NGƯỜI MẸ ĐẤT BA CỒN

HỒI ỨC CỦA MẸ:

Năm 1945, chồng mẹ – ông Trần Văn Khương – tham gia cách mạng sau khi mẹ sanh đứa con thứ ba. Lúc đó, mẹ chỉ lo công việc nhà: nuôi mẹ chồng, nuôi con và thường xuyên tiếp tế cho "cách mạng". Đây là giai đoạn tạm gọi là "bình yên" của mẹ từ năm 1945 đến năm 1957. Mẹ nhớ có lần vào năm 1951, mẹ cùng bà con gói nhiều bánh tét để chờ ra cứ cho anh em mình ăn Tết. Sáng mùng hai mẹ bơi xuồng ra Cồn Nhàn đem bánh cho anh em thì không ngờ chiều mùng hai mẹ đau bụng sanh! Cơn đau dữ dội lắm, chồng mẹ luống cuống, tức tốc đưa mẹ về: Tội nghiệp ông! Đồn bót đóng giăng khắp vậy mà 9–10 giờ đêm ổng dám đưa mẹ đến sát bót Láng Cháo mới chịu trở về. Chỉ đưa mẹ về tới liền, ông kêu bót nổi có người sanh, xin đi rước bà mụ, tụi nó mới cho qua. Hú hồn, về đến nhà là mẹ sanh liền!

Hoạt động sôi nổi của mẹ là giai đoạn từ năm 1960 đến ngày giải phóng 30/04/75. Tức là từ nông hội mẹ chuyển sang làm Ban cán sự ấp và là Hội trưởng Hội mẹ chiến sĩ của xã. Không làm sôi nổi sao được con! Vì mẹ lúc này đã là một đảng viên, không trực tiếp giết giặc được thì phải tiếp tế cho anh em có sức đánh giặc chứ! Dù nhà nghèo nhưng mỗi lần xúc gạo nấu cơm là mẹ hốt một nắm bỏ vào hũ gạo nuôi quân. Nhờ nhiều nhà có hũ gạo nuôi quân thường xuyên nên anh em mình mới có lương thức ăn trường kỳ đánh giặc. Riêng mẹ thường xuyên tiếp tế cho cánh quân ý đóng dưới rừng và cho tiểu đội giao phát (2) trong những ngày mới thành lập.

Một lần, có hai đứa dưới rừng lên nhờ mẹ đi nghe ngóng tình hình địch. Mẹ bảo hai đứa ở nhà đợi, mẹ xách rổ đựng vài trái dưa leo tất tả đi liền. Thật không ngờ, mẹ mới đi một đỗi thì chạm trán lính biệt kích trong Long Toàn ra. Mẹ liền quay vác chạy nó rượt theo kêu mẹ đứng lại. Nhờ thấy chúng hơi xa nên mẹ đi riết ngang nhà và ra hiệu cho hai đứa nó rút. Bọn biệt kích không dám bắn vì sợ lộ nên rượt kịp mẹ và hùng hổ giáng mẹ mấy bạt tay. Tên chỉ huy hỏi:

• Bà già báo tin cho Việt cộng trốn rồi phải không?

Còn chuyện này nữa con à! Mẹ không nhớ năm nhưng mẹ có nhận nuôi năm thương binh ở trên gởi về. Tội nghiệp tụi nó, đứa đui mắt, đứa cụt tay, đứa cụt chân làm mẹ xót xa quá, thương nó quá, đứa nào cũng còn rất trẻ! Mẹ cắt chỗ dưới rừng, mỗi ngày gánh gạo, nước đem xuống cho tụi nó. Khi vết thương lành lặn, ăn không ngồi rồi tụi nó cảm thấy bức rức. Khi biết tụi nó biết đan đát, mẹ liền xuống Giồng Giếng mua một lần hai bó trúc. Mẹ vác một bó đi một khúc đường rồi trở lại vác bó kia. Cứ thế mẹ vác chuyển hai bó trúc xuống chỗ tụi nó làm. Thằng Tâm Cạn cụt chân đan rất giỏi thấy thiệt thương! Tụi nó đan thúng rổ mẹ đem vô xóm đổi đồ dùng cho tụi nó xài. Mẹ nuôi tụi nó 4–5 năm trời, ngày tụi nó được lệnh rút đi mẹ buồn rơi nước mắt...

