“Người mẹ kiên trung giữa lòng căn cứ và vùng địch hậu”
Mẹ Việt Nam Anh hùng Phạm Thị Ngư (1912–2002) quê ở xã Hàm Hiệp, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận, sau chuyển về sinh sống tại Phong Nẫm, Phan Thiết. Mẹ là một trong những biểu tượng tiêu biểu của phụ nữ Bình Thuận trong hai cuộc kháng chiến. Mẹ có 7 người con và 1 người con rể hy sinh, đồng thời bản thân Mẹ được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Mái nhà trở thành cơ sở cách mạng
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta, Bình Thuận nhanh chóng trở thành một địa bàn kháng chiến quan trọng. Các căn cứ như chiến khu Lê Hồng Phong, căn cứ Tam Giác Sắt được xây dựng, tạo thế đứng chân cho lực lượng cách mạng.
Trong hoàn cảnh đó, gia đình Mẹ Ngư trở thành cơ sở bí mật của Việt Minh. Mẹ cùng chồng tham gia các đoàn thể cứu quốc, tổ chức vận động nhân dân quyên góp lương thực, thuốc men, tiền bạc và nhu yếu phẩm cho bộ đội. Ngôi nhà của Mẹ còn là nơi che giấu các chiến sĩ Đội cảm tử Phan Thiết, đồng thời trở thành đầu mối liên lạc giữa cán bộ hoạt động bí mật trong nội thành với căn cứ kháng chiến.
Những đóng góp ấy tuy không diễn ra trên một chiến hào cụ thể nhưng có ý nghĩa đặc biệt đối với chiến tranh nhân dân. Trong điều kiện địch kiểm soát gắt gao, việc đưa một bao gạo, một hộp thuốc hay một tài liệu từ vùng địch ra căn cứ đều có thể phải đánh đổi bằng tính mạng.
Người mẹ đưa con vào “Bộ đội Cụ Hồ”
Năm 1952, khi người con trai cả Bùi Văn Thành vừa tròn 18 tuổi, Mẹ và chồng quyết định cho con gia nhập quân đội. Anh Thành chiến đấu trong kháng chiến chống Pháp, lập nhiều chiến công và đến năm 1954 tập kết ra miền Bắc.
Đây là một chi tiết cho thấy sự lựa chọn đầy khó khăn của một người mẹ trong chiến tranh. Mẹ hiểu rằng đưa con ra trận đồng nghĩa với việc có thể mất con, nhưng vẫn đặt lợi ích của cuộc kháng chiến và quê hương lên trên tình cảm riêng.
Sau Hiệp định Genève năm 1954, miền Nam tiếp tục bước vào một thời kỳ đấu tranh mới. Gia đình Mẹ Ngư tiếp tục giữ mối liên hệ với phong trào cách mạng. Đến năm 1961, người con trai Bùi Văn Thành trở về quê hương chiến đấu và hy sinh trong một trận đánh ác liệt.
Nỗi đau mất con không làm Mẹ khuất phục. Mẹ tiếp tục động viên những người con còn lại lên đường chiến đấu.
Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968
Một dấu mốc quan trọng trong câu chuyện thời hoa lửa của Mẹ Phạm Thị Ngư là Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.
Đây là cuộc tiến công chiến lược diễn ra trên nhiều đô thị và địa bàn quan trọng ở miền Nam, tạo ra bước ngoặt lớn của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Tại Bình Thuận, Phan Thiết và vùng ven cũng trở thành địa bàn chiến đấu quyết liệt.
Trong thời điểm này, Mẹ Ngư không chỉ làm công việc hậu phương mà còn trực tiếp tham gia hoạt động giao liên, dẫn đường cho bộ đội, vận động nhân dân tiếp tế và cứu chữa thương binh. Những hoạt động đó diễn ra trong điều kiện địch tăng cường kiểm soát và truy quét.
Vai trò của Mẹ cho thấy sức mạnh của mạng lưới cơ sở quần chúng trong một chiến dịch lớn. Những người giao liên, dẫn đường, nuôi giấu cán bộ và bảo đảm lương thực tuy không phải lực lượng chiến đấu chủ công nhưng là mắt xích quan trọng giúp bộ đội có thể hoạt động trong vùng địch kiểm soát.
Những năm tháng sau Mậu Thân – cuộc chiến trong vùng địch kiểm soát
Sau năm 1968, chiến tranh ở Bình Thuận tiếp tục diễn ra gay gắt. Từ khoảng năm 1969, địch tăng cường đánh phá vùng ven. Trong hoàn cảnh đó, Mẹ Ngư vẫn thường xuyên đi lại để chắp nối liên lạc giữa cán bộ bên ngoài và cơ sở nội thị, đồng thời tổ chức đào hầm bí mật ngay trong vườn nhà để cán bộ có nơi trú ẩn.
Mẹ cùng nhân dân cơ sở còn tìm cách chuyển lương thực, thực phẩm và thuốc men ra vùng căn cứ. Đây là một nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm bởi mỗi chuyến vận chuyển đều có nguy cơ bị phát hiện.
Có thể nói, nếu các chiến dịch lớn được quyết định bằng những trận đánh trên chiến trường thì phía sau đó là một “chiến trường thầm lặng” của những người dân làm giao liên, nuôi giấu cán bộ và bảo đảm hậu cần. Mẹ Phạm Thị Ngư chính là một trong những người đã kiên trì hoạt động ở chiến trường thầm lặng ấy.
Tám người thân hy sinh – sự mất mát hóa thành sức mạnh
Trong những năm tháng chiến tranh, Mẹ lần lượt mất 7 người con ruột và 1 người con rể. Báo Quân đội nhân dân và Báo Bình Thuận đều ghi nhận Mẹ Phạm Thị Ngư là một trong những Bà mẹ Việt Nam Anh hùng tiêu biểu, có 8 người thân là liệt sĩ.
Đặc biệt, câu nói được Báo Công an nhân dân ghi lại: “Nếu còn con, còn cháu lúc đó, mẹ cũng biểu tụi nó đi đánh Mỹ” cho thấy một tinh thần rất đặc biệt. Đằng sau lời nói mộc mạc ấy là sự giằng xé giữa tình mẫu tử và trách nhiệm đối với đất nước.
Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu, ngày 6-11-1978, Mẹ Phạm Thị Ngư được Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Năm 1994, Mẹ được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.
