Người mẹ cầm súng giữa khói lửa chiến tranh – Cuộc đời bất tử của Út Tịch

Trong dòng chảy hào hùng của lịch sử kháng chiến Việt Nam, có những con người mà cuộc đời họ không chỉ là câu chuyện cá nhân, mà còn trở thành biểu tượng của cả một thời đại. Một trong những con người như thế là Nguyễn Thị Út – người phụ nữ được nhân dân gọi bằng cái tên thân thương “Út Tịch”, gắn liền với hình ảnh người mẹ vừa nuôi con, vừa cầm súng chiến đấu giữa chiến trường ác liệt.

Sinh ngày 19 tháng 4 năm 1920 tại làng Tích Thiện, tỉnh Cần Thơ (nay thuộc Vĩnh Long), Út Tịch lớn lên trong một gia đình nghèo, phải làm thuê, làm mướn để sinh sống. Tuổi thơ của bà gắn liền với cảnh áp bức của địa chủ và sự thiếu thốn đủ bề. Chính hoàn cảnh ấy đã sớm rèn luyện cho bà một ý chí mạnh mẽ, không cam chịu số phận và luôn sẵn sàng phản kháng trước bất công.

Ngay từ nhỏ, Út Tịch đã nổi tiếng với tính cách cứng cỏi, gan góc. Câu nói “Nó đánh mình, mình đánh nó!” không chỉ là lời nói bộc phát mà còn thể hiện rõ tinh thần phản kháng mãnh liệt của bà. Khi phong trào cách mạng lan rộng, bà sớm tiếp cận và trở thành một trong những người phụ nữ đầu tiên tham gia hoạt động giao liên, trinh sát cho lực lượng Việt Minh ở địa phương.

Trong kháng chiến chống Pháp, dù nhiều lần xin trực tiếp ra trận nhưng do tuổi còn nhỏ, bà không được chấp nhận. Tuy vậy, bà vẫn tích cực tham gia công tác trinh sát và giao liên, góp phần quan trọng trong việc truyền tin và hỗ trợ các chiến dịch. Đặc biệt, trong Chiến dịch Cầu Kè năm 1949, bà đã đảm nhận nhiệm vụ trinh sát, giúp lực lượng cách mạng nắm bắt tình hình địch và phối hợp tác chiến hiệu quả.

Sau khi lập gia đình với ông Lâm Văn Tịch – một chiến sĩ cách mạng địa phương, bà tiếp tục tham gia hoạt động du kích. Từ đây, cái tên “Út Tịch” ra đời, trở thành biểu tượng gắn liền với người phụ nữ vừa đảm đang việc nhà, vừa trực tiếp chiến đấu. Dù có con nhỏ, bà vẫn không rời bỏ nhiệm vụ cách mạng, luôn sẵn sàng tham gia chiến đấu khi cần thiết.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, gia đình bà ở lại miền Nam trong bối cảnh chính quyền Sài Gòn thực hiện chính sách đàn áp những người kháng chiến cũ. Dù gặp nhiều khó khăn, bị bắt bớ và truy bức, bà vẫn kiên trì giữ vững tinh thần cách mạng, tiếp tục hoạt động bí mật, vận động nhân dân và binh lính địch.

Đến cuối năm 1959, khi phong trào Đồng khởi bùng nổ, Út Tịch trở lại hoạt động mạnh mẽ hơn. Bà tham gia cả công tác binh vận, du kích và tuyên truyền, vận động nhiều binh sĩ bỏ ngũ, quay về với cách mạng. Dù bận rộn với gia đình, bà vẫn luôn là một trong những lực lượng nòng cốt của phong trào ở địa phương.

Năm 1964, bà được kết nạp vào Đảng Nhân dân Cách mạng miền Nam. Một năm sau, năm 1965, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, đồng thời tham dự Đại hội Anh hùng – Chiến sĩ thi đua toàn miền Nam. Thành tích của bà được ghi nhận với 23 trận đánh lớn nhỏ, trong đó có nhiều trận đấu từ thời kháng chiến chống Pháp.

Bà đã góp phần tiêu diệt và làm tan rã hơn 200 tên địch, thu giữ 70 khẩu súng. Không chỉ là người trực tiếp chiến đấu, bà còn là một chiến sĩ binh vận xuất sắc, có khả năng vận động địch đầu hàng hoặc rời bỏ hàng ngũ, góp phần quan trọng vào chiến thắng của lực lượng cách mạng.

Hình ảnh Út Tịch gắn liền với tinh thần chiến đấu không lùi bước. Câu nói nổi tiếng của bà: “Còn cái lai quần cũng đánh” đã trở thành biểu tượng cho ý chí kiên cường của người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh – không bao giờ khuất phục, dù trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Sau năm 1965, bà được điều về công tác tại Quân khu 9. Trong một trận không kích ác liệt của máy bay B52 Mỹ ngày 27 tháng 11 năm 1968 tại vùng Tân Châu – Châu Đốc (nay thuộc An Giang), bà và con gái út bị thương nặng và hy sinh sau đó. Sự hy sinh của bà để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong lòng đồng đội và nhân dân.

Cuộc đời Út Tịch không chỉ được ghi nhận bằng huân chương mà còn sống mãi trong văn học và nghệ thuật. Nhà văn Nguyễn Thi đã xây dựng hình tượng bà trong tác phẩm nổi tiếng “Người mẹ cầm súng”, sau đó được chuyển thể thành phim “Mẹ vắng nhà” (1979). Hình ảnh bà cũng đi vào âm nhạc qua bài hát “Em là con gái má Út Tịch” của nhạc sĩ Phan Nhân.

Ngày nay, tên tuổi của bà được đặt cho nhiều con đường và khu tưởng niệm, trong đó có khu tưởng niệm tại quê hương Tam Ngãi (Vĩnh Long), như một cách tri ân người phụ nữ anh hùng đã hy sinh trọn đời vì Tổ quốc.

Út Tịch mãi mãi là biểu tượng của người phụ nữ Việt Nam: từ cuộc đời nghèo khó vươn lên thành anh hùng, từ người mẹ hiền trở thành chiến sĩ cầm súng, góp phần làm nên lịch sử. Cuộc đời bà là minh chứng sống động cho tinh thần “giặc đến nhà đàn bà cũng đánh” – bất khuất, kiên cường và bất tử trong lòng dân tộc.