. Đó là tình yêu gia đình, là lời hứa với người thân và niềm tin rằng sẽ có một ngày hòa bình để trở về.

Chiều buông xuống trên vùng biển quê Bình.

Những con thuyền nối nhau trở về sau một ngày đánh cá.

Tiếng trẻ con cười vang trên bến.

Những mái nhà sáng đèn.

Không còn tiếng bom, không còn những cuộc chia ly vội vã.

Chỉ còn biển xanh, gió mặn và ký ức về những người lính bình dị đã gửi tuổi xuân của mình cho Tổ quốc.

Bức ảnh năm xưa vẫn nằm lặng lẽ trong tủ kính bảo tàng.

Nó không kể về chiến công hiển hách, cũng không nói đến những trận đánh ác liệt.

Nhưng mỗi người đứng trước bức ảnh đều có thể cảm nhận được một điều rất rõ: những người lính ra đi không chỉ mang theo khẩu súng và ba lô. Họ còn mang theo hình bóng của gia đình, quê hương và những ước mơ rất đỗi đời thường. Chính những điều bình dị ấy đã tiếp thêm sức mạnh để họ vượt qua gian khổ, đối mặt với hiểm nguy và sẵn sàng hy sinh, để các thế hệ sau được sống trong một đất nước thanh bình. Khi hòa bình đến, điều còn lại không chỉ là những trang sử, mà còn là những lời hứa được đồng đội gìn giữ, những ký ức được truyền lại và lòng biết ơn không bao giờ phai nhạt.