Người mẹ tiễn con theo cách mạng

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Hoàng Thị Pàn ở vùng núi Bắc Kạn. Cụ nói rằng trong những năm kháng chiến, bản làng có nhiều người mẹ tiễn con đi theo cách mạng. Không có cờ hoa, không có nhạc tiễn đưa, chỉ có tiếng gió núi và những giọt nước mắt được giấu thật sâu trong lòng.

Cụ bảo: “Người mẹ nào cũng thương con, nhưng có những lúc thương con phải biết để con đi.”

Năm 1949, bản Nà Cọ còn nghèo lắm. Nhà sàn lợp lá cọ, quanh năm khói bếp ám đen vách gỗ. Trong bản, thanh niên lần lượt theo bộ đội, theo giao liên, theo dân công.

Mẹ của chàng trai tên Dương là một góa phụ. Chồng mất sớm, bà một mình nuôi con khôn lớn bằng nương ngô và ruộng bậc thang.

Dương mới mười tám tuổi, khỏe mạnh và ham học. Từ ngày tham gia Thanh niên Cứu quốc, cậu thường đi họp đêm, đưa tin cho cán bộ và giúp dân giấu lương thực.

Một tối, cậu ngồi bên bếp lửa rất lâu rồi nói nhỏ:

– Mẹ ơi, con xin đi bộ đội.

Ngọn lửa khẽ nổ tí tách.

Bà mẹ không trả lời ngay.

Ngoài trời, gió thổi qua rừng trúc xào xạc. Bà lặng lẽ thêm củi vào bếp rồi hỏi:

– Con nghĩ kỹ chưa?

– Dạ rồi.

– Đi rồi có thể lâu lắm mới về.

Dương cúi đầu:

– Con biết.

Bà nhìn khuôn mặt còn rất trẻ của con trai mà thấy nghẹn nơi cổ. Đứa bé ngày nào còn chạy chân đất theo bà lên nương, nay đã xin đi đánh giặc.

Rất lâu sau, bà mới khẽ nói:

– Nếu con tin đó là việc đúng thì mẹ không giữ.

Dương ngẩng lên, đôi mắt đỏ hoe.

Sáng hôm sau, bà dậy từ khi trời chưa sáng. Bà vo nắm gạo nếp cuối cùng trong chum, đồ thành xôi rồi gói bằng lá dong.

Bà lấy chiếc khăn chàm đã tự dệt nhiều tháng trước, cẩn thận gấp lại đưa cho con.

– Mang theo, đêm lạnh còn có cái quàng cổ.

Dương nhận chiếc khăn mà không nói được lời nào.

Bà còn lấy trong hòm gỗ ra con dao nhỏ của cha cậu để lại.

– Cha con mất sớm, mẹ không có gì quý hơn.

Cậu ôm lấy mẹ:

– Con sẽ trở về.

Bà khẽ vuốt tóc con:

– Mẹ chỉ mong con sống cho tử tế.

Đầu bản, mấy thanh niên khác cũng đang chờ lên đường. Không khí vừa háo hức vừa nặng nề.

Người mẹ đi theo con đến gốc đa cuối bản. Từ đây con đường mòn sẽ dẫn vào rừng sâu rồi ra khu tập trung.

Bà dừng lại.

– Mẹ không tiễn nữa.

Dương ngạc nhiên:

– Sao mẹ không đi thêm một đoạn?

Bà lắc đầu:

– Đi nữa mẹ sẽ khóc.

Cậu quay mặt đi thật nhanh vì mắt mình cũng đã cay xè.

Trước khi đi, bà gọi với theo:

– Dương!

Cậu quay lại.

Người mẹ đứng dưới gốc đa, dáng gầy nhỏ trong làn sương sớm.

– Đừng lấy của dân một hạt gạo nào. Đừng làm điều gì khiến mẹ phải cúi mặt với bản làng.

Đó không phải lời dặn đánh giặc, mà là lời dặn làm người.

Dương gật mạnh rồi bước nhanh lên dốc.

Người mẹ đứng nhìn cho đến khi bóng con khuất hẳn sau rừng trúc.

Lúc ấy bà mới đưa tay lau nước mắt.

Những tháng sau, bà sống trong chờ đợi. Mỗi khi có giao liên qua bản, bà đều hỏi:

– Có gặp thằng Dương không?

Có khi nhận được mẩu giấy nhỏ vài dòng: “Con khỏe, mẹ đừng lo.”

Bà đọc đi đọc lại đến thuộc lòng rồi cất kỹ trong ống tre.

Có đêm nghe tiếng chó sủa ngoài ngõ, bà tưởng con về. Có lần chạy ra sân giữa mưa chỉ thấy gió núi thổi qua hàng cọ.

Nỗi nhớ của người mẹ không ai nhìn thấy, nhưng luôn cháy âm ỉ như than dưới tro.

Ba năm sau, Dương trở về trong một lần đơn vị đi qua vùng này. Anh gầy hơn, nước da sạm nắng, trên vai có vết thương cũ.

Người mẹ nhìn con rất lâu rồi chỉ hỏi:

– Con ăn cơm chưa?

Dương nghẹn ngào:

– Chưa mẹ.

Bà quay vào bếp, lặng lẽ nhóm lửa.

Trong căn nhà sàn nhỏ, không có những lời ca ngợi lớn lao. Chỉ có bát cơm nóng, đôi bàn tay gầy của mẹ và ánh mắt của người con sau những năm xa cách.

Nhiều năm sau, hòa bình lập lại. Dương trở thành cán bộ xã. Mỗi lần có thanh niên lên đường nhập ngũ, anh thường kể về mẹ mình.

Anh nói:

– Người đầu tiên dạy tôi yêu nước là mẹ. Và người dạy tôi sống ngay thẳng cũng là mẹ.

Bây giờ gốc đa cuối bản vẫn còn. Cụ Hoàng Thị Pàn chỉ cho tôi nơi người mẹ năm xưa đứng tiễn con.

Gió chiều thổi nhẹ qua những tán lá.

Cụ nói khẽ:

– Trong chiến tranh, không chỉ người ra trận hy sinh. Những người mẹ ở lại cũng hy sinh theo cách của mình.

Tôi đứng lặng nhìn con đường mòn mất hút vào rừng và hiểu rằng “Người mẹ tiễn con theo cách mạng” không chỉ là câu chuyện của một gia đình.

Đó là hình ảnh của biết bao bà mẹ Việt Nam đã nén nước mắt, gói cho con nắm xôi, chiếc khăn chàm, lời dặn sống tử tế, rồi lặng lẽ đứng nhìn con đi về phía gian khổ vì tin rằng có những con đường phải bước bằng cả tình yêu thương và lòng yêu nước.