“NGƯỜI MẸ Ở MIỀN CÁT TRẮNG - CÂU CHUYỆN VỀ MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG TRẦN THỊ TRÒN”

Câu chuyện về Mẹ Việt Nam Anh hùng Trần Thị Tròn. Có những câu chuyện về chiến tranh không nằm trong những trang sách lịch sử dày cộp, cũng không bắt đầu bằng những trận đánh lớn. Có những câu chuyện chỉ được lưu giữ trong ký ức của một người mẹ, trong căn nhà nhỏ, trong những ngày giỗ và trong khoảng trống của những người mãi mãi không trở về. Với tôi, một sinh viên được sinh ra khi đất nước đã hòa bình, chiến tranh đôi khi là một điều rất xa xôi. Nhưng khi tìm hiểu về Mẹ Việt Nam Anh hùng Trần Thị Tròn, một người mẹ ở quê hương Quảng Ngãi, tôi nhận ra rằng chiến tranh chưa bao giờ thực sự xa. Nó vẫn hiện diện trong ký ức của những gia đình và trong cuộc sống của những người đã đi qua những năm tháng ấy. Mẹ Trần Thị Tròn quê ở Tịnh Hòa, Quảng Ngãi. Cuộc đời mẹ gắn với những năm tháng chiến tranh đầy gian khổ và mất mát. Theo những tư liệu được báo chí ghi lại, năm 1968, khi mẹ mới 31 tuổi, mẹ nhận tin chồng hy sinh ngoài mặt trận. Khi ấy, mẹ đang có năm người con còn nhỏ. Mất chồng khi tuổi đời còn trẻ, mẹ phải một mình gánh vác gia đình, vừa làm mẹ, vừa trở thành chỗ dựa cho các con trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt.