Tôi xen vào câu chuyện của mẹ:
– Khi nhắc đến chiến tranh thì chuyện gì sẽ hiện ngay trong ký ức của mẹ?

Mẹ Giới ngậm ngùi:

– Đó là hai nỗi mất mát mà mẹ không thể nào quên được: Mất ba đứa con và mất...mẹ chồng! Mẹ có 9 người con thì 8 đứa theo cách mạng khi tuổi trưởng thành, có con Nhuận là đi năm 12 tuổi. Con Nhã–Liệt sĩ Trần Thị Nhã–ở giao liên tỉnh đóng dưới La Ghi sau chuyển về Cầu Kè đóng ở Cồn Bản Chát. Tháng 11/1964, bọn lính đi ruồng phát hiện hầm bí mật của tụi nó–hai nữ một nam. Tụi nó giở nắp hầm chống trả. Còn lại một trái lựu đạn tụi nó rút chốt cho nổ sau khi thủ tiêu tài liệu. Và mấy tháng sau, ngày 14/2/1965, thằng Khấu–Liệt sĩ Trần Văn Khấu–anh nó làm chính trị viên đại đội địa phương quân huyện hy sinh khi đánh vào khu trù mật Long Vĩnh. Và nỗi đau mất con vừa nguôi ngoai thì thằng Út Nhỏ mới "nối gót" đã nằng nặc mẹ cho đi bộ đội. Nó làm bảo vệ cho chú Tư Phong–huyện đội trưởng huyện Duyên Hải. Ngày 26/10/1974, chú Tư đi công tác Long Vĩnh. Xuồng giao liên đi trước dẫn đường ngang khu trù mật Long Vĩnh thấy êm ra hiệu cho nó bơi đi. Không ngờ xuồng nó vừa bơi ngang thì đụng tụi lính đi "kiểm soát". Nó giương súng bắn chặn cho chú Tư rút trước. Tội nghiệp, nó bị bắn đứt cánh tay và rớt xuống sông nhưng cũng thật tiếc là chú Tư Phong cũng hy sinh trong trận nầy...

Mẹ Giới ngừng lời. Tôi rất nôn nóng muốn biết về trường hợp mẹ chồng của mẹ. Tôi định hỏi thì mẹ cất lời về người có lỗi.

- Ba sắp nhỏ ở trong đoàn vận tải vũ khí đường biển Bắc Nam. Một lần ông chờ vũ khí về Cà Mau và không về nhà được, nhắn mẹ sang thăm. Mẹ sắp xếp việc nhà để đi thì mẹ chồng mẹ dặn:

- Bây qua bển thăm nó rồi nói nó về thăm má, má nhớ nó lắm!

Nhưng mẹ đi Cà Mau mới mấy bữa thì ở nhà mẹ chồng mẹ mất... Về nhà vắng mẹ chồng vĩnh viễn. Chuyện mẹ chồng nàng dâu, xưa nay thường "rắc rối" nhưng đối với mẹ...

LỜI KỂ CỦA NGƯỜI CON

Cô Trần Thị Dẻo – con gái đầu lòng của mẹ Giỏi – đang nghỉ hưu tại thị trấn Long Toàn. Có những năm tháng gắn liền với sự kiện về mẹ Giỏi cũng không nhớ chính xác nhưng có không giấu sự hãnh diện và tự hào về mẹ mình với tôi:

- Con biết không! Hồi đó nhà cô rất nghèo, ba cô đi kháng chiến, hễ đứa nào lớn lên cũng đều tham gia cách mạng. Nếu tính đến ngày hòa bình thì nhà cô có đến 8 đảng viên, 2 đoàn viên. Sự cống hiến của từng người được như vậy là nhờ má cô đảm đang, quán xuyến nhà cửa cho chồng, con rảnh rang tham gia cách mạng. Nhà cô hồi đó nghèo lắm! Ban ngày má cô đi hoạt động, ban đêm mới về cuốc giồng trồng rẫy, cấy lúa và đi đốn lá. Mà thật khổ con à! Má cô mượn lá đám đốn bán lá bó chứ nhà đâu có lá mà đốn bán! Mỗi lần một đứa em cô hy sinh thì má cô đêm đêm thui thủi một mình vừa đốn lá vừa lau nước mắt thương tiếc con!

