Người mẹ không con và di sản trăn năm bên dòng Như Ý

Vào những năm giữa thế kỷ XVIII, dưới thời vua Lê Hiển Tông, làng Thanh Toàn (nay thuộc xã Thủy Thanh, thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế) là một vùng quê thanh bình nhưng còn lắm gian truân. Làng nằm tách biệt qua một mương nước rộng - nhánh sông Như Ý chảy qua. Mỗi ngày, người dân trong làng, từ cụ già gánh rau, ông lão đi cày đến lũ trẻ nhỏ cắp sách tới trường, đều phải lụy đò hoặc lội qua mương nước trơn trượt. Những ngày mưa lũ, nước dâng cao, việc đi lại dừng hẳn, xóm giềng chia cắt.Bà Trần Thị Đạo là một người con gái của làng Thanh Toàn. Bà lập gia đình với một vị quan lớn trong triều đình thời chúa Nguyễn nhưng cuộc đời bà lại thiếu đi niềm hạnh phúc làm mẹ. Không có con cái nối dõi, lòng bà không hề khép lại trong nỗi buồn riêng mà mở rộng ra bằng tình thương yêu dành cho dân xóm, quê nhà.Nhìn thấy cảnh bà con lối xóm vất vả, người già té ngã khi đi qua mương nước mùa mưa bão, bà Đạo không khỏi chạnh lòng. Bà tự nhủ: "Mình không có con để chăm sóc, vậy hãy coi tất cả người dân xứ này như người thân của mình."Bà quyết định trích phần lớn tài sản tích góp của gia đình để dựng một cây cầu thật chắc chắn. Không chỉ đơn thuần là bắc vài cây gỗ bắc ngang, bà Đạo muốn dựng một ngôi cầu đặc biệt: kiểu "thượng gia hạ kiều" (trên là nhà, dưới là cầu). Cầu làm bằng gỗ lim quý, có mái lợp ngói âm dương để người đi đường vừa qua sông vừa có chỗ dừng chân tránh nắng, trú mưa, nghỉ mệt sau những giờ lao động vất vả.Năm 1776, cây cầu hoàn thành trong niềm hân hoan vỡ òa của dân làng Thanh Toàn. Cây cầu dài hơn 17 mét, chia làm 7 gian, hai bên gian giữa có bục gỗ rộng rãi cho người già, kẻ trẻ ngồi nghỉ mát. Từ ngày có cầu, việc đi lại trở nên vô cùng thuận tiện, tiếng cười nói rộn rã vang lên suốt ngày trên dòng sông Như Ý.Tấm lòng nhân ái của bà Trần Thị Đạo không chỉ sưởi ấm dân làng mà còn truyền đến tai triều đình. Năm 1789, Vua Cảnh Hưng đã ban sắc phong khen ngợi công đức của bà và miễm nhiều loại thuế cho dân làng Thanh Toàn để ghi nhớ ơn sâu.Khi bà qua đời, dân làng Thanh Toàn vô cùng thương tiếc. Để tri ân người phụ nữ hiền từ đã dành trọn tấm lòng cho quê hương, dân làng đã lập bàn thờ bà ngay tại gian giữa của cây cầu ngói.