Người mẹ ở cuối con đường
Có những câu chuyện lịch sử không bắt đầu bằng tiếng súng. Có những câu chuyện bắt đầu từ một căn nhà nhỏ, một người mẹ ngồi bên hiên và lặng lẽ nhìn ra con đường mà những người con của mình đã từng bước đi. Một người con ra đi, rồi một người nữa. Và có những người mẹ đã chờ đợi suốt cả cuộc đời nhưng cuối cùng vẫn không thể nhìn thấy con trở về. Đó là câu chuyện về những Mẹ Việt Nam Anh hùng – những người phụ nữ bình dị nhưng đã mang trên vai một sự hy sinh mà có lẽ không lời nào có thể diễn tả hết.
Trong quá trình tìm hiểu về những gia đình có công với cách mạng ở quê hương Cai Lậy, tôi biết đến câu chuyện về Mẹ Việt Nam Anh hùng Trần Thị Mến ở xã Tân Bình, huyện Cai Lậy. Theo những tư liệu được ghi lại, mẹ có chồng và hai người con trai là liệt sĩ. Người con trai Lê Văn Mum, sinh năm 1948, tham gia cách mạng từ khi còn rất trẻ và hy sinh năm 1966 tại Côn Đảo. Tôi đọc những dòng thông tin ấy và bất giác dừng lại rất lâu. Bởi đằng sau những con số, những năm tháng và những địa danh ấy là một điều rất con người: một người mẹ đã mất đi những người thân yêu nhất của mình.
Chúng ta thường nói về chiến tranh bằng những khái niệm rất lớn: độc lập, tự do, chiến thắng, hòa bình. Nhưng với một người mẹ, chiến tranh có thể chỉ đơn giản là một ngày con rời khỏi nhà, là những bữa cơm thiếu một người, là tiếng bước chân không bao giờ trở lại, là một cánh cửa luôn được mở ra trong hy vọng nhưng cuối cùng chỉ còn lại sự im lặng. Tôi không biết hết những năm tháng Mẹ Trần Thị Mến đã trải qua. Tôi cũng không thể biết được nỗi đau của một người mẹ mất chồng và những người con thân yêu lớn đến mức nào. Nhưng tôi hiểu rằng để tiếp tục sống, tiếp tục nhìn về phía trước sau những mất mát ấy, mẹ phải có một sức mạnh vô cùng lớn. Có lẽ vì vậy mà danh hiệu “Mẹ Việt Nam Anh hùng” không chỉ là một danh hiệu. Đó là sự ghi nhận đối với những người phụ nữ đã hy sinh một phần lớn nhất của cuộc đời mình cho đất nước.
Những người mẹ ấy không đứng giữa chiến trường, nhưng họ vẫn là một phần của chiến trường. Họ tiễn chồng ra đi, tiễn con lên đường, âm thầm chịu đựng những ngày tháng thiếu vắng người thân và rồi tiếp tục sống trong một cuộc đời mà những khoảng trống ấy không bao giờ có thể lấp đầy. Tôi từng nghĩ rằng lịch sử được tạo nên ở những nơi có những trận đánh lớn. Nhưng càng tìm hiểu, tôi càng nhận ra lịch sử còn được tạo nên trong những căn nhà nhỏ như thế, nơi một người mẹ chờ con, nơi một gia đình tiễn người thân lên đường, nơi những người ở lại phải học cách sống tiếp với mất mát. Những câu chuyện ấy không ồn ào, nhưng chính sự im lặng của nó lại khiến người ta khó quên.
Ở Cai Lậy cũng như nhiều vùng quê khác của Tiền Giang, ký ức về những gia đình có công với cách mạng vẫn được gìn giữ. Những Mẹ Việt Nam Anh hùng, những thương binh, liệt sĩ và gia đình chính sách vẫn nhận được sự quan tâm của chính quyền và cộng đồng. Nhưng tôi nghĩ rằng sự tri ân không nên chỉ nằm trong những ngày lễ, những buổi thắp hương hay những chương trình tưởng niệm. Sự tri ân cần được bắt đầu từ cách chúng ta sống. Một học sinh có thể chưa làm được những điều lớn lao cho đất nước, nhưng chúng ta có thể học tập thật tốt, sống tử tế, biết yêu thương gia đình, tìm hiểu về lịch sử quê hương, đến thăm những di tích lịch sử và kể lại những câu chuyện ấy cho bạn bè. Có thể cúi đầu trước một người mẹ đã dành cả cuộc đời để đất nước có được những ngày bình yên. Đó cũng là một cách để nói lời cảm ơn.
Tôi nghĩ về một người mẹ đứng bên hiên nhà. Con đường trước mắt vẫn dài. Gió vẫn thổi. Những mùa mưa, mùa nắng vẫn nối tiếp nhau. Nhưng người đã đi thì không trở lại. Có lẽ thời gian sẽ làm mái tóc bạc hơn, căn nhà cũ hơn và những ký ức trở nên xa xôi hơn. Nhưng có một điều thời gian không thể làm mất đi: lòng biết ơn của những thế hệ sau. Bởi nếu chúng ta quên, những hy sinh ấy sẽ chỉ còn lại trong vài dòng chữ. Nếu chúng ta nhớ, những hy sinh ấy sẽ trở thành một phần trong cách chúng ta sống.
Tôi muốn câu chuyện về những người mẹ được kể lại không phải bằng sự thương cảm, mà bằng lòng biết ơn và sự kính trọng. Bởi các mẹ không chỉ là những người đã mất mát. Các mẹ còn là những người đã góp phần làm nên một đất nước hôm nay. Chúng ta được đến trường, được ngồi bên gia đình trong những bữa cơm bình yên, được nghĩ về tương lai thay vì lo sợ chiến tranh, được sống với những ước mơ của tuổi trẻ. Những điều ấy tưởng như rất bình thường, nhưng đối với một thế hệ từng trải qua chiến tranh, đó có thể là những điều họ đã đánh đổi cả cuộc đời để thế hệ sau có được.
Vì thế, mỗi khi nghĩ về những Mẹ Việt Nam Anh hùng, tôi tự nhắc mình phải biết trân trọng hơn cuộc sống hiện tại. Bởi bình yên không phải là điều tự nhiên mà có. Phía sau hai chữ “hòa bình” là biết bao người đã ra đi. Phía sau những mái nhà bình yên là những người mẹ đã từng chờ đợi. Và phía sau mỗi ngày chúng ta được sống hôm nay là một phần tuổi trẻ của những người đã hy sinh. Có thể chúng ta không thể trả lại cho các mẹ những người con đã mất, nhưng chúng ta có thể giữ cho ký ức về họ không bị lãng quên. Để một ngày mai, khi những thế hệ mới lớn lên, các em vẫn biết rằng trên mảnh đất này từng có những người mẹ đã hy sinh rất nhiều cho đất nước.
Và nếu có một ngày tôi được đứng trước một Mẹ Việt Nam Anh hùng, có lẽ tôi sẽ không biết phải nói gì. Tôi chỉ muốn cúi đầu thật sâu. Để nói một lời cảm ơn. Cảm ơn mẹ vì đã chờ đợi. Cảm ơn mẹ vì đã hy sinh. Và cảm ơn mẹ vì đã để chúng tôi – những người trẻ của hôm nay – được lớn lên trong hòa bình.