Đến nước vậy mà quân thù nào có để yên đâu con. Ngoài bom bừa, pháo bậy chúng còn rải chất độc hoá học. Má cô rớt nước mắt căm thù khi nhìn giống khoai vừa xuống củ, mạ chuẩn bị nhổ cấy bị héo rũ và chết vì chất độc. Lần đó nhà cô phải ăn độn với mì cả năm trời. Hồi ấy bộ đội thường về đóng quân trong rừng, sợ các anh "ăn độn" "ngán" nên hễ nghe các anh thiếu gạo, thiếu nước là bất cứ giá nào má cô cũng quyên góp cho đủ và chèo vào rừng cho các anh dù phải ngụy trang để đi ngang đồn bót. Còn về đấu tranh trực diện thì má cô rất hăng hái. Hết Ba Động đến Long Toàn rồi Long Khánh, gần như cuộc biểu tình nào cũng có má cô tham gia. Lần đấu tranh ở Ba Động nghĩ lại mà cô hết hồn! Má cô với cô và mấy đứa em cô đều giành đi, cuối cùng phân công người đi, kẻ ở hẳn hoi sau khi cự lẫy khóc lóc. Đúng một cái, sáng ra tại điểm tập kết có mặt đủ hết gia đình! Đấu tranh làm sao tránh khỏi tổn thất, hy sinh, nếu lỡ cả nhà...Nghĩ cũng ngộ con à! Chiến tranh cận kề giữa sự sống và cái chết nhưng hình như không ai biết sợ chết là gì! Nhưng cũng có lúc má cụ lại day dứt vì gia đình nghèo quá, ai cũng đi hoạt động, nhà cửa, công việc bê bối. Má cô đã vài lần bàn với cụ:

- Hai à! Gia đình mình khó khăn quá hay là má hy sinh cuộc đời chính trị của má để chăm lo gia đình cho ba con và tụi con an tâm công tác?

Còn thằng giặc thì nó đâu để yên cho mình làm ăn. Sau khi suy đi tính lại, má cô cùng với cô dứt khoát: Gia đình khó khăn đến đâu thì khó, đấu tranh giành độc lập trước cái đã!

Sau khi đè nén cảm xúc, tôi nghèn nghẹn xen lời hỏi cô Hai Dẽo:

– Cô còn giữ được ấn tượng gì về những người em đã hy sinh của cô không?

Cô Hai Dẽo rơm rớm nước mắt:

– Mất đứa em nào cô đứt ruột đứa nấy nhưng con Nhã thì cô nhớ hơn cả. Con Nhã thường tâm sự với cô: “Em không bao giờ để lọt vào vòng tay giặc. Em sợ tụi nó hành hạ xác thân và em sợ nếu lỡ một phút không giữ được khí tiết nên em đã để dành...” Cô rầy con Nhã nói gở và nó đã làm đúng như vậy khi lọt vào vòng vây giặc...

Tôi chợt nghe cảm giác của sự xúc động chen lẫn tự hào chạy rân rân khắp cơ thể. Và tôi bồn chồn ngỡ ngàng khi biết mẹ Giới là vợ của một trong sáu người tạo nên chuyến đi huyền thoại năm xưa. Một chuyến đi nhiều ngày bằng ghe đánh cá, lênh đênh ra miền Bắc bị lạc sang Ma Cao – Trung Quốc được bạn trả về Việt Nam và được gặp Bác Hồ.

Gió chướng đã thổi về. Đêm đêm, sóng biển êm ái vỗ vào bờ như lời ru non nước có chiều dài lịch sử 4000 năm lắm đau thương nhưng cũng rất tự hào! Phải! Có như vậy mới có độc lập, mẹ ơi! Con khắc vào lòng lời nói của mẹ khi thừa hưởng thành quả cách mạng phải đổi bằng máu xương, gian khổ mới có được!

HOÀI NHI

Ghi Chú:
(1): Ba Cồn: Cồn Ông, Cồn Cù, Cồn Trứng
(2): Tiền thân của tiểu đoàn 501