Người mẹ đi qua ngục tù, mất con và dành cả đời tìm đồng đội

Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thanh Vân, sinh năm 1930 tại Long Thành, Đồng Nai, là một người phụ nữ như thế.

Cuộc đời mẹ gắn với những năm tháng kháng chiến đầy gian khổ. Từ một nữ du kích trẻ tuổi trực tiếp tham gia đánh đồn, đến người giao liên đặc biệt bị địch giam cầm suốt 5 năm, rồi người mẹ đau đớn tiễn người con gái duy nhất hy sinh khi đang cứu thương binh, mẹ vẫn không khuất phục.

Sau ngày đất nước thống nhất, mẹ lại dành nhiều năm đi tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Nữ du kích tổ chức đánh bốt bảo an

Năm 1947, khi mới 17 tuổi, Nguyễn Thị Thanh Vân làm Tổ trưởng tổ du kích, đồng thời là Thư ký Ban Chấp hành phụ nữ xã Đại Phước, huyện Nhơn Trạch, Đồng Nai.

Tại ấp Bến Đình khi ấy có một bốt bảo an. Lính trong bốt thường xuyên cướp phá, bắt bớ và đánh đập người dân. Sự đàn áp khiến người dân vừa sợ hãi vừa căm phẫn.

Nhìn cảnh bà con bị ức hiếp, Nguyễn Thị Thanh Vân cùng tổ du kích quyết định tìm cách tiêu diệt bốt bảo an.

Sau khi báo cáo và được cấp trên đồng ý, mẹ trực tiếp cải trang, bí mật tiếp cận để trinh sát, tìm hiểu lực lượng và cách bố trí của đối phương.

Khi nắm được tình hình, mẹ biết trong bốt có hơn 30 tên.

Tổ du kích được chia thành hai nhóm, bí mật áp sát mục tiêu vào khoảng 3 giờ sáng.

Cuộc tập kích diễn ra bất ngờ khiến đối phương không kịp trở tay. Sau gần 20 phút nổ súng, do hết đạn, lực lượng du kích phải rút lui.

Hơn chục lính địch bị tiêu diệt.

Quan trọng hơn, sau trận đánh, lực lượng trong bốt hoảng sợ, không còn dám ngang nhiên càn quét, bắt bớ và phá phách dân làng như trước.

Cô gái trẻ Nguyễn Thị Thanh Vân khi ấy đã cho thấy sự gan dạ và khả năng tổ chức của một người chiến sĩ cách mạng.

Năm năm trong nhà lao Biên Hòa

Trong kháng chiến chống Mỹ, Nguyễn Thị Thanh Vân tiếp tục hoạt động cách mạng và trở thành giao liên đặc biệt của Liên Tỉnh ủy miền Đông.

Công việc giao liên trong vùng địch kiểm soát luôn đứng trước hiểm nguy. Người cán bộ có thể bị bắt bất cứ lúc nào.

Năm 1959, mẹ bị địch bắt và đưa vào nhà lao Biên Hòa.

Suốt 5 năm, từ 1959 đến 1964, mẹ phải chịu những trận đòn tra tấn và những lời dụ dỗ chiêu hồi.

Nhưng tất cả đều không khuất phục được người nữ chiến sĩ.

Không khai thác được thông tin và không có chứng cứ để buộc tội, cuối cùng địch phải trả tự do cho mẹ vào năm 1964.

Nhưng nhà tù không thể khiến mẹ từ bỏ con đường mình đã lựa chọn.

Vừa ra tù, mẹ lại tiếp tục hoạt động cách mạng, công khai công tác tại huyện Nhơn Trạch.

Người con gái duy nhất

Trong cuộc đời người mẹ, có lẽ mất mát lớn nhất đến vào ngày 27/11/1970.

Nguyễn Thị Thanh Vân có một người con gái duy nhất là Huỳnh Thị Bé.

Khi ấy, Bé mới 20 tuổi, đang làm nhiệm vụ tại một trạm xá, nơi có những thương binh, bệnh binh được điều trị.

Hôm ấy, mẹ Vân đang đi họp trên huyện thì trong lòng bỗng nóng như lửa đốt.

Mẹ không biết rằng ở quê nhà, một trận bom khốc liệt đang diễn ra.

Máy bay địch ném bom xuống khu vực trạm xá. Sau đó, pháo và rốc-két tiếp tục bắn dồn dập.

Các y sĩ, bác sĩ và nhân viên y tế vội vàng cáng thương binh, bệnh binh tìm nơi trú ẩn.

Trong lán vẫn còn 5 thương binh nặng chưa kịp sơ tán.

Giữa lúc bom đạn liên tiếp trút xuống, Huỳnh Thị Bé không bỏ mặc những người bị thương.

Cô kiên quyết dìu từng người đến nơi trú ẩn.

Trong quá trình sơ tán thương binh, cô đã anh dũng hy sinh.

Nỗi đau của người mẹ

Thi thể Huỳnh Thị Bé mãi một tuần sau mới được tìm thấy.

Thi hài cô cùng các thương binh dạt vào mép sông, cách bến vượt vài trăm mét.

Khi biết tin con gái duy nhất đã hy sinh, người mẹ đau đớn đến mức nằm bệt nhiều ngày.

