“Người mẹ biến mái nhà thành một căn cứ cách mạng”

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, quê hương Điện Bàn, Quảng Nam là địa bàn có phong trào cách mạng phát triển mạnh nhưng cũng chịu sự kiểm soát và càn quét của quân Pháp. Trong hoàn cảnh ấy, gia đình Mẹ Nguyễn Thị Thứ không chỉ có những người con trực tiếp tham gia cách mạng mà chính Mẹ cũng trở thành một cơ sở quan trọng của phong trào.

Theo tư liệu của Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, trong khu vườn nhà Mẹ có 5 căn hầm bí mật, được đào dưới bụi tre, gốc mít để nuôi giấu cán bộ, bộ đội và du kích. Mẹ cùng người con gái đầu là Lê Thị Trị thường xuyên canh gác, chăm lo cho những người hoạt động cách mạng ẩn náu tại đây.

Cách ngụy trang những căn hầm thể hiện sự mưu trí của người dân trong vùng địch kiểm soát. Miệng hầm được phủ cỏ; đàn bò được đưa đến quanh khu vực để tạo vẻ bình thường. Khi có động, Mẹ và con gái giả vờ chăn bò, cắt cỏ nhằm che giấu dấu vết.

Đây là một hình thức chiến tranh nhân dân rất đặc trưng. Không trực tiếp cầm súng, Mẹ vẫn góp phần duy trì lực lượng chiến đấu bằng cách bảo vệ con người, thông tin và cơ sở.

Những căn hầm ấy có ý nghĩa đặc biệt bởi cán bộ muốn hoạt động được trong vùng địch kiểm soát phải có nơi trú ẩn an toàn. Một gia đình có thể trở thành “trạm dừng chân”, nơi tổ chức hội họp, cất giấu tài liệu, chăm sóc thương binh và bảo vệ cán bộ.

Điều đáng khâm phục là công việc ấy diễn ra ngay trong cuộc sống thường ngày. Mẹ vẫn làm công việc của một người nông dân, nhưng phía dưới khu vườn bình dị lại là một không gian hoạt động cách mạng.

Vì thế, câu chuyện về những căn hầm của Mẹ Thứ cho thấy mặt trận không chỉ nằm ở nơi có tiếng súng. Phía sau mỗi đơn vị chiến đấu luôn có những người dân âm thầm bảo vệ, nuôi dưỡng và che chở cho lực lượng cách mạng.