NGƯỜI MẸ THÁI LAN GỬI HAI NGƯỜI CON VÀO LÒNG ĐẤT VIỆT

NGƯỜI MẸ THÁI LAN GỬI HAI NGƯỜI CON VÀO LÒNG ĐẤT VIỆT

Trong những câu chuyện về những người mẹ đi qua thời hoa lửa, có những câu chuyện khiến người ta xúc động bởi sự hy sinh, có những câu chuyện khiến người ta lặng người bởi mất mát, nhưng cũng có những câu chuyện đặc biệt bởi tình yêu dành cho quê hương không bị giới hạn bởi nơi sinh ra hay dòng máu. Mẹ Tống Thị Hiền, tên thật là Khăm Xón Chèm Chăn, sinh năm 1921 tại tỉnh Sakon Nakhon, Thái Lan, là một người mẹ như thế. Mẹ sinh ra trên đất Thái, lớn lên giữa cộng đồng người Thái, nhưng cuộc đời lại gắn bó sâu nặng với Việt Nam. Và rồi trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt, mẹ đã lần lượt tiễn hai người con trai lên đường, để rồi nhận về hai tin dữ. Hai người con của mẹ đã nằm lại trên những chiến trường cách quê hương hàng trăm cây số, còn mẹ mang nỗi đau ấy theo mình suốt những năm tháng còn lại của cuộc đời. Năm 2014, mẹ được Nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, trở thành người phụ nữ Thái Lan duy nhất được trao danh hiệu cao quý ấy.

Tuổi trẻ của mẹ gắn với quê hương Sakon Nakhon ở vùng đông bắc Thái Lan. Khi ấy, mẹ là một cô giáo mầm non ở bản Xài Mun. Cuộc đời của cô gái Thái Lan có lẽ sẽ bình lặng nếu không có cuộc gặp gỡ với một người Việt Nam tên Tống Văn Hiền, quê Hà Tĩnh, sang Thái Lan làm nghề thợ may. Hai con người đến từ hai vùng đất khác nhau đã gặp nhau, nên duyên vợ chồng và cùng xây dựng gia đình. Sáu người con lần lượt ra đời trên đất Thái Lan. Nhưng đến năm 1961, mẹ quyết định theo chồng trở về Việt Nam. Khi ấy, mẹ đang mang thai người con thứ bảy. Rời quê hương nơi mình đã sinh ra và lớn lên, mẹ đến một đất nước mới, nơi có người chồng, những người con và một cuộc đời khác đang chờ đợi. Mẹ không thể biết rằng chính mảnh đất ấy rồi sẽ trở thành nơi mẹ chịu đựng những mất mát lớn nhất của một người mẹ.

Những năm tháng mẹ trở về Việt Nam cũng là những năm đất nước bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đầy gian khổ. Những người con của mẹ lần lượt trưởng thành và tham gia quân đội. Là một người mẹ, chắc chắn mẹ hiểu sự khốc liệt của chiến tranh và hiểu rằng mỗi lần con lên đường là một lần gia đình có thể phải đối diện với mất mát. Nhưng mẹ vẫn động viên các con thực hiện nhiệm vụ. Những người con trai rời mái nhà, mang theo hành trang giản dị của người lính và lời dặn dò của mẹ. Họ ra đi với niềm tin rằng rồi một ngày chiến tranh sẽ kết thúc và họ sẽ trở về bên gia đình. Nhưng chiến tranh không phải lúc nào cũng trả lại những người mà nó đã mang đi.

Trong số những người con của mẹ, Tống Văn Hiếu và Tống Văn Xiên đã hy sinh. Người con trai Tống Văn Hiếu hy sinh tại Rú Nài, Hà Tĩnh; người con trai Tống Văn Xiên hy sinh trên chiến trường Lào. Hai người con, hai chiến trường, hai lần người mẹ phải nhận tin con không còn nữa. Với một người mẹ, không có nỗi đau nào lớn hơn việc phải nghe tin con mình hy sinh. Người mẹ đã sinh con, nuôi con lớn lên, nhìn con trưởng thành rồi lại phải tiễn con đi và cuối cùng chỉ có thể đón con trở về bằng một tấm giấy báo tử. Chiến tranh có thể kết thúc, nhưng nỗi đau của người mẹ thì không có ngày kết thúc.

