Người mẹ huyền thoại 12 lần tiễn con cháu ra chiến trường, không ai trở về

“Ở nước tôi, Cụ Hồ đã dạy là “Không có gì quý hơn độc lập tự do” nên cứ là người Việt Nam, trong đó có các con, các cháu tôi đều sẵn sàng chiến đấu, chấp nhận hy sinh để giành lấy độc lập, tự do. Nếu còn chiến tranh, các con tôi, rồi cháu tôi vẫn sẽ tiếp tục ra trận để giành độc lập, tự do, bình yên mà hôm nay chúng tôi đang hưởng”, trích câu trả lời của mẹ Thứ với một nhà báo, cựu chiến binh người Hàn Quốc năm 1998.

12 lần tiễn người thân đi, 12 lần khóc thầm lặng lẽ

Mẹ Việt Nam anh hùng (VNAH) Nguyễn Thị Thứ (1904-2010), quê ở xóm Rừng (khối Thanh Quýt, phường Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam cũ) nay là phường An Thắng.

Quê nhà mẹ Thứ những ngày này diễn ra nhiều hoạt động kỷ niệm 78 năm ngày Thương binh - Liệt sỹ (27/7/1947-27/7/2025). Nhiều người đến dâng hương, tưởng nhớ Mẹ và các anh hùng liệt sỹ. Trên tường nhà treo 12 Bằng Tổ quốc ghi công, bàn thờ quyện hương khói thờ 9 người con trai của Mẹ.

Nhiều người dân xóm Rừng vẫn nhớ từng chi tiết về gia đình mẹ Thứ. Vợ chồng mẹ cùng con gái đầu là Mẹ VNAH Lê Thị Trị (1919-2025) bám trụ xóm làng, vừa sản xuất, vừa đào hầm nuôi giấu cán bộ. Hàng đêm, Mẹ để ngọn đèn sáng bên bàn thờ làm ám hiệu an toàn cho cán bộ, du kích đi về hoạt động.

Trong vườn nhà Mẹ có nhiều cây xanh và cỏ, nuôi nhiều bò để ngụy trang cho 5 căn hầm bí mật. Lúc an toàn, mẹ Thứ cùng các con mở hé cửa hầm để mọi người dễ thở, khi có động có thể giả vờ trông coi bò để chỉnh sửa, ngụy trang lại miệng hầm. Hàng trăm cán bộ, bộ đội, du kích được gia đình mẹ Thứ chở che, chăm sóc...

Nuôi con cháu trong cảnh lận đận, đói nghèo nhưng khi tổ quốc cần, mẹ Thứ động viên, tiễn các con ra chiến trường. Mẹ Thứ có 12 người con (11 trai và một gái), 9 con trai hy sinh.

Con đầu và cũng là con gái duy nhất của mẹ Thứ là mẹ Lê Thị Trị (là thương binh, cũng được trao tặng danh hiệu Bà Mẹ VNAH khi có chồng và 2 con gái là liệt sỹ). Như vậy gia đình mẹ Thứ có tất cả 12 liệt sỹ.

Năm 80 tuổi, mẹ Thứ bị mù cả đôi mắt. Mẹ sống với con gái ở quê nhà, sau đó chuyển ra Đà Nẵng sống cùng con út Lê Tự Tân đến khi qua đời ở tuổi 106.

Ngày 17/12/1994, Chủ tịch nước Lê Đức Anh ký quyết định tặng và truy tặng danh hiệu Mẹ VNAH đợt đầu tiên với 19.879 bà mẹ, trong đó có mẹ Thứ.

Năm 2007, mẹ Lê Thị Trị, con gái đầu mẹ Thứ, cũng được trao tặng danh hiệu Bà Mẹ VNAH.

Ngày 4/5, Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Trị đã từ trần sau thời gian lâm bệnh nặng, đại thọ 106 tuổi.

Đời đời tri ân

Trân trọng với những hy sinh, cống hiến của các Mẹ VNAH cho tổ quốc, cho nhân dân, năm 2004, Đảng và Nhà nước phê duyệt dự án xây dựng quần thể Tượng đài Bà Mẹ VNAH.

Đặc biệt, tượng đài Mẹ VNAH lấy nguyên mẫu từ mẹ Thứ do họa sĩ, nhà điêu khắc Đinh Gia Thắng sáng tác đã được trao tặng giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật năm 2022.

Ngày 27/7/2009, công trình được khởi công tại núi Cấm (thôn Phú Thạnh, xã Tam Phú, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam cũ), nay là phường Quảng Phú, thành phố Đà Nẵng, rộng 150.000m2, hoàn thành ngày 24/3/2015.

Bên trong tượng đài là nhà tưởng niệm Mẹ VNAH, bia ghi danh gần 50.000 Mẹ VNAH cả nước. Đây là nơi trưng bày gần 300 hiện vật trong số gần 1.000 hiện vật đã được sưu tầm từ các Mẹ VNAH tiêu biểu đại diện cho hơn 127.000 bà mẹ VNAH trên cả nước.

Ngôi nhà của gia đình mẹ Thứ tại xóm Rừng hiện nay được cháu nội là ông Lê Tự Hiệp (SN 1971) trông nom, khói hương.

Ngày 17/12/1994, Chủ tịch nước Lê Đức Anh ký quyết định tặng và truy tặng