Người mẹ từng bị giặc Pháp đốt nhà, nén lại nỗi thương nhớ chồng con hi sinh để bước tiếp

Nguyễn Thị Chổ (1895–1982)

Mẹ sinh năm 1895 tại làng Tân Định, huyện Châu Thành, tỉnh Sông Bé (nay thuộc TP. Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương). Chồng mẹ, ông Trần Văn Trương mất sớm khi mẹ sinh anh Trần Văn Mía. Năm 1917, mẹ đổi tên cho con thành Trần Văn Khi, người con trai là niềm an ủi duy nhất, động viên mẹ ngày đêm nơi ruộng đồng tìm bát cơm manh áo.

Năm 1947, Trần Văn Khi lên đường đi làm cách mạng, đổi tên là Trần Văn Dẹt. Mẹ bị giặc Pháp đốt nhà, tịch thu gia sản, trở thành người vô gia cư, lang thang ở đậu khắp bà con lối xóm. Một thân, một mình, mẹ chẳng muốn cất lại cho mình một cái nhà bởi mẹ nghĩ có làm lại giặc cũng đến đốt nhà mà thôi. Xa người con duy nhất, mẹ chỉ biết lao vào công việc để quên đi những nỗi nhớ thương da diết.

Năm 1952, người cán bộ Quốc gia tự vệ cuộc huyện Châu Thành Trần Văn Dẹt bị lộ, giặc Pháp truy lùng ráo riết vẫn không bắt được. Chúng treo giải thưởng lớn cho ai bắt được hoặc phát hiện ra anh. Anh về Xuân Lộc trú ẩn. Cuối năm ấy, anh móc nối được tổ chức, tiếp tục hoạt động cách mạng, đảm nhận nhiệm vụ An ninh huyện. Năm 1964, anh là Trưởng ban an ninh huyện và Huyện ủy viên huyện Xuân Lộc.

Khi anh Dẹt chuyển về Xuân Lộc, nhận được tin con, mẹ từ Sông Bé lặn lội đến Xuân Lộc dò la tin tức, tìm được con mẹ nghẹn ngào chỉ biết tuôn đôi dòng nước mắt, dặn dò con giữ gìn sức khỏe. Vào năm 1961, vợ anh Dẹt qua đời, để lại đứa con vừa tròn 3 tuổi, mẹ đến Xuân Lộc đưa cháu về Sông Bé nuôi. Sau lần ấy, mẹ còn dắt cháu về Xuân Lộc được 3 lần để vào cứ mẹ thăm con, con thăm bố. Lần thứ ba đi thăm con vào tháng 10/1967, mẹ đến cửa rừng, thấy anh em bộ đội nhìn mình sao khác với mọi lần, mẹ gặn hỏi mãi thì biết anh Dẹt đã hy sinh. Mẹ lẳng lặng gạt nước mắt, dắt cháu trở về.

Đến ngày hòa bình, mẹ theo cháu nội về Xuân Lộc. Những ngày tháng cuối đời mẹ cứ bệnh tật mãi, năm 1980 mẹ phát bệnh tâm thần, cứ gọi tên con lúc “Dẹt”, lúc “Khi” lúc thì “Hai Mía”. Bệnh tình của mẹ ngày càng nặng hơn, nên chính quyền địa phương chuyển mẹ đi điều trị. Mẹ được chuyển vào trại nuôi dưỡng người già có công với cách mạng. Ở đây vừa tròn hai năm mẹ qua đời. Người cháu nội đưa di hài mẹ về an táng tại Hàng Gòn (nay thuộc thị xã Long Khánh). Năm 1990, cháu mẹ lại chuyển về sinh sống ở Định Quán và “rước” mẹ theo cùng.

Mẹ được truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.