Đó là nỗi đau của một người mẹ mất đi đứa con duy nhất.

Nhưng bên cạnh nước mắt là niềm tự hào.

Con gái mẹ đã hy sinh trong lúc cố gắng đưa những thương binh, bệnh binh đến nơi an toàn.

Cô ra đi khi mới 20 tuổi.

Điều khiến mẹ Vân day dứt nhất là con gái không kịp để lại cho mẹ bất cứ thứ gì, dù chỉ một tấm ảnh để mẹ có thể nhìn ngắm mỗi khi nhớ con.

Chiến tranh lấy đi của người mẹ không chỉ một người con.

Nó lấy đi cả một phần cuộc đời.

Nỗi đau được biến thành hành động

Sau những ngày đau thương, mẹ Vân lại trở về với công việc.

Mẹ hiểu rằng nếu chìm mãi trong nỗi đau, mình sẽ không thể tiếp tục những việc còn dang dở.

Vì vậy, mẹ lại lao vào công tác cách mạng.

Những năm tháng tiếp theo, mẹ tiếp tục lập nhiều thành tích, góp sức cho đến ngày chiến tranh kết thúc.

Nhưng ngay cả khi đất nước hòa bình, mẹ vẫn chưa cho phép mình nghỉ ngơi hoàn toàn.

Bởi còn rất nhiều người đã hy sinh nhưng chưa thể trở về.

Hơn 2.000 hài cốt liệt sĩ được đưa về

Sau ngày đất nước thống nhất, mẹ công tác tại Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Long Thành.

Công việc mới đưa mẹ đến với một nhiệm vụ đặc biệt: tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ.

Mẹ cùng đồng đội đi tìm những người đã nằm lại trên chiến trường.

Có những người hy sinh ngay trên quê hương.

Có những người nằm lại ở những vùng đất xa xôi.

Có cả những hài cốt liệt sĩ trên đất bạn Campuchia.

Mẹ tham gia tìm kiếm, quy tập hơn 2.000 hài cốt liệt sĩ, đưa các anh, các chị về an táng tại những nghĩa trang liệt sĩ.

Có lẽ sau khi mất đi người con gái duy nhất, mẹ càng thấu hiểu nỗi đau của những gia đình có người thân hy sinh mà chưa tìm được hài cốt.

Mỗi bộ hài cốt được đưa về cũng là thêm một gia đình có cơ hội được đón người thân trở lại.

Người mẹ tiếp tục hàn gắn những mái ấm

Năm 1982, mẹ nghỉ hưu và sống cùng người cháu họ tại Long Thành.

Nhưng nghỉ hưu không có nghĩa là mẹ ngừng cống hiến.

Mẹ tích cực tham gia công tác phụ nữ ở địa phương, làm Trưởng ban hòa giải khu phố.

Từ những việc lớn của chiến tranh đến những mâu thuẫn nhỏ trong cuộc sống đời thường, mẹ đều kiên nhẫn đứng ra giúp mọi người tháo gỡ.

Có những gia đình tưởng như đã tan vỡ.

Nhưng nhờ sự phân tích, khuyên nhủ và hòa giải của mẹ, vợ chồng lại trở về với nhau, con cái lại có một mái nhà trọn vẹn.

Người phụ nữ từng đối mặt với quân thù giờ đây lại dành những năm tháng tuổi già để giữ gìn hạnh phúc cho những gia đình khác.

Đó cũng là một cách khác để mẹ tiếp tục làm điều có ích cho cuộc đời.

Người mẹ mang cả một thế kỷ ký ức

Năm 1994, Nguyễn Thị Thanh Vân được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng.

Mẹ cũng được tặng thưởng 2 Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, 3 Huân chương Giải phóng và Huân chương Độc lập hạng Ba.

Nhưng phía sau những huân chương ấy là một cuộc đời đầy mất mát.

Mẹ từng là cô gái 17 tuổi cầm súng đánh bốt.

Từng là người giao liên bị giam cầm suốt 5 năm.

Từng là người mẹ mất đi đứa con gái duy nhất khi con mới 20 tuổi.

Và rồi mẹ lại trở thành người đi tìm những người con của hàng nghìn gia đình khác.

Có lẽ vì vậy, câu chuyện về mẹ Nguyễn Thị Thanh Vân không chỉ là câu chuyện về một người phụ nữ anh hùng.

Đó còn là câu chuyện về sức chịu đựng phi thường của những người mẹ Việt Nam trong chiến tranh.

Mẹ đã mất người con duy nhất của mình, nhưng không khép lòng trước nỗi đau của những người mẹ khác.

Mẹ đi tìm hơn 2.000 liệt sĩ để đưa họ về với quê hương.

Và suốt những năm tháng sau chiến tranh, mẹ lại đi hàn gắn những mái ấm tưởng chừng đã đổ vỡ.

Một đời đi qua chiến tranh, mẹ Nguyễn Thị Thanh Vân đã mất mát quá nhiều. Nhưng từ chính những mất mát ấy, mẹ vẫn lựa chọn sống để cống hiến, để tìm kiếm đồng đội và để đem lại bình yên cho những người còn ở lại.