Tôi nghĩ về tuổi 31 của một người phụ nữ hôm nay và thấy khoảng cách giữa hai thế hệ thật lớn. Ở tuổi ấy, nhiều người đang có một gia đình nhỏ, có công việc, có những dự định cho tương lai. Còn với mẹ Tròn, tuổi 31 lại là thời điểm cuộc đời rẽ sang một hướng khác. Người chồng không còn trở về, những đứa con còn thơ dại và trước mắt là những tháng ngày đầy khó khăn. Theo lời kể được ghi lại, mẹ đã khóc rất nhiều sau khi chồng hy sinh. Nhưng rồi mẹ phải gạt nước mắt để tiếp tục sống và nuôi các con. Mẹ làm đủ công việc để chăm lo cho gia đình. Trong hoàn cảnh chiến tranh, cuộc sống vốn đã thiếu thốn, việc nuôi một gia đình đông con càng trở nên khó khăn. Thế nhưng mẹ vẫn cố gắng vượt qua. Mẹ chỉ mong các con trưởng thành và có thể góp sức cho quê hương. Tôi nghĩ chính ở những điều bình dị ấy mà hình ảnh người mẹ Việt Nam trong chiến tranh trở nên đẹp đẽ. Mẹ không cầm súng ngoài chiến trường, nhưng sự hy sinh của mẹ cũng là một phần của cuộc chiến. Mẹ giữ gia đình, nuôi con và âm thầm chịu đựng những mất mát mà chiến tranh đem đến. Nhưng nỗi đau chưa dừng lại ở đó. Năm 1972, người con trai của mẹ nhập ngũ rồi hy sinh. Một lần nữa, mẹ phải đối diện với mất mát. Nếu năm 1968 mẹ mất người chồng của mình thì bốn năm sau, mẹ lại mất một người con. Hai lần tiễn những người thân yêu nhất ra đi có lẽ là hai lần trái tim người mẹ chịu thêm một vết thương. Tôi không thể biết chính xác mẹ đã trải qua những ngày tháng ấy như thế nào. Tôi cũng không muốn tự tưởng tượng thêm những lời nói hay những cảm xúc mà nhân chứng không kể lại. Nhưng chỉ cần biết rằng một người mẹ trẻ mất chồng, sau đó mất con trong chiến tranh, tôi đã thấy đủ để hiểu rằng đằng sau mỗi sự hy sinh ngoài chiến trường là một gia đình ở phía sau đang phải chịu đựng mất mát. Hai người con khác của mẹ may mắn trở về sau chiến tranh. Nhưng sự trở về ấy không thể làm cho những khoảng trống trong gia đình biến mất. Có những người thân có thể trở về, nhưng cũng có những người chỉ còn lại trong ký ức và trên bàn thờ. Nhiều năm sau chiến tranh, mẹ vẫn sống giản dị bên con cháu ở quê nhà. Những bài viết về mẹ cho biết khi tuổi đã cao, mẹ vẫn thường làm những công việc vừa sức trong gia đình, chăm lo cho con cháu và giữ cho cuộc sống của mình bình dị. Tôi đặc biệt ấn tượng với hình ảnh ấy. Một người đã đi qua quá nhiều mất mát nhưng không để cuộc đời mình chỉ còn lại nỗi đau. Mẹ vẫn sống, vẫn chăm sóc gia đình và vẫn đón nhận tình cảm của những người xung quanh. Ngày 27 tháng 7 hằng năm, gia đình mẹ tổ chức ngày giỗ cho chồng và người con đã hy sinh. Đó không chỉ là một ngày giỗ bình thường. Đó là ngày những người đã khuất được gọi tên, được tưởng nhớ và được trở về trong ký ức của gia đình. Tôi thử hình dung một mâm cơm ngày giỗ trong căn nhà của mẹ. Những người còn sống ngồi bên nhau, còn những người đã hy sinh chỉ hiện diện qua những bức ảnh, những nén hương và những câu chuyện được nhắc lại. Thời gian đã đi qua hàng chục năm, nhưng đối với một người mẹ, ký ức về chồng và con có lẽ không bao giờ cũ. Điều khiến tôi xúc động hơn cả là câu chuyện của mẹ không phải một câu chuyện quá lớn lao theo cách chúng ta thường hình dung về lịch sử. Không có những trận đánh được kể bằng hàng nghìn con số. Không có những chiến công được mô tả bằng những trang sách dài. Chỉ có một người mẹ, một gia đình và những người thân đã hy sinh. Nhưng chính sự bình dị ấy lại khiến câu chuyện trở nên gần gũi. Tôi sinh ra trong thời bình. Tôi chưa từng phải tiễn người thân ra chiến trường. Tôi chưa từng sống trong cảnh một gia đình phải chờ đợi tin tức của người đang ở nơi bom đạn. Vì thế, nếu chỉ đọc những con số về chiến tranh, có lẽ tôi rất khó hình dung được chiến tranh thực sự có ý nghĩa như thế nào đối với một gia đình. Câu chuyện của mẹ Trần Thị Tròn giúp tôi hiểu rằng chiến tranh không chỉ xảy ra ở chiến trường. Chiến tranh còn đi vào từng mái nhà. Nó khiến một người phụ nữ trở thành góa phụ khi tuổi còn trẻ, khiến những đứa trẻ lớn lên thiếu bóng cha, khiến một người mẹ phải tiễn con mình ra đi và sống phần đời còn lại với nỗi nhớ không thể gọi thành lời. Và cũng từ đó, tôi hiểu hơn giá trị của hai chữ “hòa bình”. Hòa bình không chỉ là không có tiếng súng. Hòa bình là khi một người mẹ không phải lo sợ ngày mai sẽ nhận tin người thân hy sinh. Hòa bình là khi những đứa trẻ có thể lớn lên bên cha mẹ. Hòa bình là khi mỗi gia đình có thể quây quần bên nhau trong một bữa cơm mà không phải lo một người nào đó sẽ mãi mãi không trở về. Những điều ấy đối với thế hệ tôi là cuộc sống bình thường. Nhưng đối với thế hệ của mẹ Trần Thị Tròn, đó từng là một ước mơ lớn. Là một sinh viên ở tỉnh Quảng Ngãi, tôi càng cảm nhận rõ hơn trách nhiệm của mình khi tìm hiểu những câu chuyện như thế. Quê hương tôi không chỉ có những cảnh đẹp, những con đường, những ngôi trường hay những thành phố đang phát triển. Quê hương còn có những con người đã hy sinh tuổi trẻ, hạnh phúc và thậm chí cả mạng sống để bảo vệ mảnh đất này. Tôi nghĩ thế hệ trẻ hôm nay không thể quay lại quá khứ để làm những điều mà cha ông đã làm. Chúng tôi không thể sống thay tuổi trẻ của những người đã hy sinh. Nhưng chúng tôi có thể tiếp nối họ bằng cách sống có trách nhiệm trong thời bình. Đó có thể là việc học tập nghiêm túc, rèn luyện bản thân, sống tử tế với gia đình và cộng đồng, trân trọng quê hương và tìm hiểu lịch sử bằng một thái độ chân thành. Đặc biệt, chúng tôi cần biết lắng nghe những người đã từng trải qua chiến tranh khi họ còn có thể kể lại. Bởi mỗi người mẹ, mỗi người cựu chiến binh, mỗi nhân chứng lịch sử đều đang mang trong mình một phần ký ức của dân tộc. Nếu chúng ta không lắng nghe, những câu chuyện ấy có thể mất đi cùng với thời gian. Tôi nghĩ rằng câu chuyện về Mẹ Việt Nam Anh hùng Trần Thị Tròn không chỉ là câu chuyện của riêng một gia đình ở Tịnh Hòa. Đó còn là câu chuyện của rất nhiều bà mẹ Việt Nam đã từng tiễn chồng, tiễn con ra trận và chờ đợi trong những năm tháng chiến tranh. Mỗi người có một số phận khác nhau, nhưng họ đều có chung một sự hy sinh thầm lặng. Nhìn lại câu chuyện của mẹ, tôi càng trân trọng hơn cuộc sống mình đang có. Tôi hiểu rằng những giờ học bình thường, những bữa cơm gia đình, những ngày được ở bên cha mẹ và những ước mơ về tương lai đều là những điều đáng quý.

