Người mẹ kiên trung giữa lòng Cần Giờ, một đời son sắt với cách mạng

Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Đặt sinh năm 1922, quê quán tại thị trấn Cần Thạnh, huyện Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh. Mẹ sinh ra trong một gia đình ngư dân ở vùng biển Cần Giờ xưa, thuộc làng Cần Thanh, tổng Cần Giờ. Lớn lên giữa những năm tháng đất nước chìm trong chiến tranh, Mẹ sớm hình thành niềm tin và lòng hướng về cách mạng.

Khi mới 17 tuổi, vào năm 1939, Mẹ đã tham gia hoạt động cách mạng. Đó là những năm tháng mà người dân quê biển Cần Giờ phải sống trong cảnh áp bức, thiếu thốn và luôn đối mặt với sự kiểm soát của kẻ thù.

Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, khi địch bắt đầu xây dựng lực lượng nhằm kiểm soát khu vực Cần Thạnh, Mẹ cùng chồng tích cực hưởng ứng phong trào cách mạng. Mẹ không ngần ngại xuống đường cùng lực lượng Thanh niên Tiền phong xã Cần Thạnh, với những vũ khí thô sơ như gậy tầm vông, giáo, mác, góp sức vào phong trào giành chính quyền.

Người mẹ nơi hậu phương của chiến khu Rừng Sác

Từ năm 1946 đến năm 1964, cuộc kháng chiến ở miền Nam bước vào giai đoạn vô cùng khó khăn. Tại Cần Thạnh, thực dân Pháp tăng cường kiểm soát, xây dựng Chi khu Cần Giờ, khiến hoạt động cách mạng gặp nhiều trở ngại. Cơ sở cách mạng phải rút sâu vào chiến khu Rừng Sác.

Trong hoàn cảnh ấy, Mẹ Nguyễn Thị Đặt vẫn kiên trì bám địa bàn Cần Thạnh. Cùng chồng, Mẹ trở thành một trong những điểm tựa nơi hậu phương, âm thầm tiếp tế lương thực, thực phẩm, thuốc trị bệnh cho cán bộ, chiến sĩ và làm giao liên cho cách mạng trong chiến khu Rừng Sác.

Những công việc ấy tuy thầm lặng nhưng luôn tiềm ẩn hiểm nguy. Mỗi chuyến đưa lương thực, mỗi lần liên lạc với cơ sở cách mạng đều có thể phải đối mặt với sự kiểm soát và truy bắt của địch. Nhưng Mẹ vẫn kiên trì thực hiện nhiệm vụ, góp phần giữ vững mối liên hệ giữa hậu phương và chiến khu.

Năm 1958, chồng Mẹ là ông Lê Văn Hiệu qua đời. Mất đi người bạn đời, Mẹ tiếp tục một mình chăm lo gia đình. Trong những năm sau đó, hai người con trai của Mẹ lần lượt tham gia cách mạng.

Tháng 3 năm 1962, người con trai Lê Văn Á, tên trong hoạt động cách mạng là Nguyễn Văn Phước, tham gia Trung đoàn 4, Sư đoàn bộ binh R.

Đến tháng 3 năm 1964, người con trai Lê Văn Thi tham gia Trung đoàn 10 - Đặc công Rừng Sác.

Từ một người mẹ làm hậu phương cho cách mạng, Mẹ lại trở thành người mẹ có hai người con trực tiếp chiến đấu nơi chiến trường.

Những năm tháng chịu đựng dưới sự kiểm soát của kẻ thù

Năm 1964, tình hình tại Cần Thạnh ngày càng căng thẳng. Địch buộc Mẹ vào ấp chiến lược Xóm Mới - xã Cần Thạnh, Chi khu Cần Giờ, nay thuộc khu phố Phong Thạnh, thị trấn Cần Thạnh, với mục đích kiểm soát thân nhân của những người hoạt động cách mạng.

Mẹ bị bắt và phải chịu cảnh lao dịch. Hàng đêm, Mẹ bị tập trung ra Chi khu Cần Giờ để thực hiện những công việc như đắp hào, vót chông phục vụ việc xây dựng ấp chiến lược.

Dù phải chịu những đòn tra tấn, hành hạ của kẻ thù, Mẹ vẫn không từ bỏ niềm tin. Trong hoàn cảnh bị kiểm soát gắt gao, Mẹ vẫn tìm cách giữ mối liên hệ và giúp đỡ cơ sở cách mạng khi có điều kiện.

Sự kiên trung của Mẹ không chỉ thể hiện ở những năm tháng hoạt động cách mạng trước đó, mà còn ở cách Mẹ giữ vững lòng tin khi bản thân và gia đình luôn nằm trong sự theo dõi của kẻ thù.

Hai người con lần lượt nằm lại nơi chiến trường

Tháng 11 năm 1966, Mẹ nhận tin người con trai Lê Văn Thi hy sinh.

Lê Văn Thi sinh năm 1943, tham gia cách mạng từ tháng 3 năm 1964 tại Trung đoàn 10 - Đặc công Rừng Sác. Khi hy sinh, anh là Tiểu đội phó thuộc Đại đội 4 - Trung đoàn 10.

