Người mẹ trẻ trong xà lim Khám Lớn Sài Gòn

Năm 1940, giữa lúc phong trào cách mạng ở Nam Kỳ đang chuẩn bị cho một cuộc khởi nghĩa, Nguyễn Thị Minh Khai hoạt động với cương vị Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Chợ Lớn và là Ủy viên Xứ ủy Nam Kỳ. Khi ấy, chị đã là một cán bộ cách mạng có nhiều năm hoạt động, từng sang Trung Quốc, Liên Xô và tham dự Đại hội VII Quốc tế Cộng sản tại Moskva.

Điều ít người biết là giữa những năm tháng hoạt động đầy hiểm nguy ấy, Nguyễn Thị Minh Khai còn là một người mẹ trẻ. Năm 1940, chị sinh một bé gái tên Lê Nguyễn Hồng Minh. Nhưng niềm vui làm mẹ chỉ kéo dài trong thời gian rất ngắn.

Khi con gái còn chưa đầy một tháng tuổi, Nguyễn Thị Minh Khai phải gửi con cho cơ sở cách mạng nuôi giúp để tiếp tục công việc. Chị hiểu rằng mình có thể không còn cơ hội gặp lại con, nhưng tình hình lúc đó không cho phép chị lựa chọn một cuộc sống bình thường.

Ngày 30 tháng 7 năm 1940, trong lúc đang tham gia chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ, Nguyễn Thị Minh Khai bị thực dân Pháp bắt. Chị bị đưa vào Khám Lớn Sài Gòn và chịu nhiều hình thức tra tấn nhưng không khai báo.

Trong những ngày bị giam, chị vẫn tìm cách động viên những người tù khác. Có tư liệu ghi lại rằng chị đã dùng máu của mình viết những câu thơ lên phía sau cánh cửa xà lim.

Sau nhiều phiên tòa, thực dân Pháp kết án tử hình Nguyễn Thị Minh Khai.

Sáng 28 tháng 8 năm 1941, chị bị đưa đến nơi xử bắn ở Hóc Môn. Người phụ nữ 31 tuổi ấy không để quân Pháp bịt mắt mình. Chị ngẩng cao đầu trước mũi súng và hô vang những khẩu hiệu cách mạng trước khi hy sinh.

Nguyễn Thị Minh Khai ra đi khi con gái còn quá nhỏ để hiểu mẹ mình là ai.

Nhưng nhiều năm sau, người ta vẫn nhắc đến chị không chỉ như một nữ chiến sĩ cách mạng kiên cường, mà còn như một người mẹ đã phải gửi lại đứa con thơ để tiếp tục con đường mình lựa chọn.

Đó có lẽ là phần đau đớn nhất trong câu chuyện của Nguyễn Thị Minh Khai: trước khi là một người cách mạng, chị cũng là một người mẹ.