Có một kỷ niệm về người con trước ngày lên đường khiến câu chuyện của mẹ càng trở nên day dứt. Mẹ đã trao cho con một chiếc khăn Pà Pe do chính tay mẹ dệt từ những ngày còn ở Thái Lan, cùng 10 đồng bạc để con mang theo. Người con không nhận tiền, chỉ xin giữ chiếc khăn của mẹ làm kỷ niệm. Chiếc khăn nhỏ bé ấy là món quà từ quê hương Thái Lan, là công sức của đôi bàn tay mẹ, là tình yêu của người mẹ dành cho con trước giờ chia tay. Người con mang chiếc khăn ấy theo mình vào chiến trường, nhưng rồi không trở về. Một vật dụng bình thường của đời sống bỗng trở thành kỷ vật thiêng liêng, bởi nó chứa đựng hơi ấm của người mẹ và là một trong những điều ít ỏi còn lại gắn với người con đã hy sinh.

Không chỉ hai người con đã nằm lại, nhiều người con khác của mẹ cũng tham gia chiến trường, có người trở thành thương binh. Gia đình mẹ đã đi qua những năm tháng chiến tranh bằng những cuộc chia tay, những lần chờ đợi và những nỗi lo không biết khi nào mới có thể nguôi ngoai. Những người mẹ thời ấy thường không biết ngày mai con mình sẽ trở về hay sẽ nằm lại nơi nào đó rất xa. Nhưng họ vẫn đứng trước cửa nhà, nhìn theo bóng con khuất dần, rồi quay vào trong và tiếp tục cuộc sống với một niềm hy vọng mong manh.

Mẹ Tống Thị Hiền cũng đã sống những năm tháng như thế. Mẹ mất hai người con trai, nhưng mẹ không bao giờ coi sự hy sinh của các con là vô nghĩa. Mẹ đau, một nỗi đau không thể diễn tả bằng lời, nhưng trong nỗi đau ấy vẫn có niềm tự hào. Các con đã hy sinh khi đất nước còn chiến tranh, khi quê hương cần những người trẻ tuổi đứng lên bảo vệ. Chính vì thế, mẹ hiểu rằng sự hy sinh của các con là một phần của lịch sử dân tộc, dù cái giá mà mẹ phải trả cho lịch sử ấy là hai phần máu thịt của chính mình.

Những năm sau chiến tranh, mẹ vẫn sống với ký ức về các con. Có những bữa cơm, mẹ nhìn lên bàn thờ rồi khấn gọi các con xuống ăn cùng. Lời gọi ấy nghe thật bình dị nhưng lại khiến người ta nghẹn lòng. Bởi người mẹ nào cũng quen với việc gọi con về ăn cơm, nhưng những người con của mẹ đã mãi mãi không thể bước về qua cánh cửa. Mẹ vẫn gọi, bởi trong trái tim của một người mẹ, con dù đã hy sinh bao nhiêu năm vẫn chưa bao giờ thực sự rời khỏi cuộc đời mẹ. Di ảnh trên bàn thờ có thể thay thế khuôn mặt của người con, nhưng không thể thay thế một tiếng gọi, một bước chân, một tiếng đáp lời từng rất đỗi thân quen trong căn nhà nhỏ.

Điều đặc biệt trong câu chuyện của mẹ là mẹ không sinh ra ở Việt Nam. Mẹ mang dòng máu Thái Lan, nói tiếng mẹ đẻ của mình, có một quê hương ở Sakon Nakhon và những ký ức tuổi thơ ở bên kia biên giới. Nhưng khi theo chồng trở về Việt Nam, mẹ đã gắn bó với mảnh đất này bằng cả cuộc đời. Hai người con của mẹ đã hy sinh trên những chiến trường để bảo vệ Tổ quốc Việt Nam. Từ đó, Việt Nam không còn chỉ là quê hương của người chồng mà đã trở thành quê hương của những người con mẹ sinh ra và cũng là nơi mẹ gửi lại những người thân yêu nhất.

