NGƯỜI MẸ GẦN 60 TUỔI VÀ 1.400 CHUYẾN ĐÒ MỖI NĂM GIỮA MƯA BOM NƠI DÒNG SÔNG NHẬT LỆ

Sinh ra trong một gia đình ngư dân nghèo, tuổi thơ của mẹ gắn với những tháng ngày cơ cực. Mẹ từng phải đi ở suốt 18 năm để kiếm sống. Sau Cách mạng Tháng Tám, mẹ lập gia đình và làm nghề chèo đò.

Rồi chiến tranh đến. Từ năm 1964, Quảng Bình trở thành một trong những địa bàn bị đánh phá ác liệt. Sông Nhật Lệ khi ấy không chỉ là một dòng sông quê hương, mà còn là tuyến giao thông quan trọng nối hai bờ Đồng Hới – Bảo Ninh.

Lúc ấy, mẹ đã gần 60 tuổi.

Ở cái tuổi mà nhiều người chỉ mong được sống những ngày bình yên bên con cháu, Mẹ Suốt lại tình nguyện nhận nhiệm vụ chèo đò đưa cán bộ, bộ đội, thương binh, hàng hóa và vũ khí qua sông.

Bom đạn có thể trút xuống bất cứ lúc nào.

Máy bay địch có thể xuất hiện trên đầu.

Nhưng chiếc đò của mẹ vẫn rời bến.

Theo tư liệu của Cổng thông tin du lịch Quảng Bình, trong những năm 1964–1967, mẹ đã thực hiện hàng trăm chuyến đò, có thời điểm ước tính khoảng 1.400 chuyến mỗi năm.

Hãy thử hình dung: một người phụ nữ đã ngoài năm mươi, một mái chèo, một con đò nhỏ và trước mặt là cả dòng sông nằm trong vùng chiến sự.

Mỗi chuyến đò không đơn giản chỉ là một chuyến qua sông.

Đó có thể là một chuyến đưa người lính đến nơi chiến đấu.

Có chuyến đưa thương binh trở về.

Có chuyến vận chuyển hàng hóa, vũ khí phục vụ chiến trường.

Và cũng có thể là chuyến đò mà chính người chèo nó không biết mình có còn trở về được hay không.

Ngày 1/1/1967, Mẹ Suốt được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng ngành Giao thông vận tải trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Nhưng có lẽ phần đẹp nhất trong câu chuyện về mẹ lại nằm ở sự bình dị.

Mẹ không phải một người lính chuyên nghiệp.

Mẹ chỉ là một người phụ nữ Quảng Bình.

Nhưng khi đất nước cần, mẹ đã đem thứ mình có – sức chèo, con đò và lòng can đảm – để góp sức cho cuộc chiến.

Nhà thơ Tố Hữu từng gặp Mẹ Suốt tại Quảng Bình và sau đó viết bài thơ “Mẹ Suốt”, đưa hình ảnh người mẹ chèo đò trên sông Nhật Lệ trở thành một hình tượng đặc biệt trong văn học thời chiến.

Năm 1968, chiến tranh ngày càng khốc liệt. Mẹ đã hy sinh trong một trận bom khi đang ở khu vực bến đò Bảo Ninh.

"Lặng nghe mẹ kể ngày xưa

Chang chang cồn cát nắng trưa Quảng Bình

Mẹ rằng: Quê mẹ Bảo Ninh

Mênh mông sóng biển lênh đênh mạn thuyền

Sớm chiều nước xuống triều lên

Cực thân từ thuở mới lên chín mười

Lớn đi ở bốn kẻ người

Mười hai năm lẻ, một thời xuân qua

Lấy chồng cũng khổ con ra

Tám lần đẻ, mấy lần sa, tội tình!

Nghĩ mà thương mẹ cha sinh

Thương chồng con lại thương mình xót xa…

Bây chừ sông nước về ta

Đi khơi đi lộng, thuyền ra thuyền vào

Bây chừ biển rộng trời cao

Cá tôm cũng sướng, lòng nào chẳng xuân!

Ông nhà theo bạn “xuất quân”

Tui may cũng được vô chân “sẵn sàng”

Một tay lái chiếc đò ngang

Bến sông Nhật Lệ, quân sang đêm ngày

Sợ chi sóng nước tàu bay

Tây kia ta đã thắng, Mỹ này ta chẳng thua!

Kể chi tuổi tác già nua

Chống chèo xin cứ thi đua đến cùng!

Ngẩng đầu mái tóc mẹ rung

Gió lay như sóng biển tung trắng bờ…

Gan chi, gan rứa, mẹ nờ?

Mẹ rằng: Cứu nước, mình chờ chi ai?

Chẳng bằng con gái, con trai

Sáu mươi còn một chút tài đò đưa

Tàu bay hắn bắn sớm trưa

Thì tui cứ việc nắng mưa đưa đò…

Ghé tai mẹ, tôi tò mò:

Cớ răng ông cũng ưng cho mẹ chèo?

Mẹ cười: Nói cứng, phải xiêu

Ra khơi ông còn dám, tui chẳng liều bằng ông!

Nghe ra, ông cũng vui lòng

Tui đi, còn chạy ra sông dặn dò:

“Coi chừng sóng lớn, gió to

Màn xanh đây mụ, đắp cho kín mình!”

Vui sao câu chuyện ơn tình

Nắng trưa cồn cát Quảng Bình cũng say…"

(Mẹ Suốt - Tố Hữu 4-11-1965 Trích trong tập “Ra trận” (1972) — tập thơ Tố Hữu giai đoạn 1962-1971.)

Mẹ ra đi, nhưng con đò năm ấy không chìm vào quên lãng.

Hôm nay, bên dòng Nhật Lệ, tượng đài Mẹ Suốt vẫn đứng đó.

Một người mẹ.

Một mái chèo.

Một dòng sông.

Và một câu chuyện mà mỗi lần nhắc lại, chúng ta càng hiểu rằng: lịch sử không chỉ được làm nên bởi những người cầm súng ngoài mặt trận. Lịch sử còn được làm nên bởi những con người bình dị, dám đứng lên làm phần việc của mình trong những thời khắc đất nước gian nguy nhất.

Mẹ Suốt đã chèo đò qua dòng Nhật Lệ.

Nhưng có lẽ, điều mẹ để lại lớn hơn rất nhiều so với những chuyến đò năm ấy.

Đó là một biểu tượng của lòng yêu nước, sự quả cảm và sức mạnh phi thường của người phụ nữ Việt Nam.

Và với người Quảng Bình, hình ảnh ấy mãi mãi gắn với dòng Nhật Lệ – nơi có một người mẹ năm xưa đã cầm mái chèo, bước xuống con đò và đi thẳng vào lịch sử.

Mẹ Suốt – người mẹ chèo đò giữa mưa bom bão đạn.

Một cái tên bình dị.

Một cuộc đời phi thường.