NGƯỜI MẸ VÁ ÁO CHO CON VÀ CHO LÍNH

Tôi là Nguyễn Thị Dần, sinh năm 1935, quê ở xã Hồng Minh, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình ( nay là Xã Hồng Minh tỉnh Hưng Yên). Suốt đời tôi gắn với khung cửi, mảnh vải, cây kim sợi chỉ. Trước chiến tranh, vá áo chỉ là việc đàn bà trong nhà. Nhưng khi chiến tranh đến, cây kim của tôi đã vá không chỉ áo, mà còn vá cả nỗi lo, vá cả sự sống cho những người lính.

Nhà tôi nghèo. Chồng mất sớm, tôi một mình nuôi ba đứa con. Khi kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, con trai lớn của tôi xung phong nhập ngũ. Ngày nhận giấy báo, tôi lặng người. Tôi không giữ con. Tôi chỉ lôi chiếc áo bộ đội mới phát ra, vá lại từng đường chỉ cho chắc, như thể từng mũi kim có thể giữ con tôi an toàn hơn nơi chiến trường.

1. Vá áo cho con trước ngày ra trận

Đêm trước ngày con đi, tôi ngồi bên ngọn đèn dầu leo lét. Áo bộ đội màu xanh còn mới, nhưng tôi vẫn vá lại những chỗ đường may còn thưa. Tôi sợ áo rách giữa rừng, sợ con lạnh, sợ con thiếu thốn.

Con tôi ngồi nhìn, bảo:
– Mẹ vá làm gì cho mệt, áo mới mà.

Tôi không trả lời. Tôi chỉ nói nhỏ:
– Áo mẹ vá thì mặc sẽ bền hơn.

Thật ra, tôi vá để giữ con ở lại trong tay mình lâu thêm một chút. Mỗi mũi kim đi xuống, lòng tôi lại thắt lại.

Sáng hôm sau, con khoác ba lô lên đường. Tôi đứng nhìn theo, trong tay vẫn còn mùi vải mới và dầu đèn. Tôi không khóc. Tôi biết, nếu tôi khóc, con sẽ yếu lòng.

2. Khi bộ đội về làng

Sau ngày con tôi đi, bộ đội thường xuyên qua làng. Có đơn vị dừng chân nghỉ tạm. Có người áo rách vì bom, vì rừng rậm, vì hành quân dài ngày.

Nhìn những chiếc áo sờn vai, rách gấu, tôi lại thấy bóng dáng con mình. Tôi bảo các anh:
– Đưa đây, tôi vá cho.

Có anh ngại:
– Phiền bác quá.

Tôi xua tay:
– Phiền gì đâu. Con tôi cũng đang mặc áo như thế.

Từ đó, căn bếp nhỏ nhà tôi trở thành nơi vá áo cho bộ đội. Vá ban ngày không tiện, tôi thường vá ban đêm, khi mọi thứ đã yên ắng.

3. Những mũi kim trong đêm tối

Đêm vá áo cho lính, tôi phải che đèn thật kín. Ánh sáng lọt ra có thể khiến địch chú ý. Tôi cúi sát mặt vào áo, mắt căng ra nhìn từng sợi chỉ.

Áo bộ đội không giống áo thường. Vải dày, cứng, kim khó xuyên. Có đêm, tay tôi rớm máu. Tôi lau qua loa rồi vá tiếp.

Mỗi chiếc áo đều có mùi riêng: mùi mồ hôi, mùi đất rừng, mùi thuốc súng. Tôi vá mà tưởng như đang chạm vào cuộc đời của từng người lính.

Có chiếc áo rách toạc một mảng. Tôi phải vá đắp bằng vải khác, nhìn xấu, nhưng chắc. Tôi nói:
– Xấu một chút cũng được, miễn là không rách thêm.

Các anh cười, ánh mắt ấm lạ.

4. Vá áo cho lính như vá áo cho con

Có lần, một chiến sĩ trẻ ngồi nhìn tôi vá áo, rồi bỗng nói:
– Mẹ cháu ở nhà cũng hay vá áo cho cháu như thế.

Tay tôi khựng lại. Tôi ngẩng lên nhìn anh. Gương mặt non, gầy. Tôi hỏi:
– Lâu chưa cháu chưa về nhà?

Anh lắc đầu. Tôi cúi xuống vá tiếp, nhưng nước mắt rơi ướt vạt áo. Tôi không để anh thấy.

Từ hôm đó, mỗi lần vá áo cho bộ đội, tôi đều nghĩ: biết đâu đây là áo của con mình trong một làng quê nào đó.

5. Áo vá giữa bom đạn

Có hôm, bộ đội vừa nhận áo vá xong thì còi báo động vang lên. Máy bay địch tới. Các anh khoác áo, chạy vội ra hầm. Tôi nhìn theo, thầm cầu trời: mũi kim của tôi có đủ chắc để che chở họ không?

Chiến tranh không chừa ai. Có chiếc áo tôi vá hôm trước, hôm sau đã thấm máu. Khi nghe tin người lính ấy bị thương, tôi lặng người rất lâu.

6. Tin con giữa những chiếc áo lính

Suốt những năm con tôi ở chiến trường, tin tức thưa thớt. Mỗi lần có bộ đội về làng, tôi lại hỏi:
– Các chú có gặp đơn vị… không?

Hầu như không ai biết. Nhưng tôi vẫn vá áo cho họ, như thể vá áo cho con mình ở nơi xa.

Có đêm, tôi vá xong chiếc áo cuối cùng, gấp lại cẩn thận, rồi ngồi lặng trước ngọn đèn đã sắp tắt. Tôi tự hỏi: Không biết giờ này con mình có áo lành để mặc không?

7. Ngày con trở về

Chiến tranh kết thúc. Con tôi trở về, gầy nhưng còn sống. Áo con mặc đã sờn, nhưng tôi nhận ra đường vá quen thuộc. Con nói:
– Có lần áo con rách, một bà mẹ ở hậu phương vá giúp. Con không biết tên.

Tôi ôm con, không nói. Trong lòng tôi hiểu: đâu đó trên đất nước này, có những bà mẹ như tôi, đã vá áo cho con tôi sống sót.

8. Lời kết của người mẹ

Cả đời tôi chỉ biết cầm kim vá áo. Tôi không ra trận, không bắn súng. Nhưng tôi tin rằng, mỗi mũi kim tôi vá đều mang theo tình thương và niềm tin.

Trong chiến tranh, có những chiến công không được ghi tên. Những mũi vá ấy không có huân chương. Nhưng tôi tin, chúng đã góp phần giữ ấm cho người lính, giữ ấm cho đất nước.

Nếu được chọn lại, tôi vẫn sẽ vá áo –
vá cho con,
và vá cho những người lính coi như con ruột của mình.