Năm 2014, Nhà nước Việt Nam trao tặng mẹ danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Danh hiệu ấy mang một ý nghĩa đặc biệt. Bởi mẹ là người phụ nữ Thái Lan duy nhất được phong tặng danh hiệu cao quý này. Nhưng nếu chỉ nhìn vào sự đặc biệt ấy, chúng ta sẽ chưa cảm nhận hết câu chuyện của mẹ. Đằng sau danh hiệu là một cuộc đời đã vượt qua biên giới để gắn bó với Việt Nam, là những năm tháng mẹ nuôi con trong chiến tranh, là hai lần nhận tin con hy sinh và là hàng chục năm sống với nỗi nhớ không thể gọi tên. Danh hiệu ấy vì thế không chỉ là sự ghi nhận của Tổ quốc đối với sự hy sinh của mẹ, mà còn là lời tri ân dành cho một người phụ nữ đã trở thành mẹ Việt Nam bằng chính những mất mát lớn lao nhất của đời mình.

Câu chuyện về mẹ Tống Thị Hiền cũng khiến chúng ta hiểu rằng tình yêu quê hương đôi khi không bắt đầu từ nơi một người được sinh ra. Nó có thể được hình thành từ tình yêu gia đình, từ người chồng, từ những người con và từ những năm tháng sống, lao động, sẻ chia trên một mảnh đất. Mẹ sinh ra ở Thái Lan nhưng hai người con của mẹ đã nằm lại trên đất Việt Nam. Những người con ấy đã gửi lại tuổi xuân cho một đất nước mà mẹ lựa chọn làm quê hương thứ hai. Và chính từ sự hy sinh ấy, mẹ đã trở thành một phần của lịch sử Việt Nam.

Trong thời hoa lửa, hàng triệu người đã phải lựa chọn giữa sự bình yên của gia đình và trách nhiệm với đất nước. Những người lính chọn lên đường, còn những người mẹ chọn đứng lại, chờ đợi và tiễn đưa. Người lính đối mặt với bom đạn ngoài chiến trường, còn người mẹ đối mặt với những tháng ngày dài đằng đẵng không biết con mình đang ở đâu, sống hay đã hy sinh. Nếu người lính có thể ngã xuống trong một khoảnh khắc, thì người mẹ nhiều khi phải sống cả phần đời còn lại với nỗi đau ấy. Mẹ Tống Thị Hiền đã đi qua một cuộc chiến như thế, bằng sự chịu đựng của một người mẹ và lòng tự hào của một người đã chứng kiến những người con của mình sống và hy sinh vì Tổ quốc.

Hôm nay, khi đất nước đã hòa bình, chúng ta có thể dễ dàng nói về chiến tranh như một phần của lịch sử. Nhưng với những người mẹ như mẹ Tống Thị Hiền, chiến tranh chưa bao giờ chỉ là những trang sách. Chiến tranh là những đứa con không trở về, là chiếc khăn Pà Pe được giữ lại, là những di ảnh trên bàn thờ và là tiếng gọi con trong những bữa cơm gia đình. Chính những điều tưởng như nhỏ bé ấy khiến lịch sử trở nên gần gũi và khiến chúng ta hiểu rằng phía sau mỗi con số về người hy sinh là một cuộc đời, một gia đình và một người mẹ đã mất đi điều quý giá nhất.

Mẹ Tống Thị Hiền đã đi từ Sakon Nakhon của Thái Lan đến Việt Nam, từ một cô gái Thái Lan trở thành người vợ, người mẹ trên đất Việt, rồi trở thành Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Mẹ đã gửi hai người con trai vào cuộc chiến và cuối cùng gửi họ lại mãi mãi trong lòng đất Việt. Mẹ không thể đưa các con trở về, nhưng những người con ấy đã để lại cho mẹ một niềm tự hào mà không một năm tháng nào có thể xóa đi. Và đất nước hôm nay cũng mang ơn những người mẹ như mẹ, bởi để có những ngày bình yên, đã có biết bao người mẹ phải sống với một khoảng trống không bao giờ lấp đầy.

Xin thành kính tưởng nhớ hai liệt sĩ Tống Văn Hiếu, Tống Văn Xiên và kính cẩn nghiêng mình trước mẹ Tống Thị Hiền – người mẹ sinh ra trên đất Thái nhưng đã gửi những người con của mình vào lòng đất Việt. Câu chuyện của mẹ là một câu chuyện rất đẹp của thời hoa lửa, nơi tình mẫu tử vượt qua biên giới, nơi tình yêu quê hương không bị giới hạn bởi dòng máu hay nơi sinh ra, và nơi chúng ta càng thấm thía rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng tuổi xuân của những người đã nằm xuống cùng nước mắt của những người mẹ đã chờ con suốt cả cuộc đời.