"Người Mẹ" Của Những Giống Lúa Lai

Dựa trên: Thành tựu nghiên cứu khoa học của Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam và các giải thưởng sáng tạo nông nghiệp.

Một trí thức dấn thân từ phòng thí nghiệm

Nếu như Giáo sư Vũ Tuyên Hoàng là người vạch ra chiến lược, thì Giáo sư Nguyễn Thị Trâm chính là "người thực thi" vĩ đại. Tốt nghiệp đại học chuyên ngành chọn tạo giống tại Trung Quốc và dành nhiều năm nghiên cứu sâu về di truyền học, bà trở về Việt Nam với một quyết tâm mãnh liệt: Phải có giống lúa của chính người Việt, phù hợp với đồng đất Việt Nam.

Thời điểm đó, lúa lai của nước ngoài nhập khẩu vào Việt Nam rất đắt đỏ và không phải giống nào cũng thích nghi tốt. Bà đã bắt tay vào cuộc hành trình "thuần hóa" và lai tạo ra các dòng lúa mới. Những ngày tháng ấy, bà gắn bó với đồng ruộng nhiều hơn ở nhà, tay lấm bùn, đầu đội nắng, tỉ mỉ thụ phấn cho từng bông lúa.

Cuộc chiến chống lại những định kiến

Trong những năm 1990 và 2000, không ít người hoài nghi về khả năng tự sản xuất lúa lai của Việt Nam, cho rằng đây là công việc "độc quyền" của các tập đoàn nước ngoài. Giáo sư Trâm đã chứng minh điều ngược lại bằng chính những con số thực tế.

Bà đã tạo ra hàng chục giống lúa lai ưu việt như TH3-3, TH3-4... với năng suất cực cao, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt và đặc biệt là chất lượng gạo thơm ngon, phù hợp với khẩu vị người Việt. Nhờ công trình của bà, Việt Nam không chỉ giảm được sự phụ thuộc vào giống nước ngoài mà còn giúp nông dân tiết kiệm hàng trăm tỷ đồng mỗi năm.

Người thầy không chỉ dạy chữ mà dạy cách làm nghề

Với vai trò là giảng viên tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, bà đã đào tạo nên hàng trăm kỹ sư, thạc sĩ, tiến sĩ chuyên ngành chọn tạo giống. Phương pháp của bà rất đặc biệt: bà đưa sinh viên ra đồng ngay từ những năm đầu tiên.

Bà thường nói với học trò: "Lúa lai không sinh ra từ sách vở, nó sinh ra từ bùn đất. Nếu các em không lội bùn, các em sẽ không bao giờ hiểu được hơi thở của cây lúa". Sự nghiêm túc, quyết liệt của bà trong nghiên cứu khoa học đã truyền lửa cho rất nhiều thế hệ trẻ, tạo nên một đội ngũ kế cận đầy nhiệt huyết cho ngành nông nghiệp nước nhà.

Di sản về niềm tự hào trí tuệ Việt

Năm 2012, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Những đóng góp của bà không chỉ dừng lại ở năng suất lúa, mà còn là niềm tự hào về khả năng làm chủ công nghệ cao của trí thức Việt Nam trên lĩnh vực nông nghiệp — vốn là thế mạnh nhưng cũng là thách thức lớn nhất của đất nước.

Giáo sư Nguyễn Thị Trâm đã nghỉ hưu, nhưng hình ảnh một người phụ nữ mảnh mai, chân đi ủng, tay cầm cặp lúa đi kiểm tra từng lô đất vẫn mãi là hình ảnh đẹp nhất trong lòng những người nông dân và đồng nghiệp.