Có lẽ điều tốt nhất mà thế hệ trẻ có thể làm để tri ân những người đã hy sinh không phải là nói những lời thật lớn lao, mà là sống sao cho xứng đáng với những gì mình đang được hưởng. Tôi muốn câu chuyện về mẹ Trần Thị Tròn được nhớ đến như một câu chuyện về sự hy sinh, nhưng cũng là câu chuyện về sức mạnh của người mẹ. Sau những mất mát, mẹ vẫn tiếp tục sống. Sau những ngày tháng đau thương, mẹ vẫn chăm lo cho gia đình. Và sau hàng chục năm chiến tranh kết thúc, ký ức về những người đã hy sinh vẫn được gia đình gìn giữ. Đối với tôi, đó chính là ý nghĩa của việc kể lại những câu chuyện thời hoa lửa. Chúng ta kể không phải để sống mãi với chiến tranh, mà để hiểu hơn giá trị của hòa bình. Chúng ta kể không phải để khơi lại nỗi đau, mà để biết trân trọng những hy sinh đã làm nên cuộc sống hôm nay. Và chúng ta kể để những người đã hy sinh không bị lãng quên. Từ câu chuyện của một người mẹ ở Tịnh Hòa, tôi hiểu rằng lịch sử không nằm ở đâu xa. Lịch sử ở ngay trên quê hương mình, trong những mái nhà, trong những ngày giỗ và trong ký ức của những người còn sống.

 Tôi may mắn được sinh ra trong hòa bình. Vì vậy, tôi càng có trách nhiệm gìn giữ hòa bình ấy bằng cách sống tốt hơn mỗi ngày, học tập tốt hơn và biết trân trọng những người đã đi trước. Một câu chuyện nhỏ có thể không làm thay đổi lịch sử. Nhưng một câu chuyện được kể lại sẽ giúp một thế hệ khác hiểu rằng phía sau hai chữ “hòa bình” là biết bao cuộc đời. Và tôi tin rằng khi một người trẻ biết cúi đầu trước những hy sinh của thế hệ trước, biết yêu quê hương và biết sống có trách nhiệm với hiện tại, thì sự tiếp nối giữa các thế hệ vẫn đang được giữ gìn.

Kể lại một câu chuyện – Gìn giữ một ký ức – Tiếp nối một thế hệ.