Ngày 20 tháng 11 âm lịch năm 1966, trong trận đánh chống càn của Tiểu đoàn Anh Cả Đỏ của Mỹ tại Gò Chùa - Tắc Kho Mắm, thuộc xã An Thới Đông ngày nay, anh đã hy sinh.

Người con trai đã trở về với quê hương nhưng không phải trong ngày đoàn tụ, mà trong một nấm mộ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Rừng Sác. Anh được truy tặng Huân chương Chiến sĩ Giải phóng hạng Ba và Huân chương Chiến công hạng Ba.

Nỗi đau chưa kịp nguôi ngoai thì đến tháng 3 năm 1968, Mẹ tiếp tục nhận tin người con trai lớn Lê Văn Á hy sinh.

Lê Văn Á, tên trong hoạt động cách mạng là Nguyễn Văn Phước, sinh năm 1942, tham gia cách mạng từ tháng 3 năm 1962 tại Trung đoàn 4, Sư đoàn bộ binh R. Khi hy sinh, anh giữ nhiệm vụ Trung đội phó thuộc Trung đoàn 4, Sư đoàn bộ binh R.

Trong một lần hành quân tại tỉnh Bà Rịa, đơn vị bị địch phục kích. Anh đã hy sinh trong trận chiến đấu ấy.

Hai người con trai, hai người chiến sĩ của Mẹ, lần lượt gửi lại tuổi xuân nơi chiến trường. Liệt sĩ Lê Văn Á được lập mộ tượng trưng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Rừng Sác; anh được trao tặng Huân chương Chiến sĩ Giải phóng hạng Nhất, Nhì, Ba và truy tặng Huân chương Chiến công hạng Ba.

Biến đau thương thành sức mạnh

Chồng mất, hai người con lần lượt hy sinh, nhưng Mẹ Nguyễn Thị Đặt vẫn không để những mất mát ấy khuất phục mình.

Trong những năm tháng sau đó, Mẹ tiếp tục duy trì mối quan hệ hậu phương, âm thầm giúp đỡ cơ sở cách mạng tại Xóm Mới - ấp Phong Thạnh, xã Cần Thạnh, Chi khu Cần Giờ. Trước sự kiểm soát và đàn áp của quân địch, Mẹ vẫn giữ sự kín đáo, mưu trí và lòng trung thành với cách mạng.

Cuộc đời Mẹ là một hành trình của sự hy sinh. Mẹ đã tham gia cách mạng từ khi còn rất trẻ, cùng chồng tiếp tế cho chiến khu Rừng Sác, chịu cảnh bắt bớ, lao dịch và chứng kiến chồng cùng hai người con lần lượt ra đi.

Ngày cách mạng thành công, Mẹ được chứng kiến niềm vui chung của đất nước, nhưng trong niềm vui ấy vẫn có một khoảng trống không thể lấp đầy. Đặc biệt, nỗi đau lớn nhất theo Mẹ đến cuối đời là hài cốt của người con trai Lê Văn Á vẫn chưa được tìm thấy.

Mẹ Nguyễn Thị Đặt mất ngày 03 tháng 9 năm 2013, nhằm ngày 28 tháng 7 âm lịch. Mẹ được an táng tại đất nhà thuộc thị trấn Cần Thạnh, huyện Cần Giờ. Hiện Mẹ được thờ cúng tại số nhà 391/2, khu phố Phong Thạnh, thị trấn Cần Thạnh.

Ghi nhận những cống hiến và hy sinh to lớn của Mẹ đối với cách mạng, Chủ tịch nước đã truy tặng Mẹ Nguyễn Thị Đặt danh hiệu vinh dự “Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng” theo Quyết định số 1765/QĐ-CTN ngày 25 tháng 7 năm 2014.

Mẹ Nguyễn Thị Đặt đã dành cả tuổi trẻ và phần lớn cuộc đời mình cho quê hương, đất nước. Từ một cô gái 17 tuổi tham gia cách mạng, đến người phụ nữ làm hậu phương cho chiến khu Rừng Sác, rồi người mẹ chịu đựng nỗi đau mất chồng, mất con, cuộc đời Mẹ là một minh chứng cho sự kiên cường của những người phụ nữ Cần Giờ trong những năm tháng chiến tranh.

Hôm nay, những con đường, xóm làng Cần Giờ đã khoác lên mình diện mạo mới. Nhưng trong từng vùng đất, từng địa danh vẫn còn đó dấu tích của một thời chiến đấu. Nghĩa trang Liệt sĩ Rừng Sác vẫn là nơi nhắc nhớ về những người con đã nằm lại, trong đó có hai người con của Mẹ Nguyễn Thị Đặt.

Mẹ đã đi xa, nhưng sự hy sinh của Mẹ và các Liệt sĩ Lê Văn Á, Lê Văn Thi sẽ mãi được quê hương Cần Giờ ghi nhớ. Đó là lời nhắc nhở thế hệ hôm nay phải biết trân trọng hòa bình, gìn giữ truyền thống và ra sức xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, xứng đáng với những hy sinh cao cả của thế hệ đi trước.